Երեքշաբթի ( 11.04.2023թ)

1.Ընդգծիր այն բառերը, որոնցում կա 
Առ- նախածանցը:
Առաջ, առմիշտ, առվակ, առկայծել, առէջ, առնետ, առավոտ:
Ապ- նախածանցը:
Ապրանք, ապարդյուն, ապուխտ, ապուշ, ապակի, ապերջանիկ, ապրուստ:
2. Բառերը բաժանի՛ր երկու խմբի:
ա) Իրիկուն, երեկո, իրիկնաժամ, մթնշաղ, իրիկնամուտ, վերջալույս, արևամուտ։
բ) Լուսաբաց, արշալույս, լուսադեմ, լուսածագ, արևածագ, առավոտ:
3.Կետերի փոխարեն տեղադրիր համապատասխան տառը:
Ամառային սիրուն երեկո էր, և արեգակն արդեն թեքվում էր դեպի իր մուտքը: Մի փոքր տոթ օդին խառնվել էր մեղմ հովիկը, և զբոսնելը հաճելի էր դարձել: Հանգստյան օր էր, ծովափին շատ մարդիկ կային: Բոլորն անհանգիստ էին, և հայացքներն ուղղել էին ծովում ինչ-որ կետի: Ոչ ոք չէր ուզում բան ասել, և չէր էլ ուզում լսել ինչ- որ բան: Միայն բարձրախոսն էր անտարբեր ընդհանուր հուզմունքին և բարեխղճորեն իր գործն էր անում. զբաղեցնում էր հանգստացող հասարակությանը: Հաղորդավարը միապաղաղ ձայնով ինչ-որ բան էր կարդում և այդ ձայնը մատնում էր ձանձրույթն ու հոգնածությունը: Մակույկավարների տնակում անվերջ զնգում էր հեռախոսը, և ոչ մեկը չէր մոտենում, որ խոսեր կամ գոնե անջատեր այն:
4.Ո՞ր տառը նույն ձևով կմիանա բուն, սար, թուր, հուն, վար, բաց, կամ, պատ բառերին և կկազմի նոր բառեր:
 Ն, կ, ր, յ:
Բունն
Սարն
Թուրն
Հունն
Վրան
Բացն
Կամ
Պատն
5.Տրված բառերի առաջին տառերը փոխելով ստացիր նոր բառեր:
Սնունդ — ծնունդ
դանակ — բանակ
պարտեզ — քարտեզ
բերք — հերք
զատիկ — տատիկ, մատիկ
բառարան — վառառան
բռնակ — դռնակ
կատակ — հատակ
բյուր — հույր, քույր
ձագ — թագ
մանր — ծանր
մարագ — ճարագ, կարագ
դարձ — բարձ, վարձ
ավագ — նվագ
թախտ — բախտ
կառք — փառք
հարթ — կարթ
լրագիր — ծրագիր
հերթ — թերթ
լույս — հույս
ձյութ — հյութ
ճեղք — մեղք
շռայլ — մռայլ
նյարդ — լյարդ
նուրբ — սուրբ
թափոր — սափոր
մահակ — դահակ
ջութակ — թութակ

Երկուշաբթի ( 10.04.2023թ)

1.Տեքստը պատմի՛ր՝ 
ա) ռեստորանում աշխատող ամստերդամցի դպրոցականի անունից
բ) ռեստորանի հաճախորդ դպրոցականի անունից
գ) քո անունից (վերաբերմունք արտահայտելով)

Ամստերդամն աշխարհի միակ քաղաքն է երևի, որտեղ մանկական ռեստորան կա: Ռեստորանում միայն երեխաներն են աշխատում, և հաճախորդներն էլ միայն երեխաներ են. ո՛չ մի մեծահասակ: Այդ ռեստորանն աշխատում է միայն շաբաթ և կիրակի օրերին, որովհետև այնտեղ աշխատող երեխաները մյուս օրերին դպրոց են գնում:

2. Տեքստը կարդա´ և փոխադրի´ր նկարագրված բույսի մոտ պատահաբար հայտնված մի թռչնակի անունից: Տեքստը փոքրիկ պատմվածքի վերածիր՝ նկարագրելով թռչնակին, նրա խոհերը, անհանգստությունները, զարմանքը, երկխոսությունները ծաղկի հետ և այլն:

Պարագվայում մի բույս կա, որր կարող է հազալ ու փռշտալ: Բավական է, որ բույսի տերևներին մի քիչ փոշի նստի, և  տերևը նախ գունաթափվում է, ապա՝ կարմրում, հետո սկսում է ցնցվել և փռշտոց  հիշեցնող ձայներ հանել: Եթե փոշին շատ է լինում, բույսը հազից ասես խեղդվում է, և ձայնը մի քանի քայլ հեռվում հազիվ է  լսվում: Ի վերջո, նրա բոլոր ծակոտիներից մանր շիթերով ջուր է դուրս ցայտում, որն այնքան է թրջում տերևները, մինչև որ փոշուց մաքրվում են:

Առաջադրանքներ (դասարանում)

1) Մի երևակայական երկրում գիտեն գրել միայն 2 և 8 թվանշանները։ Քանի՞ միանիշ, երկնիշ և եռանիշ բնական թվեր կարող են գրվել այդ երկրում։

2, 8,

28, 82, 22, 88,

222, 888, 288, 282, 828, 882, 822, 228.

2) Աստղանիշի փոխարեն տեղադրե՛ք թվաբանական գործողությունների նշաններից մեկը ( + , – , ⋅ , ։ ), որպեսզի ստացվի հավասարություն.

ա) 5 + 2 = 49 : 7,          գ) 6 + 7 = 24 – 11,           ե) 18 – 10 = 2 x 4,

բ) 30 – 25 = 20 : 4,      դ) 7 x 5 = 80 – 45,            զ) 55 – 11 = 44 + 0։

3) Թեյամանի և երեք բաժակների տարողությունը 1300 գ է։ Թեյամանի տարողությունը 500 գ–ով ավելի է, քան բաժակինը։ Ինչքա՞ն են թեյամանի և բաժակի տարողությունները։

3x+x+500=1300

4x=800

X=200 (բաժակ)

200+500=700 (թեյաման)

4) Հետևյալ թվերից յուրաքանչյուրը մեծացրե՛ք 10 անգամ.

ա) 7,02 = 70,2

բ) 83,204 = 832,04

գ) 20 = 200

դ) 0,008 = 0,08

Առաջադրանքներ(դասարանում)

1) Կատարե՛ք բազմապատկում.

ա) 65,103 ⋅ 10=651,03                   

բ) 0,329 ⋅ 1000=329                           

գ) 7,393 ⋅ 10000=73930

դ) 0,999 ⋅ 100=99,9

ե) –59,32 ⋅ 10=-593,2

զ) –0,00018 ⋅ 100=-0,018

2) Ճի՞շտ է, որ`

ա) 75,30 = 75,3 Ճիշտ է

գ) 96 = 96,0 Ճիշտ է        

ե) 40,3 = 40,300 Ճիշտ է

բ) 1,64 = 1,6400 Ճիշտ է  

դ) 10,08 = 10,8 Սխալ է

զ) 17 = 170 Սխալ է

3) Կատարե՛ք բաժանում.

ա) 35,707 ։ 10=3,5707          

դ) 2 ։ 10=0,2                

է) –300 ։ 10000=-0,03

բ) 0,98 ։ 100=0,0098              

ե) 673,1 ։ 1000=0,6731      

ը) –0,06 ։ 10=-0,006

գ) 1,765 ։ 1000=0,001765          

զ) 829 ։ 100=8,29            

թ) 12,25 ։ 100=0,1225

4) Գործվածքի 1 մետրն արժե 8,5 հազար դրամ: Ի՞նչ կարժենա այդ գործվածքի 10 մետրը:

Լուծում՝ 8,5000×10=85 հազար դրամ

Լրացուցիչ(տանը)

5) Լուծե՛ք հավասարումը.

ա) 14,32 ⋅ 10 = 143,2,          

գ) 503 = 50,3 ⋅ 10      

ե) 80,45 : 10 = 8,045

բ) 0,4 ⋅ 100 = 40              

դ) 2,7 = 270 : 100          

զ) 11,03 = 110,3 : 10

6) Գրե՛ք այն թիվը, որը 100 անգամ մեծ է տրված թվից.

ա) 81,2 = 8120    բ) 0,1 = 10      գ) 0,002 = 0,2     դ) 125,1 = 12510      ե) 6,29 = 629

7) Գրե՛ք այն թիվը, որը 100 անգամ փոքր է տրված թվից.

ա) 36,62 = 0,3662       բ) 81,543 = 0,81543        գ) 1,7 = 0,017        դ) 22,44 = 0,2244     ե) 0,003 = 0,00003

8) 100 կգ կոնֆետի համար վճարել են 72,5 հազար դրամ: Ի՞նչ արժե

այդ կոնֆետի 1 կիլոգրամը:

Լուծում՝ 72,5000×100=7250 հազար դրամ

Կարդացած հեքիաթներ
ԱՆՏԱՌԻ ՄԱՆՈՒԿԸ

Վաճառականի խիղճը

Անահիտ

Անծանոթ բառեր
Թաթաշոր – մանկան ձեռքերը բարուրող շորը
Տափ – գետին, դաշտ, արտ
հմուտ -ճարտար
փեշակ -արհեստ

Կարդացած բանաստեղծություններ

Լույսի աղբյուրները տեսանելի են նրանց արձակած լույսի շնորհիվ։

Այն մարմինները, որոնք լույս չեն արձակում, սակայն տեսանելի են, քանի որ անդրադարձնում են լույսի աղբյուրներից իրենց վրա ընկած լույսը՝ հանդիսանում են լույսի երկրորդային աղբյուրներ։

Լույսը լավ են անդրադարձնում հայելային, ողորկ մակերևույթները։Փորձը հաստատում է, որ հայելիները լույսն անդրադարձնում են որոշակի օրենքով, որը կոչվում է անդրադարձման օրենք։Ընկնող ճառագայթը և անդրադարձած ճառագայթը հայելու մակերևույթին տարված ուղղահայացի հետ կազմում են հավասար անկյուններ։Ընկնող ճառագայթի և հայելու մակերևույթին տարված ուղղահայացի կազմած անկյունը կոչվում է անկման անկյուն:Անդրադարձած ճառագայթի և հայելու մակերևույթին տարված ուղղահայացի կազմած անկյունը կոչվում է անդրադարձման անկյուն:Լույսի անդրադարձման անկյունը հավասար է անկման անկյանը:

Հայելիները լինում են հարթ, ուռուցիկ և գոգավոր:

Անդրադարձման երևույթի վրա է հիմնված հարթ հայելում առարկայի պատկերի ստացումը: Երբ առարկան տեղադրում ենք հայելու առջև, մեզ թվում է, որ ճիշտ իր նման մեկ այլ առարկա գտնվում է հայելու հետևում: Դա առարկայի պատկերն է:

Առարկայի պատկերը հայելում կեղծ է:

Առարկայի պատկերը հայելում միշտ ուղիղ է, այսինքն՝ շրջված չէ:

Առարկայի պատկերը հայելուց ունի նույն հեռավորությունը, ինչ առարկան:

Առարկայի պատկերի չափերը հավասար են առարկայի չափերին:Ի տարբերություն այլ մակերևույթների՝ հայելին գրեթե ամբողջովին անդրադարձնում է իր վրա ընկնող լույսը:Հայելային որոշ հատկություններ ունի ջրի անշարժ մակերևույթը, որում նույնպես կարելի է տեսնել շրջապատի մարմինների ոչ շատ հստակ պատկերը:

Անդրադարձումը լինում է հայելային և ցրիվ:

Հայելային մակերևույթներից լույսն անդրադառնում է զուգահեռ փնջերով՝ հայելային:

Խորդուբորդ մակերևույթներից լույսն անդրադառնում է տարբեր ուղղություններով՝ ցրիվ։ 

Կինոթատրոններում լույսի ցրիվ անդրադարձում առաջացնելու համար օգտվում են խորդուբորդ մակերևույթով էկրաններից, որպեսզի այն տեսանելի լինի դահլիճի բոլոր մասերից և չփայլի ինչպես ձեր գրատախտակը:

Լույսի ցրիվ անդրադարձման շնորհիվ են ծառերը, շենքերը և այլ առարկաներ երևում բոլոր կողմերից:

Լույսի բեկումը,ոսպնյակներ

Լույսի ճառագայթի ուղղության փոփոխությունը մի միջավայրից մյուսին անցնելիս, կոչվում է լույսի բեկում:

Լույսի բեկմամբ են բացատրվում բազմաթիվ օպտիկական երևույթներ. բերենք դրանցից մի քանիսը՝

1. ջրամբարի խորությունը մեզ թվում է ավելի փոքր քան իրականում է,  

2. ջրով լի բաժակի մեջ մտցված ձողիկը թվում է կոտրված,

3. հորիզոնի նկատմամբ Արեգակի և աստղերի դիրքը թվում է իրականից ավելի բարձր, իսկ Արեգակի չափերն ավելի մեծ, երբ այն հորիզոնին մոտ է:

4.մթնոլորտի անհամասեռությամբ և նրանում լույսի բեկմամբ է պայմանավորված աստղերի առկայծումը և օդատեսիլի (միրաժ) առաջացումը:

Ոսպնյակներ

Գործնական մեծ նշանակություն ունի լույսի բեկման երևույթը ոսպնյակներում:

Գնդային մակերևույթներով սահմանափակված ապակենման մարմինները կոչվում են ոսպնյակներ:

Գնդային մակերևույթներով սահմանափակված ապակենման մարմինները կոչվում են ոսպնյակներ:

Օրինակ

Ոսպնյակներ են ակնոցի, խոշորացույցների ապակիները:

Ոսպնյակները լինում են հավաքող և ցրող:
Օրինակ
Ոսպնյակներ են ակնոցի, խոշորացույցների ապակիները:Ոսպնյակները լինում են հավաքող և ցրող:
Հավաքող (ուռուցիկ) ոսպնյակների միջին մասը ավելի հաստ է, քան եզրային մասերը։

Երբ լույսի զուգահեռ ճառագայթներն ընկնում են հավաքող ոսպնյակի վրա, դրանից անցնելուց հետո հավաքվում են մի կետում: Այդ կետը կոչվում է ոսպնյակի կիզակետ: Հավաքող ոսպնյակը ունի երկու իրական կիզակետ:
Հավաքող ոսպնյակի օգնությամբ կարելի է Արեգակից եկող լուսային էներգիան հավաքել մի կետում և այրել թուղթը:Ցրող (գոգավոր) ոսպնյակների եզրերը հաստ են, իսկ միջին մասը՝ բարակ։Ցրող ոսպնյակի վրա ընկնող զուգահեռ ճառագայթները դրանից դուրս են գալիս ցրված: Մի կետում հավաքվում են նրանց շարունակությունները: Այդ կետը կոչվում է ոսպնյակի կեղծ կիզակետ: Ցրող ոսպնյակը ունի երկուկեղծ կիզակետ:

Հավաքող և ցրող ոսպնյակները օգտագործվում են բազմազան օպտիկական սարքերում՝ ճառագայթների ընթացքը պահանջվող ձևով փոփոխելու համար:

Դրանք օգտագործվում են մանրադիտակներում, աստղադիտակներում, լուսանկարչական ապարատում, հեռադիտակներում, խոշորացույցներում և այլն:

Պատասխանել հարցերին
1. Ե՞րբ է լույսը բեկվում: Ինչո՞վ է լույսի բեկումը տարբերվում անդրադարձումից:
Մի թափանցիկ միջավայրից մյուսի մեջ անցնելու ժամանակ լույսը
բեկվում է և անկման կետում լույսի ճառագայթը փոխում է իր ուղղությունը ։ Իսկ անդրադարձման ժամանակ մարմինները լույսի աղբյուրներից իրենց վրա ընկած լույսն անդրադարձնում են:
2. Ի՞նչ է ոսպնյակը:
Գործնական մեծ նշանակություն ունի լույսի բեկման երևույթը ոսպնյակներում:
Գնդային մակերևույթներով սահմանափակված ապակենման մարմինները կոչվում են ոսպնյակներ:
3. Ո՞ր կետն է կոչվում ոսպնյակի կիզակետ:
Հավաքող (ուռուցիկ) ոսպնյակների միջին մասը ավելի հաստ է, քան եզրային մասերը։
Երբ լույսի զուգահեռ ճառագայթներն ընկնում են հավաքող ոսպնյակի վրա, դրանից անցնելուց հետո հավաքվում են մի կետում: Այդ կետը կոչվում է ոսպնյակի կիզակետ։
4.Նշի՛ր հայելիների տեսակները
Հարթ, ուռուցիկ և գոգավոր:
5.Ո՞ր անկյուն է կոչվում անդրադարձման անկյուն։
Անդրադարձած ճառագայթի և հայելու մակերևույթին տարված ուղղահայացի կազմած անկյունը կոչվում է անդրադարձման անկյուն:Լույսի անդրադարձման անկյունը հավասար է անկման անկյանը:

Առաջադրանքներ (դասարանում)

1) Լուծե՛ք հավասարումը.

ա) 2x = 1

X=0,5     

բ) 3x = 4         

X=4/2

գ) 4x = 20      

X=5

դ) 8x = 7

X=7/4

2) Մարդու քայլի երկարությունը 3/4 մ է։ Որքա՞ն է այն ճանապարհի

երկարությունը, որն անցնելու համար նա պիտի անի միլիոն քայլ։

3/4=75/100=0,75

75×1000000=75000000

75000000:1000=75000կմ

3) Ուղղանկյունանիստի կողերի երկարություններն են՝ 2 սմ, 1/3 սմ և 6 սմ։ Գտե՛ք նրա ծավալը։

2×1/3x6x6=72/3սմ

4) Գծագրում, որի մասշտաբը 3 ։ 5 է, հատվածի երկարությունը 6 սմ է։ Ի՞նչ երկարություն կունենա այդ հատվածը այն գծագրում, որի մասշտաբը 7 ։ 2 է։

3:5=3/5

6:3×5=10

10:2×7=35

Առաջադրանքներ (դասարանում)

1) Դիրքային գրառումով գրե՛ք տասնորդական կոտորակը.

372/10 = 37,2

13/1000 = 0,013

3/100=0,03

813/100=8,13

4567/10=456,7

932/1000=0,932

129/100=1,29

513/10000=00,513

2) Տասնորդական կոտորակը գրե՛ք սովորական կոտորակի տեսքով.

ա) 3,87=387/100         գ) 137,56=13756/100       ե) 1,001=1001/1000          է) 3,5978=35978/1000

բ) 16,99=1699/100       դ) 0,003=3/1000           զ) 37,1=371/10             ը) 74,938=74938/1000

3) Լուծել հավասարումները.

ա)2x+5=17

2x=17-5

2x=12

X=6

բ)2x-3=21

2x=21+3

2x=24

X=12

գ)3x+2=2x+7

3x-2x=-2+7

1x=-9

X=-9

դ)3x-1=x+11

3x-x=1+11

2x=12

X=6

4) Կարդացե՛ք կոտորակը.

ա) 0,385

գ) 894,1503

ե) –0,00301

է) –100,01

բ) 113,07

դ) 12,1

զ) 10,001

ը) 5,137

Լրացուցիչ (տանը)

5) Գրելով տասնորդական կոտորակը դիրքային գրառումով՝ գտե՛ք dնրա ամբողջ մասը.

ա)91/10=9,1

բ)2/100=0,02

գ)3214/100=32,14

դ)5677/10=567,7

6) Գրելով տասնորդական կոտորակը դիրքային գրառումով։

ա)83/100=0,83

բ)2675/10=267,5

գ)998/1000=0,998

դ)65782/100=657,82

7) Ի՞նչ թվանշան է գրված 364,50791 կոտորակի`

ա) հարյուրյակների կարգում-9

բ) տասնորդականների կարգում-1

գ) տասհազարերորդականների կարգում-5

դ) տասնյակների կարգում-6

8) Թվանշաններով գրե՛ք կոտորակը.

ա) զրո ամբողջ մեկ հարյուրերորդական—0,100

բ) յոթ ամբողջ քսանհինգ հազարերորդական—7,25000

գ) երեսուներկու ամբողջ տասնութ տասհազարերորդական—32,18000

դ) զրո ամբողջ երկու հարյուր երեսունյոթ հազարերորդական—0,238000

ե) մինուս հարյուր ութսունյոթ ամբողջ երեք հարյուր իննսուն հազարերորդական։ — -187,390000

Առաջադրանքներ(դասարանում)

1) Տրված կոտորակներից որո՞նք են տասնորդական.

10, 1/10, 2/27, 5 7/100, -4, -23/1000, 6/5, 100 1/3, 7/10000, 10/9.

10, 1/10, 6/5, 7/10000, 5 7/100

2) Կոտորակը ներկայացրե՛ք բնական թվերով բազմապատկված կարգային միավորների և համակարգային տասնորդական կոտորակների գումարի տեսքով.

ա)930/100=930/100 = (9×100 +3×10 +0x1)/100 = 9 + 3/10 + 0 = 9 3/10

բ)46723/10000=46723/10000 = (4×10000+6×1000+7×100+2/10+3×1)/10000 = 4.6723/10000

գ)83018/1000=83018/1000=8×10000+3×1000+1×10+8×1/1000

դ)307/10=307/10=3×100+0x10+7×1/10

ե)6421/10=6421/10=6×1000+4×100+2×10+1×1/10

զ)3245/100=3245/100=3×1000+2×100+4/10+5×1/100

է)1074003/100000=1074003/100000=1×1000000+7×10000+3×1/100000

ը)56251/1000=56251/1000=5×10000+6×1000+2×100+5×10+1×1/1000

3) Տասնորդական կոտորակից անջատե՛ք նրա ամբողջ մասը.

ա) 27/10=2,7

բ)3/10=0,3

գ)639/10=63,9

դ) 865/100=8,65

ե)17384/100=173,84

զ)69933/1000=69,933

է)11876/100=118,76

ը)939/10000=0,939000

4) Գրե՛ք տվյալ կոտորակին հավասար տասնորդական կոտորակ.

1/2=0,5

4/5=0,8

-9/25=-0,36

-17/4=-4,25

29/20=1,45

201/200=1,005

-303/250=-1,212