Դասարանում

137.
ա) x³ ⋅ *=x⁸
*= x⁵
բ) (a²)⁴ ⋅ (a³)²=a⁹ ⋅ *
a⁸ ⋅ a⁶=a⁹ ⋅ a⁵
գ) (*)⁵ ⋅ (a³)⁴=(a⁴) ⋅ a³ ⋅ a⁵
(*)⁵ ⋅ a¹²=(a⁴) ⋅ a⁸
(a⁴)⁵ ⋅ a⁸
դ) (*)³ = y⁶
(y²)³ = y⁶
ե) (*)⁴ ⋅ n=n²¹
(n⁵)⁴ ⋅ n=n²¹
զ) (a³)³ ⋅ *=(a⁵)² ⋅ a⁷
(a³)³ ⋅ a⁸ =(a⁵)² ⋅ a⁷
138.
ա) a¹²
բ) x¹⁰
գ) x⁵ y³z
դ) b² c³d⁸
ե) 9a⁶
զ) m⁴⁰

Տանը

139.
ա) 5⁸
բ) 2⁶
գ) 2¹⁰
դ) 5¹²
ե) 3⁶
զ) 2¹⁰
140.
141.
ա) 2³⋅5³
բ) 2³⋅3³
գ) 3²⋅5²
դ) 2⁴⋅5⁴

Դասարանում

160. AK=5,6սմ
AC=2xAK=5,6+5,6=11,2սմ

161.
B=ABDx2=26×2=52^o
B=52^o
162. P=10+7+10=27սմ
163.
29-12=17
AB=17:2=8,5
AB=8,5սմ

Կրկնել նախորդ թեմայի հարցերը
1․Ո՞ր երևույթն  է կոչվում իներցիա
Այլ մարմինների ազդեցության բացակայությամբ մարմնի դադարի կամ ուղղագիծ շարժման վիճակը պահպանելու երևույթը կոչվում է իներցիա:

Լուծել Է.Ղազարյանի դասագրքից ՝էջ 169-ից․ խնդիրներ 33-ից մինչև 48 -ը:
33. Տրամվայը շարժվում է 36կմ/ժ արագությամբ: Այդ արագությունն արտահայտեք մետր-վայրկյանով (մ/վ)։
36×1000=36000
60×60=3600
36000/3600
34. Ճանճը թռչում է 18 կմ/ժ արագությամբ: Այդ արագությունն արտահայտեք սանտիմետր-վայրկյանով (սմ/վ), մետր-վայրկյանով (մ/վ)։
Սանտիմետր վարկյանով — 180000/3600
18×10000=18000
60×60=3600

մետր վարկյանով — 18000/3600
18×1000=18000
60×60=3600
35. Նապաստակի արագությունը 15 մ/վ է, իսկ դելֆինինը` 72 կմ/ժ: Որի՞ արագությունն է ավելի մեծ:
Դելֆինի արագությունը ավելի մեծ է:
36. Գայլը 20 կմ ճանապարհն անցնում է 30 րոպեում: Որքա՞ն է գայլի արա- գությունը: 37. Որքա՞ն է մարզիկի արագությունը, եթե նա 100 մ հեռավորությունը վազում է 10վ-ում: Այդ արագությունն արտահայտեք կմ/ժ-ով:
40 կմ/ժ
38. Ռեակտիվ ինքնաթիռը 100 կմ ճանապարհն անցավ 2,5 րոպեում։ Որքա՞ն է ինքնաթիռի արագությունը` արտահայտված կմ/ժ-ով, մ/վ-ով:
36 կմ/ժ
39. Որքա՞ն ճանապարհ կանցնի ավտոմեքենան 1 րոպեում` շարժվելով 72 կաժ արագությամբ։
2400 կմ/ժ
40. Բամբուկն աճում է 2 սմ/ժ արագությամբ։ Որքա՞ն կլինի նրա բարձրությու- նը մեկ շաբաթ անց:
1200 մ
41. Ի՞նչ ճանապարհ է անցնում Երկիրը տարում՝ պտտվելով Արեգակի շուրջը 30կմ/վ արագությամբ:
42. Կրիայի արագությունը 0,3 կմ/ժ է, փղինը՝ 40կ/ժ, կենգուրուինը՝ 90կմ, իսկ վագրակատվինը` 120 կմ/ժ: Նրանցից յուրաքանչյուրը որքա՞ն ժամամակում կանցնի 100 մ հեռավորությունը:
Կրիան՝ 20 ր
Փիղ՝ 9 վ
Կենգուրուն՝ 6 վ
Վագրակատուն՝ 3 վ
43. Երկրի միջին հեռավորությունը Արեգակից 150 միլիոն կիլոմետր է: Որքա՞ն ժամանակում է լույսն Արեգակից հասնում Երկիր, եթե նրա արագությունը 30000 կմ/վ է։
8 րոպե
45. Հետիոտնի արագությունը 5 կմ/ժ է, իսկ հավասարաչափ շարժվող լողորդը 100 մ հեռավորությունն անցնում է 53 վ-ում: Ու՞մ արագությունն է մեծ:

Կատարել այս փորձերը , տեսանյութ պատրաստել, որտեղ լինի փորձի նկարագրությունը, մեկնաբանությունը, եզրակացությունը, երևույթը։ Պատասխանել փորձում եղած հարցերին։

Հիմնադրվել է 1815 թվականին Մոսկվայում, մեծահարուստ Լազարյանների 
նախաձեռնությամբ և միջոցներով։ Սկզբում եղել է տարրական տիպի մասնավոր դպրոց և կոչվել է Հայկական Լազարյան (Ղազարյան) ուսումնարան։ Սովորել են միայն Լազարյան որդեգիրները։ 1820-ական թվականներին ուսումնական ծրագրով համապատասխանել է ռուսական գիմնազիաների մակարդակին։ Հանրակրթական առարկաների հետ դասավանդվել են ռուսերեն, հայերեն, լատիներեն, ֆրանսերեն,
գերմաներեն, պարսկերեն, թուրքերեն, արաբերեն։ Ընդունվել են տարբեր ազգերի 10-14 տարեկան հասակով երեխաներ, հիմնականում հայեր և ռուսներ։ Դիմորդներ է պատրաստել համալսարան ընդունվելու համար, ինչպես նաև պաշտոնյաներ և հայկական դպրոցների ուսուցիչներ։

1827 թվականին վերանվանվել է Արևելյան լեզուների Լազարյան Ինստիտուտ 
(հայկական աղբյուրներում ավանդաբար կոչվել է Լազարյան ճեմարան)՝ ենթարկվել է ժողովրդական կրթության նախարարությանը։ 1830-ական թվականներից ստացել է 2-րդ աստիճանի ուսումնական հաստատության իրավունք՝ 5-ամյա ուսուցմամբ։ 1841 թվականին ճեմարանին կից բացվել է հոգևոր բաժին՝ հայ եկեղեցու սպասավորներ Հոգևոր դպրոցների ուսուցիչներ պատրաստելու նպատակով։ 1848 թվականի կանոնադրությամբ Լազարյան ճեմարանը դասվել է պետական առաջին աստիճանի դպրոցների՝ լիցեյների կարգը, ութամյա ուսուցմամբ՝ գիմնազական ութ և լիցեյական երկու դասարաններով։ Վերջին երկու դասարաններում դասավանդվել են արևելյան լեզուներ։ Նոր կանոնադրությամբ ճեմարանն ընդունել է շեշտված արևելագիտական բնույթ։ Պատրաստվել են թարգմանիչներ, դիվանագիտության բնագավառի աշխատողներ, արևելյան լեզուների դասատուներ։ 1851 թվականին բացվել է նախապատրաստական բաժին, որտեղ երեխաները պատրաստվում էին ընդունվել ճեմարանի գիմնազիական բաժին։ Ուսումնական ծրագրի մեջ մտնող մեկ արևելյան լեզվից բացի, հայերը և Կովկասի այլ ազգությունների պատկանող սաները սովորել են նաև իրենց մայրենի լեզուն։ 1872 թվականի նոր կանոնադրությամբ Լազարյան ճեմարանը կազմվել է երկու ուսումնական հաստատություններից՝ դասական գիմնազիայից և եռամյա ուսուցմամբ մասնագիտական դասարաններից (արևելյան լեզուների ֆակուլտետ), որ ստեղծվել էին լիցեյական դասարանների հիման վրա։ Արևելյան լեզուների ֆակուլտետը իր ուսումնական մակարդակով համապատասխանել է բարձրագույն ուսումնական հաստատություններին։

ՀԱՐՑԵՐ ԵՎ ՎԱՐԺՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ
1.Բացատրե՛ք «ատոմ» բառի իմաստը և տվե՛ք նրա սահմանումը:
Ատոմը նյութի ամենափոքր, քիմիապես անբաժանելի մասնիկն է: 
2․ Պատկերացրե՛ք, որ ձեր ձեռքին կախարդական փայտիկ է, և դուք փոխարկում եք. Ո՞ր դեպքում եք դուք քիմիական փոխարկում կատրել:
ա) քարը՝ ավազի
բ) թթվածինը՝ օզոնի
գ) սառույցը՝ գոլորշու
3․ Հետևյալ նյութերից որո՞նք են պարզ։ Ջուր, օզոն, պղինձ, թթվածին, ազոտ:
ջուր — բարդ նյութ
օզոն — պարզ նյութ
պղինձ — բարդ նյութ
թթվածին — պարզ նյութ
ազոտ — պարզ նյութ
4. Լրացրե՛ք բաց թողած բառը.
«Քիմիական տարրը միատեսակ հատկություններով ատոմի տեսակ է»:
5․ Ո՞ր պնդումն է վերաբերում պարզ նյութին, բարդ նյութին.
ա) ջուրը կազմված է ջրածին և թթվածին տարրերի ատոմներից — բարդ նյութ
բ) մեխը պատրաստված է երկաթից — պարզ նյութ
գ) ածխաթթու գազը կազմված է ածխածին և թթվածին տարրերի ատոմներից — բարդ նյութ
դ) մատիտի գրաձողը՝ գրաֆիտը, կազմված է ածխածին տարրի ատոմներից — պարզ նյութ
ե) շաքարը կազմված է ածխածին, թթվածին և ջրածին տարրերի ատոմներից — բարդ նյութ
6․ Գլուխկոտրուկ: Լրացրե՛ք դատարկ վանդակները համապատասխան տարրերի անվանումներով:

1․ Թթվածին
2․ Ջրածին
3․ Ածխածին

Եթե մարմինը գտնվում է դադարի վիճակում, ապա այն կշարժվի, եթե նրա վրա մեխանիկական ազդեցուցթյուն ներգործենք: Օրինակ, դադարի վիճակում գտնվող սեղանը կշարժվի, եթե այն քաշենք կամ հրենք: Առօրյա դիտումները ցույց են տալիս նաև, որ եթե շարժվող մարմնի վրա մեխանիկական ազդեցություն չներգործենք, ապա այն վաղ թե ուշ կկանգնի:

Այլ մարմինների ազդեցության բացակայությամբ մարմնի դադարի կամ ուղղագիծ շարժման վիճակը պահպանելու երևույթը կոչվում է իներցիա: Իներցիան Նյուտոնի առաջին օրենքն է։
Իներցիայի երևույթին ականատես ենք լինում բոլոր այն դեպքերում, երբ փորձում ենք շարժման մեջ դնել որևէ մարմին, կանգնեցնել շարժվող մարմինը, փոխել մարմնի արագության մեծությունը կամ ուղղությունը:

Դասարանում

131.
ա) -6a
բ) 12a
գ) -10b³
դ) 6a⁴
ե) -p⁴ x³
զ) -6s² t⁴
է) 0
ը) a⁴b²c
թ) a³r²t

132.
ա) 15abc
բ) abcd
գ) −7abc
դ) abcd
ե) 7txy
զ) 3abc⁴
է) 15
ը) 34az³
թ) 10bst²

133.
8b
48a²
44ax
12ab
4a
60ab
84b
146a²
132ax
36ab
12ab

Տանը

134․
135․
ա) a⁷
բ) a²
գ) a³
դ) aⁿ⁻¹
ե) a⁸
զ) a⁹
է) aⁿ⁺⁴
ը) aⁿ⁺²
թ) aⁿ⁻⁵
136․
ա) 6a²b
բ) 8b²c⁵
գ) 9c²t³
դ)14x⁴y⁵
ե) 6x⁴y³
զ) 0

Նյութեր
Հայկական լեռնաշխարհի հնագույն բնակիչները — սեպտեմբերի 14
Հռոմի թալանումը, Արևմտյան Հռոմեական կայսրության անկման մի մասը — սեպտեմբերի 28
Բյուզանդիայի ոսկեդարը — սեպտեմբերի 28
Քրիստոնեկան Եկեղեցին — սեպտեմբերի 29
Բյուզանդիան Հայկական (Մակեդոնական) հարստության օրոք — հոկտեմբերի 5
Կարոլինգյան կայսրություն — հոկտեմբերի 12
Ավատատիրական հասարակության ձևավորումը — հոկտեմբերի 19
Հայաստանի հզորացումը 10.30.2023 — հոկտեմբերի 30
Մխիթար Սեբաստացի, Մխիթարյան միաբանություն — նոյեմբերի 3
«Մխիթար Սեբաստացի» կրթահամալիր. ինչպես սկսվեց ամեն ինչ — նոյեմբերի 10

Նախագծեր
Մխիթար Սեբաստացի, Մխիթարյան միաբանություն
«Մխիթար Սեբաստացի» կրթահամալիր. ինչպես սկսվեց ամեն ինչ