1. Ի՞նչ քիմիական հատկություն է բնորոշ մետաղներին այլ տարրերի հետ փոխազդելիս։
Այլ տարրերի ատոմների հետ փոխազդելիս մետաղների ատոմներն էլեկտրոններ են տրամադրում:
2. Ի՞նչ իոններ են առաջացնում մետաղները ռեակցիաների ընթացքում։
Մետաղները միայն դրական լիցքավորված իոններ առաջացնում:
3. Ինչո՞ւ են մետաղները համարվում վերականգնիչներ։
Մետաղները կարող են տրամադրել էլեկտրոններ և համարվում են վերականգնիչներ։
4. Ո՞ր նյութերը կարող են հանդես գալ որպես օքսիդացնողներ մետաղների հետ ռեակցիաներում։
Մետաղների հետ ռեակցիաներում որպես օքսիդացնողներ կարող են հանդես գալ տարբեր պարզ և բարդ նյութեր, որոնք ունեն էլեկտրոններ ընդունելու բարձր ունակություն:
5. Ինչպիսի՞ ռեակցիա է տեղի ունենում մետաղների և թթվածնի միջև։
Մետաղների և թթվածնի միջև տեղի է ունենում օքսիդացման ռեակցիա, որի արդյունքում առաջանում են օքսիդներ։
2Mg + O2 = 2MgO
6. Ի՞նչ է առաջանում մետաղների և ջրի փոխազդեցությունից։
Պակաս ակտիվ մետաղները ջրի հետ փոխազդում են միայն տաքացման պայմաններում, և այս դեպքում առաջանում են ոչ թե հիդրօքսիդներ, այլ օքսիդներ:
2Li + H2 = 2LiH
7. Ինչպիսի՞ նյութեր են ստացվում ալկալիական մետաղների և ջրի փոխազդեցությունից։
Ալկալիական և հողալկալիական մետաղները, ջրի հետ փոխազդելով, հեշտությամբ վերականգնում են H+ կատիոնները: Առաջանում են նաև լուծելի հիդրօքսիդներ` ալկալիներ։
2Na + 2H2O = 2NaOH + H2
8. Ինչո՞վ է տարբերվում ակտիվ և պակաս ակտիվ մետաղների փոխազդեցությունը ջրի հետ։
Ակտիվ և պակաս ակտիվ մետաղների փոխազդեցությունը ջրի հետ հիմնականում տարբերվում է ռեակցիայի պայմաններով, ռեակցիայի բուռնությամբ և ստացվող վերջնանյութերով։ 
9. Ո՞ր մետաղներն են թթուներից ջրածին դուրս մղում։
Մետաղների ակտիվության շարքում մինչև ջրածինը տեղադրված մետաղները թթուների լուծույթից ջրածին են դուրս մղում։
H2SO4 + Mg = MgSO4 + H2
10. Ինչո՞ւ որոշ մետաղներ չեն փոխազդում թթուների հետ։
Որոշ մետաղներ չեն փոխազդում թթուների հետ, քանի որ դրանք ունեն ցածր քիմիական ակտիվություն։
11. Ո՞ր դեպքերում մետաղների և թթուների փոխազդեցության ժամանակ ջրածին չի անջատվում։
Մետաղների ակտիվության շարքում մինչև ջրածինը տեղադրված մետաղները թթուների լուծույթից ջրածին են դուրս մղում, իսկ աջ տեղադրվածները ջրածին դուրս չեն մղում:
12. Ի՞նչ է մետաղների էլեկտրաքիմիական լարվածության շարքը։
Մետաղների էլեկտրաքիմիական լարվածության շարքում մետաղների դիրքից կախված՝ բխում են նրանց երկու հիմնական հատկությունները:
13. Ինչպե՞ս է մետաղի դիրքը այդ շարքում ազդում նրա ակտիվության վրա։
Մետաղների լարվածության շարքում մետաղի դիրքը ցույց է տալիս, թե որքան հեշտությամբ է այն կորցնում իր էլեկտրոնները և վերածվում դրական իոնի։

1. Ի՞նչ է նշանակում «մետաղ» բառը և որտեղից է այն ծագել։
«Մետաղ» բառը ծագել է հունական մետալոն արմատից, որը նշանակում է «հանք»:
2. Որտե՞ղ է գտնվում մետաղներն ու ոչ մետաղները բաժանող սահմանագիծը պարբերական համակարգում։
Մետաղները ոչ մետաղներից բաժանող սահմանագիծը` բորը աստատին միացնող գիծն է պարբերական համակարգում: 
3. Ի՞նչ տարրեր են գտնվում այդ սահմանագծին մոտ և ինչու են դրանք առանձնահատուկ։
Գծին մոտ տարրերը երկակի բնույթ ունեն:
4. Ինչո՞ւ է մետաղների և ոչ մետաղների բաժանումը պայմանական։ Բեր օրինակներ։
Օրինակ, բերիլիում (Be), ալյումին (Al) և ցինկ (Zn) տարրերը մետաղներ են, բայց դրանց առաջացրած օքսիդներն ու հիդրօքսիդներն օժտված են և՛ թթվային, և՛ հիմնային հատկություններով:
5. Ի՞նչ դեր են կատարում մետաղները քիմիական ռեակցիաներում։
Մետաղները քիմիական ռեակցիաներում միայն վերականգնիչներ են։
6. Ինչո՞ւ են մետաղների ատոմները հեշտությամբ կորցնում էլեկտրոններ։
Մետաղների ատոմների շառավիղները համեմատաբար մեծ են, ուստի դրանց արտաքին էներգիական մակարդակի էլեկտրոնները զգալիորեն հեռու են միջուկից ու վերջինիս հետ թույլ են կապված:
7.Քանի՞ էլեկտրոն ունեն սովորաբար մետաղների արտաքին շերտում։
ետաղների ճնշող մեծամասնությունը ատոմների արտաքին էներգիական մակարդակում ունի 1-3 էլեկտրոն:
8. Ի՞նչ է մետաղական կապը։
Մետաղի դրական իոնների և ընդհանուր էլեկտրոնային ամպի փոխազդեցությամբ պայմանավորված կապն էլ անվանում են մետաղական:
9. Ինչպե՞ս է բյուրեղավանդակի կառուցվածքը ազդում մետաղների հատկությունների վրա։
Բյուրեղավանդակի յուրահատուկ կառուցվածքը պայմանավորում է մետաղների կարևոր բոլոր ֆիզիկական հատկությունները՝ գույնը, կարծրությունը, հալման ջերմաստիճանը, խտությունը, էլեկտրահաղորդականությունը և ջերմահաղորդականությունը, մետաղական փայլն ու անթափանցիկությունը, պլաստիկությունը:
10. Թվարկիր մետաղների հիմնական ֆիզիկական հատկությունները։
Մետաղները տարբեր գույնի են: Արտադրության ոլորտում դրանք պայմանականորեն բաժանվում են սև և գունավոր մետաղների։ Սովորական պայմաններում բոլոր մետաղներին (սնդիկից բացի) հատուկ է պինդ ագրեգատային վիճակը, սակայն դրանց կարծրություններն ու հալման ջերմաստիճանները տարբեր են: Մետաղները ջերմության և էլեկտրականության լավ հաղորդիչներ են:
11. Ինչպե՞ս են մետաղները դասակարգվում ըստ խտության։
Ըստ խտության՝ մետաղները լինում են թեթև (ρ<5 գ/սմ³) և ծանր (ρ>5 գ/սմ³):
12. Ո՞րն է ամենածանր և ամենաթեթև մետաղը։
Ամենածանր մետաղն օսմիումն է՝ Os (ρ=22,6 գ/սմ³), իսկ ամենաթեթևը՝ լիթիումը՝ Li (ρ=0,53 գ/սմ³):
13. Ինչո՞ւ են մետաղները լավ հաղորդիչներ։
14. Ի՞նչն է պայմանավորում մետաղական փայլը։
Հարթ մակերեսներով մետաղների փայլը պայմանավորված է լուսային ճառագայթների անդրադարձմամբ:
15. Ի՞նչ է պլաստիկությունը և ինչով է այն պայմանավորված մետաղներում։
Արտաքին ազդակների ներգործությամբ մետաղները փոխում են իրենց ձևն ու պահպանում ընդունած ձևն այդ ազդեցությունը վերացնելիս: Դա պայմանավորված է այն հանգամանքով, որ արտաքին ազդեցության ներքո իոն-ատոմների մի շերտը մյուսի նկատմամբ սահում է՝ պահպանելով մետաղական կապը:

1. Ի՞նչ տարբերություն կա ածխածնի (II) օքսիդի (CO) և ածխածնի (IV) օքսիդի (CO₂) միջև՝
ա) կառուցվածքի

CO — Գծային, ոչ բևեռային մոլեկուլ է, որտեղ ածխածինը թթվածնի հետ կապված է եռակի կապով:
CO2 — Գծային, բևեռային մոլեկուլ է՝ O=C=O կառուցվածքով.
բ) քիմիական հատկությունների

CO — Անտարբեր օքսիդ է, ջրի և հիմքերի հետ չի փոխազդում: Ունի վերականգնող հատկություն
CO2 — Թթվային օքսիդ է, ջրի հետ առաջացնում է ածխաթթու, իսկ հիմքերի հետ՝ աղեր (կարբոնատներ)
գ) վտանգավորության առումով
CO — Շատ թունավոր, անգույն, անհոտ գազ է: Հեմոգլոբինի հետ կապվելով՝ առաջացնում է թթվածնային քաղց և մահ
CO2 — Թունավոր չէ, բայց մեծ քանակությամբ առաջացնում է շնչարգելություն
2. Բացատրիր՝
ինչպիսի՞ քիմիական կապ կա CO մոլեկուլում :
Ածխածինը թթվածնի հետ կապված է կովալենտային, եռակի կապով:
3. Լրացրու և հավասարեցրու ռեակցիան՝

ա) 2C + O₂ → 2CO
բ) 2CO + O₂ → 2CO2
գ) CO₂ + C → 2CO
4. Քանի՞ մոլ CO կստացվի, եթե այրվի 24 գ ածխածին թթվածինը:
CO + O2 = 2CO
M (O2)=32
n (O2)=24/32=0.75
n (CO)=2*0.75=1.5
5. Ի՞նչ բանաձև ունի ածխաթթուն։ Ածխաթթուն ուժե՞ղ է, թե՞ թույլ թթու։
H2CO3։ Թույլ, անկայուն թթու է։
6. Ի՞նչ գույնի է դառնում լակմուսը ածխաթթվի լուծույթում։
Կարմրում է։
7․ Ի՞նչ է նշանակում, որ թթուն երկհիմն է։
Երկհիմն թթուն այն քիմիական միացությունն է, որի մոլեկուլում առկա է երկու ջրածնի ատոմ։
8. Գրիր ածխաթթվի առաջացման ռեակցիան։
H2O + CO2 = H2CO3
9. Ի՞նչ երկու տեսակի աղեր է առաջացնում ածխաթթուն։
Ածխաթթուն երկու տեսակի աղեր է առաջացնում, չեզոք՝ կարբոնատներ, և թթու՝  հիդրոկարբոնատներ:
10․ Ո՞ր կարբոնատներն են ջրում լուծելի։
Ջրում լուծելի են ալկալիական մետաղների ու ամոնիումի կարբոնատները։
11․ Ի՞նչ է տեղի ունենում անլուծելի կարբոնատները տաքացնելիս։
Անլուծելի կարբոնատները տաքացնելիս քայքայվում են:
12. Ինչպե՞ս են ստացվում հիդրոկարբոնատները։
Դրանք ստացվում են կարբոնատների լուծույթներն ածխաթթու գազի հետ փոխազդելիս:
13. Ինչպիսի՞ նյութեր են առաջանում NaHCO₃-ի տաքացման ժամանակ։
2NaHCO3 = Na2CO3 + CO2 + H2O
14. Ինչու՞ Ca(HCO₃)₂-ի քայքայումը կախված է ջերմաստիճանից։
Կախված ջերմաստիճանից և հիդրոկարբոնատ առաջացրած մետաղի բնույթից, առաջանում է կարբոնատ կամ մետաղի օքսիդ, ածխածնի (IV) օքսիդ և ջուր:

Խնդիր 1. Քանի՞ մոլ ածխաթթու կստացվի, եթե 3 մոլ CO₂-ի միայն 1/3 մասն է փոխազդում ջրի հետ:
CO2 + H2O = H2CO3
n (CO2)=3*1/3=1 մոլ
n (H2O)=3 մոլ
n (H2CO3)=1 մոլ

Խնդիր 2. Տրված է ռեակցիան՝
CO₂ + H₂O ⇄ H₂CO₃: Քանի՞ մոլ H₂CO₃ կստացվի, եթե ունենք 88 գ CO₂ (ենթադրելով՝ ամբողջը փոխազդում է)։
M (CO2)=44 գ/մոլ
n (CO2)=88/44=2 մոլ
n (H2CO3)=2 մոլ

Խնդիր 3․ Քանի՞ գրամ CO₂ կանջատվի 168 գ NaHCO₃ տաքացնելիս։ Ռեակցիա՝
2NaHCO₃ → Na₂CO₃ + CO₂ + H₂O
M (NaHCO3)=84 գ/մոլ
n (NaHCO3)=2 մոլ
n (CO2)=2*1/2=1 մոլ

Խնդիր 4. Քանի՞ լիտր CO₂ (նորմալ պայմաններում) կստացվի 50 գ CaCO₃ քայքայվելիս։ Ռեակցիա՝
CaCO3 = CaO + CO2
M (CaCO3)=100 գ/մոլ
n (CaCO3)=0.5 մոլ
n (CO2)=0.5 մոլ
V (CO2)=0.5*22.4=11.2 լ

Խնդիր 5․ Քանի՞ գրամ Na₂CO₃ կստացվի, եթե ամբողջությամբ քայքայվի 84 գ NaHCO₃։
2NaHCO3 = Na2CO3 + CO2 + H2O
M (NaHCO3)=84 գ/մոլ
n (NaHCO3)=1 մոլ
n (Na2CO3)=1/2=0.5 մոլ
M (Na2CO3)=106 գ/մոլ
m (Na2CO3)=0.5*106=53 գ

Խնդիր 6․ Քանի՞ մոլ CO₂ է անհրաժեշտ, որպեսզի 1 մոլ Na₂CO₃-ից ստացվի NaHCO₃։
1 մոլ CO2

Լրացուցիչ՝
1. Ինչպե՞ս իրականացնել հետևյալ սխեմայով արտահայտված փոխարկումները։ Գրել ռեակցիաների հավասարումները:
CaCO3 -> CaO -> Ca(OH)2 -> CaCl2
1. CaCO3 = CaO + CO2
2. CaO + 2H2O = Ca(OH)2
3. Ca(OH)2 + 2HCl = CaCl2 + 2H2O
4. CaCl2 + CO2 + H2O = CaCO3 + 2HCl
5. CaCO3 + 2NaCl = CaCl2 + Na2CO3

1. Ո՞ր տարրերն են մտնում ածխածնի ենթախմբի մեջ։
Ածխածին (C), սիլիցիում (Si), գերմանիում (Ge), անագ (Sn) և կապար (Pb)
2. Ո՞ր խմբին են պատկանում այս տարրերը պարբերական համակարգում։
Այս տարրերը կազմում են պարբերական համակարգի IVA խումբը, որը սովորաբար անվանում են ածխածնի ենթախումբ:
3. Ո՞ր տարրերն են ոչ մետաղներ, մետաղներ և կիսամետաղներ այս ենթախմբում։
Այս տարրերից ածխածինն ու սիլիցիումը ոչ մետաղներ են, գերմանիումը՝ մետաղանման, իսկ անագն ու կապարը մետաղներ են:
4. Քանի՞ էլեկտրոն կա այս տարրերի արտաքին էներգիական մակարդակում։
Ածխածնի ենթախմբի տարրերի ատոմների արտաքին էներգիական մակարդակում առկա է չորսական էլեկտրոն:
5. Ի՞նչ ընդհանուր օքսիդացման աստիճաններ ունեն IVA խմբի տարրերը։
Այդ ենթախմբի տարրերն իրենցից ավելի փոքր էլեկտրաբացասականությամբ օժտված տարրերի հետ ցուցաբերում են բացասական օքսիդացման աստիճան (−4)։ Իսկ իրենցից ավելի մեծ էլեկտրաբացասականությամբ օժտված տարրերի հետ ցուցաբերում են հիմնականում 
+2 և +4 օքսիդացման աստիճաններ։
6. Ո՞րն է այդ տարրերի բարձրագույն օքսիդների ընդհանուր բանաձևը։
IVA խմբի տարրերի բարձրագույն օքսիդներն ունեն RO2 բանաձև
7. Ի՞նչ բանաձև ունեն համապատասխան թթուները։
Այդ օքսիդներին համապատասխանում են H2RO3 բանաձևն ունեցող թույլ, անկայուն թթուները
8. Ինչու՞ ածխածինը և սիլիցիումը համարվում են ոչ մետաղներ, իսկ անագն ու կապարը՝ մետաղներ։
Ածխածինն ու սիլիցիումը ցւոցաբերում են ոչ մետաղական հատկություններ, իսկ անագն ու կապարը՝ մետակաղան։
9. Գրիր ածխածնի բոլոր օքսիդների բանաձևերը։
CO, CO2
10. Գրիր սիլիցիումի համապատասխան թթվի բանաձևը։
H2SiO3
11. Որոշիր օքսիդացման աստիճանը՝ SiO₂ միացությունում։
Si = +4
O = -2
12. Որ տարրն է ունենալու ավելի կայուն ջրածնային միացություն՝ CH₄ թե՞ SnH₄։
CH4
13. Տրված նյութերից ո՞րն է երկդիմի՝ Sn(OH)₄ թե՞ H₂CO₃։
H2CO3
14. Քանի՞ գրամ է 2 մոլ O₂։
M (O2)=32 գ/մոլ
m (O2)=2*32=64գ
15. Քանի՞ մոլ է 160 գ SO₂։
M (SO2)=64 գ/մոլ
n (SO2)=160/64=2.5 մոլ
16. Ինչպե՞ս է փոխվում տարրերի մետաղական հատկությունը խմբում ներքև իջնելիս։
Պարբերական համակարգում խմբում ներքև իջնելիս տարրերի մետաղական հատկություններն ուժեղանում են, քանի որ ատոմի շառավիղը մեծանում է, իսկ վալենտային էլեկտրոնների կապը միջուկի հետ՝ թուլանում։
17. Ինչու՞ RH₄ տիպի ջրածնային միացությունների կայունությունը նվազում է կարգաթվի աճման հետ
$$RH4 ջրածնային միացությունների կայունությունը նվազում է կարգաթվի աճման հետ, քանի որ ատոմի շառավղի մեծացման պատճառով E — H կապի երկարությունը մեծանում է, կապը թուլանում է:
18. Ինչու՞ կապարը չի առաջացնում ջրածնային միացություն։
Կապարի ջրածնային միացությունը շատ անկայուն է, քանի որ կարգաթվի մեծացմանը զուգընթ
19. Ինչպե՞ս է փոխվում թթվային հատկությունը H₂RO₃ թթուների համար խմբում ներքև իջնելիս։
H2RO3 թթուների թթվային հատկությունները թուլանում են՝ կենտրոնական ատոմի էլեկտրաբացասականության նվազման պատճառով։

1. Ո՞ր տարրերն են մտնում ածխածնի ենթախմբի մեջ։
Ածխածին (C), սիլիցիում (Si), գերմանիում (Ge), անագ (Sn) և կապար (Pb) 
2. Ո՞ր խմբին են պատկանում այս տարրերը պարբերական համակարգում։
Ածխածնի ենթախմբին
3. Ո՞ր տարրերն են ոչ մետաղներ, մետաղներ և կիսամետաղներ այս ենթախմբում։
Այս տարրերից ածխածինն ու սիլիցիումը ոչ մետաղներ են, գերմանիումը միջանկյալ տեղ է զբաղեցնում, իսկ անագն ու կապարը մետաղներ են:
4. Քանի՞ էլեկտրոն կա այս տարրերի արտաքին էներգիական մակարդակում։
4
5. Ի՞նչ ընդհանուր օքսիդացման աստիճաններ ունեն IVA խմբի տարրերը։
IVA խմբի տարրերը իրենցից ավելի մեծ էլեկտրաբացասականությամբ օժտված տարրերի հետ ցուցաբերում են հիմնականում +2 և +4 օքսիդացման աստիճաններ, իսկ իրենցից ավելի փոքր էլեկտրաբացասականությամբ օժտված տարրերի հետ՝ −4։
6. Ո՞րն է այդ տարրերի բարձրագույն օքսիդների ընդհանուր բանաձևը։
IVA խմբի տարրերի բարձրագույն օքսիդներն ունեն RO2 բանաձև
7. Ի՞նչ բանաձև ունեն համապատասխան թթուները։
H2CO3,H2SiO3,H2GeO3
8. Ինչու՞ ածխածինը և սիլիցիումը համարվում են ոչ մետաղներ, իսկ անագն ու կապարը՝ մետաղներ։
Որքան մեծ է ատոմը, այնքան ավելի արտահայտված են նրա մետաղական հատկությունները։ Սիլիցիումը, օրինակ, համարվում է կիսամետաղ, քանի որ գտնվում է հենց սահմանագծին։
9. Գրիր ածխածնի բոլոր օքսիդների բանաձևերը։
CO, CO2
10. Գրիր սիլիցիումի համապատասխան թթվի բանաձևը։
H2SiO3
11. Որոշիր օքսիդացման աստիճանը՝ SiO₂ միացությունում։
Si -> +4
O2 -> -2
12. Որ տարրն է ունենալու ավելի կայուն ջրածնային միացություն՝ CH₄ թե՞ SnH₄։
CH4
13. Տրված նյութերից ո՞րն է երկդիմի՝ Sn(OH)₄ թե՞ H₂CO₃։
Sn(OH)4
14. Քանի՞ գրամ է 2 մոլ O₂։
M(O2)=32գ/մոլ
m(O2)=2*32=64գ
15. Քանի՞ մոլ է 160 գ SO₂։
M(SO2)=64գ/մոլ
n(SO2)=160/64=2.5 մոլ
16. Ինչպե՞ս է փոխվում տարրերի մետաղական հատկությունը խմբում ներքև իջնելիս։
Մետաղական հատկությունները մեծանում են
17. Ինչու՞ RH₄ տիպի ջրածնային միացությունների կայունությունը նվազում է կարգաթվի աճման հետ։
IVA խմբի տարրերն առաջացնում են RH4 բանաձևով գազային ջրածնային միացություններ, որոնց կայունությունը ենթախմբում տարրերի կարգաթվի աճմանը զուգընթաց կտրուկ նվազում է։
18. Ինչու՞ կապարը չի առաջացնում ջրածնային միացություն։
Կապարի ջրածնային միացությունը շատ անկայուն է, քանի որ կապարի կարգաթիվը մեծ է։
19. Ինչպե՞ս է փոխվում թթվային հատկությունը H₂RO₃ թթուների համար խմբում ներքև իջնելիս։
Կարգաթվի մեծացման հետ, նրանց թթվային հատկությունները թուլանում են:

1. Որո՞նք են ազոտի ֆիզիկական հատկությունները։
Անհոտ, անհամ, ջրում քիչ լուծվող գազ է. 100 լ ջրում (20°C)1,54 լ ազոտ է լուծվում։ –195,8°C անգույն հեղուկ է, –209,86°C ազոտը պնդանում է ձյան տեսքով: Օդից թեթև է մոտավորապես 1,04 անգամ։
2. Ինչպիսի՞ քիմիական ակտիվություն ունի ազոտը։
Սովորական պայմաններում ազոտը քիմիապես ակտիվ չէ, ինչը հիմնականում պայմանավորված է մոլեկուլում առկա երեք կապով, որոնց ճեղքման համար մեծ քանակությամբ էներգիա է պահանջվում
3. Ինչպե՞ս են ստանում ազոտը 
Արդյունաբերության մեջ ազոտ ստանում են հեղուկ օդի կոտորակային թորումով (հեղուկ ազոտը եռում է ավելի ցածր ջերմաստիճանում, քան հեղուկ թթվածինը)։ Լաբորատորիայում ազոտ ստանում են ամոնիումային աղերի ու նիտրիտների խառնուրդի տաքացմամբ:
4. Ո՞րն է ազոտի քիմիական նշանը։

N
5. Օդում ազոտի տոկոսային պարունակությունը մոտավորապես քանի՞ է։

A) 21%

B) 50%

C) 78% 

D) 90%

6. Ազոտը սովորական պայմաններում ինչպիսի՞ գազ է։

A) Կարմիր

B) Անգույն և անհոտ

C) Դեղին

D) Կապույտ

7. Ո՞ր մեթոդով են հիմնականում ստանում ազոտը արդյունաբերությունում։

A) Ջրի քայքայումով

B) Օդի հեղուկացում և բաժանում

C) Մետաղների այրում

D) Աղերի լուծում

8. Ո՞ր նյութի հետ բարձր ջերմաստիճանում ազոտը կարող է ռեակցիայի մեջ մտնել։

A) Ոսկի

B) Ջուր

C) Ջրածին

D) Արծաթ

1. Ո՞ր տարրերն են մտնում ազոտի ենթախմբի մեջ։
Ազոտ (N), ֆոսֆոր (P), արսեն (As), անտիմոն (Sb), բիսմութ (Bi)։
2. Ի՞նչ ընդհանուր բան ունեն այդ տարրերի արտաքին էլեկտրոնային կառուցվածքները։
Արտաքին էլեկտրոնային կառուցվածքի ընդհանուր բանն այն է, որ բոլորն ունեն նույն կառուցվածքը՝ ns²np³։
3. Քանի՞ էլեկտրոն կա ազոտի ենթախմբի տարրերի արտաքին շերտում։
5 էլեկտրոն։
4. Պարբերական աղյուսակի ո՞ր խմբում են գտնվում ազոտի ենթախմբի տարրերը։
Պարբերական աղյուսակի 5 խմբում
5. Ո՞րն է այդ ենթախմբի ամենաթեթև տարրը։
Ազոտ (N)
6. Ինչպե՞ս են փոխվում ազոտի ենթախմբի տարրերի մետաղական հատկությունները վերևից ներքև։
Մետաղական հատկությունները խմբում վերևից ներքև մեծանում են
7. Ի՞նչ օքսիդացման աստիճաններ են առավել բնորոշ այս ենթախմբի տարրերին։
Առավել բնորոշ օքսիդացման աստիճաններն են -3, +3, +5։
8. Ինչպիսի՞ հիդրիդներ են առաջացնում ազոտի ենթախմբի տարրերը։
NH3, P3 և այլն (ընդհանուր բանաձևը EH3)։
9. Ինչպե՞ս է փոխվում ատոմային շառավիղը խմբում վերևից ներքև շարժվելիս։
Ատոմային շառավիղը խմբում վերևից ներքև մեծանում է։
10. Ինչպիսի՞ օքսիդներ են առաջացնում այս ենթախմբի տարրերը
Առաջացնում են հիմնականում թթվային օքսիդներ։
11. Ինչպե՞ս է փոխվում ատոմների զանգվածը խմբում վերևից ներքև։
Ատոմների զանգվածը խմբում վերևից ներքև մեծանում է։
12. Ինչպիսի՞ կապ են սովորաբար առաջացնում ազոտի ենթախմբի տարրերը՝ կովալենտ թե իոնային
Սովորաբար առաջացնում են կովալենտ կապ։
13. Ո՞ր տարրն է ազոտի ենթախմբում ամենաէլեկտրաբացասականը։
Ամենաէլեկտրաբացասական տարրը ազոտն է։
14. Ի՞նչ գազ է կազմում մթնոլորտի մեծ մասը։
Մթնոլորտի մեծ մասը կազմում է ազոտ գազը` N2։
15. Ի՞նչ կարևոր կենսաբանական նշանակություն ունի ազոտը։
Ազոտը մտնում է սպիտակուցների, ԴՆԹ-ի և ՌՆԹ-ի կազմի մեջ, անհրաժեշտ է կենդանի օրգանիզմների համար։
16. Որտե՞ղ է կիրառվում արսենը։ Ինչպիսի՞ հատկություններ ունի մետաղական թե ոչ մետաղական։
Արսենը օգտագործվում է կիսահաղորդիչներում, համաձուլվածքներում, երբեմն նաև թունաքիմիկատներում։
17. Ո՞րն է ենթախմբի ամենածանր տարրը:
Ենթախմբի ամենածանր տարրը բիսմութն է (Bi)։

Լրացուցիչ

1. Ստորև բերված շարքից ընտրի՛ր նկարում նշված տարրի ենթախմբից ատոմ պարունակող թթուները և դասավորիր դրանք ըստ օքսիդիչ հատկությունների նվազման կարգի:
1)HPO3, 2)H2SO4,3)HNO3,4)HSbO3,5)HBrO4,6)H3AsO4
Որպես պատասխան ներկայացրու 1. թթուների համարները (առանց ստորակետերի և բացատների):
1) HPO3
2) HNO3
3) HSbO3
4) H3AsO4
2. Քո ընտրած թթուներից ամենաուժեղ օքսիդիչի 3.6 մոլ քանակով մոլեկուլում պրոտոնների քանակը (մոլ)։
HNO3
H p=1
N p=7
O3 p=8*3=24
p (HNO3)=(1+7+24)*3.6=115.2

2.Լրացրու աղյուսակը՝ ընտրելով իոնս միացությունը, հաշվի առնելով, որ ազոտը ցուցաբերում է −3 օքսիդացման աստիճան:
Նյութ բանաձևը — Na3N
Մոլային զանգվածը (գ/մոլ) — M (Na3N)=83գ/մոլ
Նյութի անվանումը — նատրիումի նիտրիդ

3.Քիմիական ռեակցիաներ
Ավարտի՛ր քիմիական ռեակցիաների հավասարումները . 
ՆՇԵԼ ՏԵՍԱԿԸ
KOH + HNO₃ → KNO3 + H2O — փոխանակման
Ca(OH)₂ + SO₂ → CaSO4 + H₂O — տեղակալման
Fe(OH)₃ t° → Fe2O3 + H₂O — քայքայման

4. Իրականացրե՛ք հետևյալ փոխարկումները՝ նշելով պայմանները. 
H2O ->H2 ->H2S 
H2O -> (էլեկտրոլիզ) H2 + O2
H2 + S -> H2S

1. Ստորև բերված շարքից ընտրի՛ր նկարում նշված տարրի ենթախմբից ատոմ պարունակող թթուները և դասավորիր դրանք ըստ օքսիդիչ հատկությունների նվազման կարգի:
1)HPO3, 2)H2SO4,3)HNO3,4)HSbO3,5)HBrO4,6)H3AsO4
Որպես պատասխան ներկայացրու 1. թթուների համարները (առանց ստորակետերի և բացատների):
1) HPO3
2) HNO3
3) HSbO3
4) H3AsO4
2. Քո ընտրած թթուներից ամենաուժեղ օքսիդիչի 3.6 մոլ քանակով մոլեկուլում պրոտոնների քանակը (մոլ)։
HNO3
H p=1
N p=7
O3 p=8*3=24
p (HNO3)=(1+7+24)*3.6=115.2

2.Լրացրու աղյուսակը՝ ընտրելով իոնս միացությունը, հաշվի առնելով, որ ազոտը ցուցաբերում է −3 օքսիդացման աստիճան:
Նյութ բանաձևը — Na3N
Մոլային զանգվածը (գ/մոլ) — M (Na3N)=83գ/մոլ
Նյութի անվանումը — նատրիումի նիտրիդ

3.Քիմիական ռեակցիաներ
Ավարտի՛ր քիմիական ռեակցիաների հավասարումները . 
ՆՇԵԼ ՏԵՍԱԿԸ
KOH + HNO₃ → KNO3 + H2O — փոխանակման
Ca(OH)₂ + SO₂ → CaSO4 + H₂O — տեղակալման
Fe(OH)₃ t° → Fe2O3 + H₂O — քայքայման

4. Իրականացրե՛ք հետևյալ փոխարկումները՝ նշելով պայմանները. 
H2O ->H2 ->H2S 
H2O -> (էլեկտրոլիզ) H2 + O2
H2 + S -> H2S

5. Գրիր VA խմբի տարրերի R₂O₃ և R₂O₅ օքսիդների բանաձևերը։
N2O3
P2O5
As2O3, As2O5
Sb2O3, Sb2O5
Bi2O3
ա) Գրիր դրանց համապատասխան թթուները։
HNO3, HPO3, HSbO3, H2AsO4
բ) Նշիր օքսիդացման աստիճանը։
HNO3 — H=+1, N=+5, O3=-6
HPO3 — H=+1, P=+5, O3=-6
HSbO3 — H=+1, Sb=+5, O3=-6
H2AsO4 — H=+1, As=+6, O4=-8

Հարցեր
1. Ինչպե՞ս է փոխվում ատոմային շառավիղը ազոտի ենթախմբում վերևից ներքև։
2. Ո՞ր տարրերն են ոչ մետաղներ ազոտի ենթախմբում։
N, P
3. Ո՞ր տարրերն են կիսամետաղներ ազոտի ենթախմբում։
As, Sb
4. Ինչպիսի՞ հիդրիդներ են առաջացնում ազոտի ենթախմբի տարրերը։ Գրիր բանաձևերը:
NH3, PH3, AsH3, SbH3, BiH3

Ընտրիր ճիշտ պատասխանը
1. Ազոտի հիդրիդն է՝
ա) H₂O
բ) NH₃
գ) CH₄
2. Ո՞րն է ազոտի օքսիդը։
ա) NO
բ) CO
գ) SO₂
3. Ո՞ր տարրն է ազոտի ենթախմբից։
ա) Cl
բ) P
գ) O

Լրացնել բաց թողնվածը
1. Ազոտի ենթախմբի տարրերը արտաքին շերտում ունեն 5 էլեկտրոն։
2. Ազոտի քիմիական նշանն է N։
3. Ամոնիակի բանաձևն է NH3։

Առօրյա կյանքում հաճախ եք լսել «թթու» բառը։ Սննդի մեջ օգտագործել եք քացախաթթու, կիտրոնաթթու, չհասած խնձոր ուտելիս զգացել եք խնձորաթթվի համը: Ի՞նչն է ընդհանուր այդ թթուների համար: 
Քացախաթթվի կիտրոնաթթվի և խնձորաթթվի ընդհանուր հատկանիշը նրանց թթու համն է, որը պայմանավորված է քիմիական կառուցվածքում շարժունակ ջրածնի ատոմների առկայությամբ։
2. Ո՞ր շարք են ներառված միայն թթվային օքսիդներ.
ա) CaO, CuO, CO
բ) CO2, Li2O, N2O3 
գ) SO2, CO2, N2O
դ) Na2O, K2O, Li2O 
3. Ո՞ր թթուներն են համապատասխանում N2O3, N2O5, SO2 օքսիդներին: 
Գրե՛ք այդ օքսիդների և ջրի միջև ընթացող ռեակցիաների հավասարումները, անվանե՛ք սկզբնանյութերն ու արգասիքները: 
N2O3+H2O=2HNO2
N2O5+H2O=2HNO3
SO2+H2O=H2SO3
4. Ի՞նչ է թթվային մնացորդը: Գրե՛ք ազոտական, ծծմբական և ֆոսֆորական 
թթուների թթվային մնացորդների բանաձևերը, որոշե՛ք վալենտականությունը:
HNO3. թթվային մնացորդ — NO3, վալենտականություն — I
H2SO4. թթվային մնացորդ — SO4, վալենտականություն — II
H2PO4. թթվային մնացորդ — PO4, վալենտականություն — II
5. Ո՞ր նյութն ունի ավելի մեծ Mr․
ա) N₂ թե՞ O₂
O2
բ) CH₄ թե՞ CO₂
CO2
գ) NaCl թե՞ KCl
KCl
6. Պատրաստել ենք 100 գ 5% աղի լուծույթ։ Քանի՞ գրամ աղ կա լուծույթում։
100*5/100=5
Աղ՝ 5գ
Ջուր՝ 100-5=95գ
7. Նշե՛ք ռեակցիայի տեսակները
ա) 2H₂ + O₂ → 2H₂O — միացման
բ) NaOH + HCl → NaCl + H₂O — փոխանակման
գ) Zn + CuSO₄ → ZnSO₄ + Cu — տեխակալման
դ) CaO + H₂O → Ca(OH)₂ — միացման
8. Հաշվե՛ք թթվածնի զանգվածային բաժինը H3PO4 ի մոլեկուլում.
Mr (H3PO4)=98
ω (H)=)1*3/98)*100=3.061
9.Գտիր տարրերի օքսիդացման աստիճանները: 
ա) NH₃
N — -3
H — +1
բ) NO
N — +2
O — -2
գ) N₂
N — +1
դ) HNO₃
H — +1
N — +5
O — -2
10. Քանի՞ էլեկտրոնային թաղանթ ունի Al (Z = 13) ատոմը: Գրիր էլեկտրոնային բանաձևը:
ա) 2
բ) 3
գ) 4
դ) 13
Էլեկտրոնային բանաձև՝ 1s²2s²2p⁶3s²3p¹
11. Ո՞ր տարրի արտաքին թաղանթում կա 6 էլեկտրոն.
ա) N
բ) O
գ) F
դ) Ne
12. Քանի՞ մոլ է 34 գ NH₃-ը։
M (NH3)=17գ/մոլ
n (NH3)=34/17=2 մոլ
13. Քանի՞ լիտր N₂ կա 0.5 մոլի դեպքում (նորմալ պայմաններում)
n (N2)=0.5 մոլ
V=0.5*22.4=11.2լ
14. Քանի՞ գ է 0.2 մոլ H₃PO₄-ը
n (H3PO4)=0.2 մոլ
M (H3PO4)=98գ/մոլ
m (H3PO4)=0.2*98=19.6գ
15. Քանի՞ գ NH₃ կստացվի 28 գ N₂-ից
Հավասարում՝
N₂ + 3H₂ → 2NH₃
M (N2)=28 գ/մոլ
n (N2)=28/28=1 մոլ
n (NH3)=2/1=0.5 մոլ
M (NH3)=17գ/մոլ
m (NH3)=0.5*17=8.5գ
16. Քանի՞ մոլ է 44.8 լ N₂ (նորմալ պայմաններում)
Vm=22.4լ
V (N2)=44.8լ
n (N2)=44.8/22.4=2մոլ