Կաքավաբերդ
Առաջին անգամ հիշատակում է Հովհաննես Դրասխանակերտցին (IX-Xդդ.) որպես Բագրատունիների տոհմական տիրույթ։ Դրասխանակերտցին հաղորդում է, որ 924թ.-ին Գեղի վրա է հարձակվել արաբ զորավար Բեշիրը և պարտվել Գևորգ Մարզպետունուց։ Ամրոցն այժմ կանգուն է, լավ պահպանված։ Այն կառուցված է բարձր լեռան գագաթին, որ երեք կողմից անմատչելի է։ Բերդը հիշատակվում է նաև Գեղի կամ Քեղի անուններով:

Խոսրովի անտառ
Հայոց արքա Խոսրով Բ Կոտակի կողմից 4-րդ դարում հիմնադրված որսատեղ։ Սկիզբ է առնում Արարատյան դաշտում, Արաքսի ափից, Դվինի մոտակայքում և ձգվում է մինչև Ազատ գետը։ Խոսրովի անտառը 1958 թ-ից հանդիսանում է պետական արգելոց։ Խոսրովի անտառում են գտնվում Գեղարդը, Հավուց Թառը, Կաքավաբերդը։ «Խոսրովի անտառ» անվանումն ստացել է Խոսրով Բ Կոտակ թագավորի պատվին։

Պարզ ու բաղադրյալ թվեր: Բաղադրյալ  թվերի  վերլուծությունը պարզ արտադրիչների:

1․ Թվերը  վերլուծեք  պարզ արտադրիչների։
14-2×7
21-3×7
15-3×5
16-2×8
25-5×5
32-8×4
42-7×6
60-6×10
2․ Թվերը պարզ արտադրիչների վերլուծելով՝ գտեք նրանց ընդհանուր  պարզ արտադրիչները:
14 և 10-2×7-2×5
10 և 25-2×5-5×5
15 և 20-3×5-2×10
24 և 15-8×3-3×5
8 և 12-2×4-3×4
12 և 10-3×4-2×5
16 և 28-4×4-8×6
10 և 3-2×5-1×3
7 և 8-1×7-2×4
5 և 12-5×1-3×4

Անհատական ուսումնական պլան. երրորդ ուսումնական շրջան
Անուն Ազգանուն — Արփի Փիրումյան
Դպրոց, դասարան — Արևմտյան դպրոց-պարտեզ, 5.1 դասարան
Ընտրությամբ գործ. խումբ — Դիզայն
Երկարօրյա ծառայություն — Ոչ
Երթուղային ծառայություն —  Ոչ
Լրացուցիչ պարապմունքներ-/նշել պարապմունքի անունը, անցկացման վայրը, դպրոցում է, թե դպրոցից դուրս, նշել որտե՞ղ/ — Ոչ մի տեղ

Լավ չեմ հիշում, թե որ դարում,
Հին ժամանակ, մեր աշխարհում
Ասում են թե՝ կար մի իշխան.
Մի մեծ իշխան, էնքան ուժեղ,
🥀🥀🥀🥀🥀🥀🥀🥀🥀🥀
Որ թե մարդիկ նըրա աչքում,
Թե՛ հասարակ ճանճ ու մըժեղ:
Ինչ որ աներ ու կամենար,
Օրենք էր էն երկրի համար.
Ո՞վ էր գըլխից ձեռ վեր կալած,
🥀🥀🥀🥀🥀🥀🥀🥀🥀🥀
Ո՞վ դուրս կըգար նըրա դիմաց:
Ուներ անթիվ ու անքանակ
Ոչխարի հոտ, մարդի բանակ,
Կովի նախիր, խոզի բոլուկ,
Երամակներ ձիու, ջորու,
🥀🥀🥀🥀🥀🥀🥀🥀🥀
Էս բոլորը ցըրված, փըռված
Մինչև ծովի ափը հեռու։
Մինչև ուր որ քըշեր, տաներ,
Իր աշխարհքի սահմանն էն էր.
Ո՞վ էր գըլխից ձեռ վեր կալած,
🥀🥀🥀🥀🥀🥀🥀🥀🥀🥀
Ո՞վ դուրս կըգար նըրա դիմաց:
Մի անգամ էլ էս իշխանը
Երբ նըստած էր իրեն տանը,
Լեղապատառ ներս ընկավ տուն
Իր հոտերի վերակացուն.
🥀🥀🥀🥀🥀🥀🥀🥀🥀🥀🥀
— Ապրած կենաս, մեր տեր իշխան,
Հապա՜, էսպես հրաշք մի բան.
Արածում էր ծովի ափին
Բազմությունը քո հոտերի,
Մին էլ տեսնենք՝ ծովի միջին
🥀🥀🥀🥀🥀🥀🥀🥀🥀🥀
Մի վիթխարի մարդ է գալի:
Մի վիթխարի մարդ եմ ասում,
Որ մենք իր մոտ լու ենք չնչին,
Ծովը մինչև ծունկն է հասնում,
Իսկ գըլուխը ամպի միջին:
🥀🥀🥀🥀🥀🥀🥀🥀🥀🥀
Եկավ, կանգնեց մեր հանդիման
Ու որոտաց ամպի նըման.
«Ո՞վ է, ասավ, էսպես բերում
Թողնում ապրանքն իմ հանդերում.
Կորե՛ք իսկույն, դուք մարդուկներ,
🥀🥀🥀🥀🥀🥀🥀🥀🥀
Ձեռըս քանի չի հասել դեռ…»
Էն ժամանակ վեր կացա ես
Ու պատասխան տըվի էսպես.
«Էդ սևակնած, մութ ամպերում
Զուր ես էդքան բարձըր գոռում.
🥀🥀🥀🥀🥀🥀🥀🥀🥀🥀
Ով էլ լինես, ուսկից էլ գաս,
Էս մի բանը լավ իմանաս,
Դու, երկնահաս, ահեղ հըսկա,
Մեծ իշխանի ապրանքն է սա,
Ո՞վ է գըլխից ձեռ վեր կալած,
🥀🥀🥀🥀🥀🥀🥀🥀🥀🥀
Ո՞վ դուրս կըգա նըրա դիմաց»:
Բայց ինձ իսկի չըլսեց էլ
Էն անճոռնի աժդահակը,
Էն ամպերից ցած կըռացավ,
Ձեռը կոխեց ծովի տակը,
🥀🥀🥀🥀🥀🥀🥀🥀🥀🥀
Դուրս հանեց մի ձուկն ահագին
Ու դեմ արավ արեգակին,
Որ խորովի…» — Հազիվ էսքան
Պատմեց հովիվն իշխանական
Ու վեր ընկավ, շունչը փչեց․․․
🥀🥀🥀🥀🥀🥀🥀🥀🥀🥀
Խիստ զայրացավ իշխանը մեծ.
— Ո՞վ է, ասավ, համարձակվել
Իմ տերության սահմանն եկել
Ու էդպես էլ վըրես հաչում…
Ինձնից ուժեղ չեմ ճանաչում
🥀🥀🥀🥀🥀🥀🥀🥀🥀🥀🥀
Ես ոչ մի տեղ և ոչ մեկին…
      Էսպես ասավ ու զայրագին
Հըրամայեց՝ զորքերը գան:
Հըրամայեց՝ զորքերն եկան.
— Կեցցե՛ մեր տեր, մեր թագավոր,
🥀🥀🥀🥀🥀🥀🥀🥀🥀🥀🥀
Անհաղթ, անմահ, ամենազոր…
— Ապրե՛ք, ասավ իշխանը սեգ,
Ելեք իսկույն ու գընացեք,
Մանուկ ու ծեր
Իմ առյուծներ,
🥀🥀🥀🥀🥀🥀🥀🥀🥀🥀🥀
Ո՞վ է, տեսեք, վըրես հաչում
Ու իմ ուժը չի ճանաչում:
Ցույց տըվեք դուք, որ ոչ մի տեղ
Չըկա ոչ ոք ինձնից ուժեղ…
Ասավ՝ զորքերն իրենց կարգին
🥀🥀🥀🥀🥀🥀🥀🥀🥀🥀🥀
Փող փըչեցին, թըմբուկ զարկին,
Շըրըխկոցով, զըրընգոցով
Ճամփա ընկան դեպի մեծ ծով:
Հասան, տեսան — ա՜յ քեզ հըսկա,
Գըլուխն էստեղ, ոտներ չըկա.
🥀🥀🥀🥀🥀🥀🥀🥀🥀🥀🥀
Գընա՜, գընա՜, թե որ գըտնես…
Երկար ու մին ձըգված էսպես,
Հըսկայական քընով քընած:
Էստեղ, էնտեղ դիրքեր բռնած՝
Դես չոքեցին, դեն պառկեցին,
🥀🥀🥀🥀🥀🥀🥀🥀🥀🥀🥀
Հա զարկեցին ու զարկեցին,
Տեսան տեղից ժաժ չի գալի,
Խըռըմփում է զարհուրելի,
Խըռըմփոցից, ինչ-որ խոսում,
Մարդիկ իրար ձեն չեն լըսում:
🥀🥀🥀🥀🥀🥀🥀🥀🥀🥀🥀
Մոտ գընացին, էլի՜, էլի՜…
Դարձյալ տեղից ժաժ չի գալի:
Կամաց-կամաց սիրտ առնելով,
Գոռգոռալով, հարայ տալով,
Դուրս թափվեցին թաքուստներից,
🥀🥀🥀🥀🥀🥀🥀🥀🥀🥀🥀
Ելան վըրեն, դեսից, դենից,
Որը ոտին,
Որը քըթին,
Որը լանջին,
Որն ականջին,
🥀🥀🥀🥀🥀🥀🥀🥀🥀🥀🥀
Փորի վըրա, միրքի միջում,
Ձի են քըշում, նիզակ ճոճում,
Զարկում, զարկում,
Ձըգում, թըքում,
Հայհոյում են էսպես, էնպես…
🥀🥀🥀🥀🥀🥀🥀🥀🥀🥀🥀
Մին էլ հըսկան էն սարի պես
Վըրա նստեց—մե՜ծ, ահարկու.
Ինչ պատահեց—ոչ տեսնես դու:
Հազարներով մարդն ու իր ձին
Տակովն եղան, կոտորվեցին.
🥀🥀🥀🥀🥀🥀🥀🥀🥀🥀🥀
Որն էլ գըլխից, քըթից, լանջից,
Կամ ուսերից, կամ ականջից
Ներքև ընկավ՝ թե մարդ, թե ձի,
Նըրա օրն էլ դու իմացի:
Շատ զարմացավ հըրեշ հըսկան,
🥀🥀🥀🥀🥀🥀🥀🥀🥀🥀🥀
Թե, տեր աստված, արդյոք էսքան
Մանըր-մունըր ինչ բաներ են,
Որ եկել են թափվել վըրեն:
Տեսավ, ինչ որ կենդանի կան՝
Վազ են տալի, թե ետ գընան.
🥀🥀🥀🥀🥀🥀🥀🥀🥀🥀🥀
Բուռն արավ իր բըռնովը մեծ,
Իրար խառնեց, ողջ հավաքեց
Գըրպանն ածավ
Ու վեր կացավ,
Լընգլընգալեն իրիկունը
🥀🥀🥀🥀🥀🥀🥀🥀🥀🥀🥀
Գընաց հասավ իրենց տունը:
Տանը իը պես մեծ, ահագին
Մի մեր ուներ, բարի մի կին:
Գընաց հըսկա մորը պատմեց
Թե իրեն հետ ինչ պատահեց,
🥀🥀🥀🥀🥀🥀🥀🥀🥀🥀🥀
Ու գըրպանից հանեց բոլոր՝
Ահից խելառ ձին-ձիավոր:
Բարի կինը հենց որ տեսավ,
— Ամա՜ն, որդի, վա՜յ ինձ, ասավ.
Ի՞նչ ես անում էդ խեղճերին,
🥀🥀🥀🥀🥀🥀🥀🥀🥀🥀🥀
Բա չե ՞ս տեսնում, թե քո ձեռին
Ոնց են դողում: Ասենք մեծ ես,
Մի՞թե պիտի փոքրին տանջես:
Մեծ թե փոքըր, ինչ էլ լինի,
Ամեն ապրող շունչ կենդանի,
🥀🥀🥀🥀🥀🥀🥀🥀🥀🥀🥀
Որ ծընվել է արևի տակ,
Էս աշխարհքում միատեսակ,
Մինը պակաս, մյուսը ավել,
Ողջ էլ գիտեն խընդալ, ցավել,
Չըպարծենա երբեք ոչ ոք,
🥀🥀🥀🥀🥀🥀🥀🥀🥀🥀🥀
Թե ինքն անհաղթ մի բան է ջոկ.
Միշտ ուժեղից ուժեղը կա,
Իսկ ամենից ուժեղը՝ մահ…
Բա՛ց թող, որդիս,
Բա՛ց թող՝ գընան,
🥀🥀🥀🥀🥀🥀🥀🥀🥀🥀🥀
Ապրեն ազատ
Ուր կամենան:
Ու, հընազանդ մոր խըրատին,
Իսկույն հանեց հըսկա որդին
Իր գըրպանից ձին-ձիավոր,
🥀🥀🥀🥀🥀🥀🥀🥀🥀🥀🥀
Իրար խառնած զորքը բոլոր,
Թողեց գընան՝
Ուր կամենան:

🌹Առաջադրանքներ🌹
1․Պատմեք իշխանի մասին՝ մեջբերելով բալլադից հատվածներ։
Իշխանը այնքան ուժեղ էր,
որ թե մարդիկ նրա աչքում,
Թե՛ հասարակ ճանճ ու մըժեղ:
Ինչ որ աներ ու կամենար,
Oրենք էր էն երկրի համար.
2․Ըստ հեղինակի` իշխանի մեծությունն ինչո՞վ էր չափվում․
բարությամբ
համբերատարությամբ
չարությամբ
հարստությամբ
հզորությամբ
3․Ինչո՞ւ հսկան չվախեցավ Մեծ իշխանից։
Հսկան չվախեցավ իշխանից, որովհետև նա ահռելի մեծ էր և հզոր։
4.Դեղինով նշված ածականները դրեք համեմատության աստիճաններով։
ուժեղ- ավելի ուժեղ, ամենաուժեղ
հեռու-ավելի հեռու, ամենահեռու
վիթխարի- ավելի վիթխարի, ամենավիթխարի
չնչին-ավելի չնչին, ամենաչնչին
5.Մոխրագույնով նշված բառերի ածանցներն առանձնացրեք, դրանցով նոր բառեր կազմեք։
Անթիվ ու անքանակ — (ան) անսիրտ, անխելք, անճար
Բազմություն (ություն) — հիվանդություն, բարություն, մարդկություն
Մարդուկներ (ուկ) — թզուկ, թևանցուկ, նեցուկ
Ահեղ (եղ) — գունեղ, փառահեղ, համեղ

Жила девочка Женя. Однажды мама послала её в магазин за баранками. Женя купила семь баранок: две для папы, две для мамы, две баранки для себя и одну для братика Павлика. Взяла Женя связку баранок и пошла домой. Идёт она, по сторонам смотрит. А в это время незнакомая собака подошла сзади и съела все баранки. Когда Женя заметила, было уже поздно. Собака доедала последнюю маленькую баранку.
– Ах, вредная собака ! – закричала Женя и погналась за ней.
Женя бежала, бежала, но собаку она не догнала, только заблудилась. А место совсем незнакомое. Испугалась Женя и заплакала. Вдруг, откуда ни возьмись, старушка:
– Девочка, девочка, почему ты плачешь?

Женя рассказала, что с ней случилось. Старушка пожалела Женю, привела её в свой садик и говорит:
– Ничего, не плачь, я тебе помогу.
Правда, баранок у меня нет, но у меня в садике растёт один цветок. Он называется „цветик-семицветик”. Этот цветок всё может. Я подарю тебе цветик-семицветик,
и он всё сделает. Старушка сорвала очень красивый цветок и дала его девочке Жене.
Цветок был похож на ромашку. У него было семь лепестков: жёлтый, красный, зелёный, синий, оранжевый, фиолетовый и голубой.
– Этот цветок не простой, – сказала старушка. – Он может исполнить всё, что ты захочешь. Для этого надо оторвать один лепесток, бросить его и сказать:
Лети, лети, лепесток,
Через запад на восток,
Через север, через юг,
Возвращайся, сделав круг.
Лишь коснёшься ты земли –
Быть по-моему вели.

Женя вежливо поблагодарила старушку и вышла из садика. Она хотела вернуться домой, но не знала как. Девочка хотела уже заплакать, но вспомнила про цветик-семицветик. Она быстро оторвала жёлтый лепесток, бросила его и сказала волшебные слова, которым научила её старушка. А потом добавила: „хочу, чтобы я была дома с баранками”.
Не успела она это сказать, как очутилась дома, а в руках – связка баранок.

лепесток – ծաղկաթերթ                                север – հյուսիս
запад – արևմուտք                                         юг – հարավ
восток – արևելք                                             очутиться – հայտնվել

Найдите в тексте ответы на вопросы и прочитайте их.
1. Что Женя купила в магазине?
Баранки
2. Кто съел баранки?
Собака
3. Как Женя очутилась в незнакомом месте?
Она бежала за собакой и заблудилась.
4. Кто подарил Жене цветок? Каким был цветок?
Жене старушка подарила цветок, цветок был похож на ромашку. У него было семь лепестков: жёлтый, красный, зелёный, синий, оранжевый, фиолетовый и голубой.
5. Какое первое желание Жени исполнил цветик-семицветик?
Согласны ли вы с тем, что…
1. Однажды мама послала Женю за хлебом. Нет
2. Собака съела все баранки. Да
3. Женя догнала собаку и отобрала у неё баранки. Нет
4. Старушка не помогла Жене. Нет
5. Цветок был похож на розу. Нет
Девочка пожилала, что-бы она оказалась дома с баранками.
Продолжите предложения, используя данные ниже слова.
1. В булочной можно купить баранки, печенье, гата, кекс, торт
2. В цветочном магазине можно купить ромашки, розы,
тюльпаны, колокольчики, подснежники.
3. В книжном магазине продаются книги, альбомы, тетради, учебники
Слова для справок: книги, баранки, печенье, гата, ромашки, розы,
тюльпаны, альбомы, тетради, учебники, кекс, торт, колокольчики, подснежники.
Подберите антонимы к выделенным словам.
Продавать баранки; посадить цветок; войти в садик; забыть правило; отдать книгу.

Напишите в нужной последовательности.
1. Женя поблагодарила старушку и вышла из садика.
2. Мама послала Женю в магазин за баранками.
3. Женя заблудилась, испугалась и заплакала.
4. Она сорвала очень красивый цветок и дала его Жене.
5. Старушка пожалела девочку и привела её в свой садик.

Продолжите предложения, используя данные ниже слова.
1. В булочной можно купить…
2. В цветочном магазине можно купить…
3. В книжном магазине продаются…
Слова для справок: книги, баранки, печенье, гата, ромашки, розы,
тюльпаны, альбомы, тетради, учебники, кекс, торт, колокольчики, подснежники.
Подберите антонимы к выделенным словам.
Продавать баранки, посадить цветок, войти в садик, забыть правило,
отдать книгу.
Продавать баранки-покупать баранки
посадить цветок-сорвать цветок
войти в садик-выйти из садика
забыть правило-помнить правило
отдать книгу-взять книгу
Напишите в нужной последовательности.
1. Женя поблагодарила старушку и вышла из садика.
2. Мама послала Женю в магазин за баранками.
3. Женя заблудилась, испугалась и заплакала.
4. Она сорвала очень красивый цветок и дала его Жене.
5. Старушка пожалела девочку и привела её в свой садик.

2. Мама послала Женю в магазин за баранками.
3. Женя заблудилась, испугалась и заплакала.
5. Старушка пожалела девочку и привела её в свой садик.
4. Она сорвала очень красивый цветок и дала его Жене.
1. Женя поблагодарила старушку и вышла из садика.

1. Միհրանը փոքր է Ստեփանից, բայց մեծ է Կարենից։ Ստեփանը փոքր է Արտյոմից, իսկ Տիգրանը փոքր է Կարենից։ Ո՞վ է նրանցից ամենամեծը։
Արտյոմը

2. Գրքի էջերը համարակալված են 1, 2, 3, 4, 5 և այլն: 5 թվանշանը հանդիպում է ճիշտ 16 անգամ: Ամենաշատը քանի՞ էջ կարող է ունենալ այդ գիրքը:
135 էջ
3. Ընտանիքում կա չորս երեխա՝ Մարիամը, Նարեկը, Անին և Լուսինեն: Նրանք 5, 8, 13 և 15 տարեկան են: Աղջիկներից մեկը գնում է մանկապարտեզ, Մարիամը Նարեկից մեծ է, իսկ Մարիամի ու Անիի տարիքների գումարը բաժանվում է երեքի։ Քանի՞ տարեկան է Լուսինեն։
15
4. Փողոցի մի կողմում տները հաջորդաբար համարակալված են զույգ թվերով՝ 2,4,6,… իսկ մյուս կողմում՝ կենտ թվերով՝ 1,3,5,…։ Զույգ կողմի վերջին տունը ունի 12 համարը: Այդ փողոցում կա ընդամենը 17 տուն։ Ի՞նչ համար ունի փողոցի կենտ համարներով կողմի վերջին տունը:
21

5. Արմենի քայլը 75սմ է, իսկ Վարդանինը՝ 60սմ: Ի՞նչ ամենափոքր հեռավորության վրա նրանք երկուսն էլ ամբողջ թվով քայլ կանեն:

135սմ
6. Կաթսայում ջուրը 5 անգամ ավելի է, քան շշի մեջ, իսկ շշի մեջ ջուրը 8 բաժակով քիչ է, քան կաթսայում։ Քանի՞ բաժակ ջուր կա կաթսայում։
7. Դերձակն ունի 18 մետրանոց կտոր, որից օրական կտրում էր 3մ։ Քանի՞ օր հետո նա կկտրի վերջին կտորը։
40
8. Արամը 987654321=100 արտահայտության մեջ չորս տեղ գրեց գործողության «+» կամ «-» նշանը և ստացավ ճիշտ հավասարություն: Վերականգնե՛ք հավասարությունը:
98-76+54+3+21=100

9. Նկարում պատկերված երեք քարտերով ամենաշատը քանի՞ եռանիշ թիվ կարող ես կազմել:

6

10. Նկարում պատկերված յուրաքանչյուր տառ համապատասխանում է 1-9 որևէ թվի, ընդ որում, տարբեր տառերին՝ տարբեր թվեր: Յուրաքանչյուր սլաք տանում է մեծ թվից ավելի փոքր թիվ: Ի՞նչ թիվ է գրված F տառի փոխարեն:

F=2

• 1.AC հատվածի   երկարությունը 4 սմ 7մմ է,  BC հատվածինը՝ 10 սմ 4 մմ: Գտիր  AB  հատվածի   երկարությունը:

(4+10)+(7+4)=15սմ 1մմ
2.AB հատվածի   երկարությունը 27 սմ 6 մմ է,  AC հատվածը՝ 8 սմ 4 մմ: Գտիր  CB   հատվածի   երկարությունը:

(27+8)-(8+4)=19սմ 2մմ
3.Որքա՞ն է CD հատվածի երկարությունը, եթե |AD|=125 մմ, |AB|=25 մմ,  |BC|=55 մմ։

125-(25+55)=45մմ
4.Հաշվիր BC հատվածի երկարությունը, եթե |AD|=150 մմ, |AB|=35 մմ, |CD|=52մմ։

150-(35+52)=63մմ
5.Քանի՞ ճառագայթ կառաջացնեն երկու հատվող ուղիղները։

• 4
  6.Լրացրու բաց թողնված բառերը։
  Ճառագայթը  ուղղի մաս է։ Այն ունի միայն սկիզբ, որը նրա սկզբնակետն է։ Ճառագայթը ունի սկիզբ, բայց չունի վերջ:
  7. Լրացրու բաց թողնված բառը(բառերը):
  Հատվածն ուղղի այն մասն է, որն ունի սկիզբ և վերջ։
  8․ Հաշվեք բեկյալ գծի երկարությունը, եթե  AB հատվածի   երկարությունը 5 սմ 4 մմ է, BC հատվածինը՝ 5 սմ 8 մմ,  իսկ  CD հատվածինը՝ 7 սմ 5 մմ:

5+5+7=17սմ
4+8+5=17մմ
17սմ+17մմ=18սմ 7մմ

Զմրուխտը միներալ է, բերիլի տարատեսակ, թափանցիկ, վառ կանաչ գույնի, առաջին կարգի թանկարժեք քար է։ Հանդիպում է 2-5×0,5-2 սմ, հազվադեպ՝ ավելի մեծ չափերի։ Խոշոր (1 գ ավելի քաշով), անթերի և լավ նիստավորված զմրուխտը գնահատվում է ադամանդից թանկ։ Ցածր որակի զմրուխտները սինթեզվում են նաև արհեստական ճանապարհով։ Հանքավայրերը հազվագյուտ են․ հանրահայտ են Կոլումբիայի, Բրազիլիայի, Ուրալի, Եգիպտոսի և Տրանսվալի հանքավայրերը։

Զմրուխտը բարձր էր գնահատվում հին դարերում։ Նույնիսկ Բաբելոնի բնակիչները, դեռևս 4000 տարի մ․թ․ա արդեն վաճառում էին այս թանկարժեք քարը։ Զմրուխտը հիմնականում օգտագործում են թանկարժեք ոսկյա զարդեր պատրաստելու համար։