Свобода — это не просто возможность делать всё, что хочется, а право выбора и ответственность за свои поступки. Человек свободен тогда, когда сам принимает решения и понимает их последствия. Свобода бывает не только внешней, но и внутренней. Даже в сложных условиях человек может оставаться свободным в своих мыслях и убеждениях. Однако свобода не означает вседозволенность: она ограничена правами других людей. Поэтому настоящая свобода — это умение жить в гармонии с собой и окружающими.

1. Ո՞ր տարրերն են մտնում ածխածնի ենթախմբի մեջ։
Ածխածին (C), սիլիցիում (Si), գերմանիում (Ge), անագ (Sn) և կապար (Pb) 
2. Ո՞ր խմբին են պատկանում այս տարրերը պարբերական համակարգում։
Ածխածնի ենթախմբին
3. Ո՞ր տարրերն են ոչ մետաղներ, մետաղներ և կիսամետաղներ այս ենթախմբում։
Այս տարրերից ածխածինն ու սիլիցիումը ոչ մետաղներ են, գերմանիումը միջանկյալ տեղ է զբաղեցնում, իսկ անագն ու կապարը մետաղներ են:
4. Քանի՞ էլեկտրոն կա այս տարրերի արտաքին էներգիական մակարդակում։
4
5. Ի՞նչ ընդհանուր օքսիդացման աստիճաններ ունեն IVA խմբի տարրերը։
IVA խմբի տարրերը իրենցից ավելի մեծ էլեկտրաբացասականությամբ օժտված տարրերի հետ ցուցաբերում են հիմնականում +2 և +4 օքսիդացման աստիճաններ, իսկ իրենցից ավելի փոքր էլեկտրաբացասականությամբ օժտված տարրերի հետ՝ −4։
6. Ո՞րն է այդ տարրերի բարձրագույն օքսիդների ընդհանուր բանաձևը։
IVA խմբի տարրերի բարձրագույն օքսիդներն ունեն RO2 բանաձև
7. Ի՞նչ բանաձև ունեն համապատասխան թթուները։
H2CO3,H2SiO3,H2GeO3
8. Ինչու՞ ածխածինը և սիլիցիումը համարվում են ոչ մետաղներ, իսկ անագն ու կապարը՝ մետաղներ։
Որքան մեծ է ատոմը, այնքան ավելի արտահայտված են նրա մետաղական հատկությունները։ Սիլիցիումը, օրինակ, համարվում է կիսամետաղ, քանի որ գտնվում է հենց սահմանագծին։
9. Գրիր ածխածնի բոլոր օքսիդների բանաձևերը։
CO, CO2
10. Գրիր սիլիցիումի համապատասխան թթվի բանաձևը։
H2SiO3
11. Որոշիր օքսիդացման աստիճանը՝ SiO₂ միացությունում։
Si -> +4
O2 -> -2
12. Որ տարրն է ունենալու ավելի կայուն ջրածնային միացություն՝ CH₄ թե՞ SnH₄։
CH4
13. Տրված նյութերից ո՞րն է երկդիմի՝ Sn(OH)₄ թե՞ H₂CO₃։
Sn(OH)4
14. Քանի՞ գրամ է 2 մոլ O₂։
M(O2)=32գ/մոլ
m(O2)=2*32=64գ
15. Քանի՞ մոլ է 160 գ SO₂։
M(SO2)=64գ/մոլ
n(SO2)=160/64=2.5 մոլ
16. Ինչպե՞ս է փոխվում տարրերի մետաղական հատկությունը խմբում ներքև իջնելիս։
Մետաղական հատկությունները մեծանում են
17. Ինչու՞ RH₄ տիպի ջրածնային միացությունների կայունությունը նվազում է կարգաթվի աճման հետ։
IVA խմբի տարրերն առաջացնում են RH4 բանաձևով գազային ջրածնային միացություններ, որոնց կայունությունը ենթախմբում տարրերի կարգաթվի աճմանը զուգընթաց կտրուկ նվազում է։
18. Ինչու՞ կապարը չի առաջացնում ջրածնային միացություն։
Կապարի ջրածնային միացությունը շատ անկայուն է, քանի որ կապարի կարգաթիվը մեծ է։
19. Ինչպե՞ս է փոխվում թթվային հատկությունը H₂RO₃ թթուների համար խմբում ներքև իջնելիս։
Կարգաթվի մեծացման հետ, նրանց թթվային հատկությունները թուլանում են:

1. Ի՞նչ է մուտացիան։
   ա) Բջջի բաժանում
   բ) Գենետիկական նյութի փոփոխություն
   գ) Սպիտակուցների սինթեզ
   դ) Էներգիայի արտադրություն
2. Մուտացիաները կարող են առաջանալ՝
   ա) Միայն արտաքին գործոններից
   բ) Միայն ներքին գործոններից
   գ) Ներքին և արտաքին գործոններից
   դ) Չեն առաջանում
3. Ո՞րն է գենային մուտացիայի օրինակ։
   ա) Քրոմոսոմների թվի փոփոխություն
   բ) ԴՆԹ-ի նուկլեոտիդների հաջորդականության փոփոխություն
   գ) Օրգանիզմի ձևի փոփոխություն
   դ) Բջջի մահ
4. Ո՞րն է քրոմոսոմային մուտացիա։
   ա) Գենի կառուցվածքի փոփոխություն
   բ) Քրոմոսոմների կառուցվածքի փոփոխություն
   գ) Սպիտակուցի փոփոխություն
   դ) ՌՆԹ-ի քանակի փոփոխություն
5. Գենոմային մուտացիան կապված է՝
   ա) Գենի կառուցվածքի փոփոխության հետ
   բ) Քրոմոսոմների թվի փոփոխության հետ
   գ) Սպիտակուցի կառուցվածքի հետ
   դ) Բջջի չափի փոփոխության հետ
6. Ո՞ր գործոններն են առաջացնում մուտացիաներ։
   ա) Մուտագեններ
   բ) Վիտամիններ
   գ) Ֆերմենտներ
   դ) Հորմոններ
7. Մուտագենների օրինակ է՝
   ա) Ջուր
   բ) Ուլտրամանուշակագույն ճառագայթներ
   գ) Թթվածին
   դ) Գլյուկոզա
8. Ո՞ր մուտացիաներն են փոխանցվում սերունդներին։
   ա) Սոմատիկ
   բ) Սեռական բջիջներում առաջացած
   գ) Մկանային բջիջներում առաջացած
   դ) Մաշկի բջիջներում առաջացած
9. Մուտացիաները կարող են լինել՝
   ա) Միայն վնասակար
   բ) Միայն օգտակար
   գ) Վնասակար, օգտակար և չեզոք
   դ) Միայն չեզոք
10. Ո՞րն է մուտացիաների դերը։
    ա) Չունեն նշանակություն
    բ) Նվազեցնում են բազմազանությունը
    գ) Ապահովում են գենետիկական բազմազանություն
    դ) Դադարեցնում են զարգացումը

1) Հավասարասրուն եռանկյան հիմքին տարված բարձրությունը 8 է, իսկ սրունքը՝ 16:
ա) Գտնել եռանկյան հիմքին առընթեր անկյան աստիճանային չափը:
sinα=8/16=1/2
sinα=30^o
բ) Գտնել եռանկյան մակերեսը:
8²+x²=16²
x²=√16²-√8²=√256-√64=√192=8√3
հիմք=8√3*2=16√3
S=16√3*8/2=64√3
գ) Գտնել եռանկյանն արտագծած շրջանագծի շառավիղը:
R=16*16*16√3/4*64√3=16

2) Հավասարասրուն եռանկյան հիմքին տարված բարձրությունը
10 է, իսկ սրունքը՝ 20:
ա) Գտնել եռանկյան հիմքին առընթեր անկյան աստիճանային չափը:
sinα=10/20=1/2
sinα=30^o
բ) Գտնել եռանկյան մակերեսը:
10²+x²=20²
x²=√400-√100=√300=10√3
հիմք=20√3
S=20√3*10/2=100√3
գ) Գտնել եռանկյանն արտագծած շրջանագծի շառավիղը:
R=20√3*20*20/4*100√3=20

3) Հավասարասրուն սեղանի հիմքերը 2 և 18 են, սրունքը` 10:
ա) Գտնել սեղանի բարձրությունը:
18-2=16
16/2=8
8²+h²=10²
h²=100-64=36
h=6
բ) Գտնել սեղանի մակերեսը:
S=(2+18)/2*6=60
գ) Գտնել սեղանի անկյունագծի երկարության քառակուսին:

4) Հավասարասրուն սեղանի հիմքերը 4 և 28 են, սրունքը՝ 13:
ա) Գտնել սեղանի բարձրությունը:
28-4=24
24/2=12
h²+12²=13²
h²=169-144=25
h=5
բ) Գտնել սեղանի մակերեսը:
S=(4+28)/2*5=80
գ) Գտնել սեղանի անկյունագծի երկարության քառակուսին:

5) Հավասարասրուն սեղանի փոքր հիմքը 8 է, բարձրությունը՝ 6
իսկ սուր անկյունը՝ 45°։
ա) Գտնել սեղանի մեծ հիմքը:
tan 45^o=6/x=1
x=6
8+6+6=20
բ) Գտնել սեղանի միջին գիծը:
8+20/2=14
գ) Գտնել սեղանի մակերեսը:
S=14*6=84

6) Հավասարասրուն սեղանի փոքր հիմքը 10 է, բարձրությունը՝ 6, իսկ սուր անկյունը՝ 45°:
ա) Գտնել սեղանի մեծ հիմքը:
tan 45^o=6/x=1
x=6
10+6+6=22
բ) Գտնել սեղանի միջին գիծը:
22+10/2=16
գ) Գտնել սեղանի մակերեսը:
S=16*6=96

1)
2x — 4 > 6
2x>10
x>5
x=(5;∞)
2x + 3 ≤ 1
2x≤-2
x≤-1
x=(-∞;-1]
7x — 7 > — 7
7x>-7+7
x>0
x=(0;∞)
10x — 20 > 30
10x>30+20
x>5
x=(5;∞)
25x — 50 ≤ 25
25x≤25+50
x≤3
x=(-∞;3]
4(x — 2) > 2(x + 2)
4x-8>2x+4
4x-2x>4+8
2x>12
x>6
x=(6;∞)
10(x — 4) ≥ 8(x + 2)
10x-40≥8x+16
10x-8x≥16+40
2x≥56
x≥28
x=[28;∞)
2(x — 3) > 4(x + 3)
2x-6>4x+12
2x-4x>12+6
-2x>18
-x>9
x<-9
x=(-∞;-9)
5(x — 2) ≤ 7(x — 3)
5x-10≤7x-21
5x-7x≤-21+10
-2x≤-11
-x≤-5.5
x≥5.5
x=[5.5;∞)

2)
x(x — 5) > 0
x(x-5)=0
x=0
x-5=0, x=5
x=(-∞;0)U(5;∞)
x(2x — 6) > 0
x(2x-6)=0
x=0
2x-6=0, x=3
x=(-∞;0)U(3;∞)
(2x — 4)(3x + 3) > 0
(2x-4)(3x+3)=0
2x-4=0, x=2
3x+3=0, x=-1
x=(-∞;-1)U(2;∞)
(8x + 8)(4x — 4) < 0
(8x+8)(4x-4)=0
8x+8=0, x=-1
4x-4=0, x=1
x=(-1;1)
x(x + 2)(x — 5) ≤ 0
x(x+2)(x-5)=0
x=0
x+2=0, x=-2
x-5=0, x=5
x=(-∞;-2]U[0;5]
(x — 5)(x — 1)(x + 2) > 0
(x-5)(x-1)(x+2)=0
x-5=0, x=5
x-1=0,x=1
x+2=0, x=-2
x=(-2;1)U(5;∞)
(2x — 4)(4x + 4)(5x + 20) > 0
(2x-4)(4x+4)(5x+20)=0
2x-4=0, x=2
4x+4=, x=-1
5x+20=0, x=-4
x=(-4;1)U(2;∞)

3)
(x — 4)/(x + 3) > 0
(x-4)(x+3)=0
x-4=0, x=4
x+3=0, x=-3
x=(-∞;-3)U(4;∞)
(x — 9)/(x + 2) ≥ 0
(x-9)(x+2)=0
x-9=0, x=9
x+2=0, x=-2
x=(-∞;-2]U[9;∞)
(x — 3)/(x + 8) > 0
(x-3)(x+8)=0
x-3=0, x=2
x+8=0, x=-8
x=(-∞;-8)U(2;∞)
(x + 3)/(x — 3) ≤ 0
(x+3)(x-3)=0
x+3=0, x=-3
x=[-3;3]

Պատասխանել հարցերին
ՀԻՄՆԱԿԱՆ ԳԱՂԱՓԱՐՆԵՐ

ա. Ներկայացրո՛ւ։ Ի՞նչ հետևանքներ ունեցավ Սպիտակի երկրաշարժը։
Զոհվեց ավելի քան 25.000 մարդ, մի քանի հարյուր հազար մարդ դարձավ անօթևան։ Երկրի
1/3-րդը ավերված վիճակում էր, հանրապետությունը կրեց տնտեսական հսկայական
վնասներ։ ԱՄՆ-ում պաշտոնական այցն ընդհատեց ու Հայաստան ժամանեց Միխայիլ Գորբաչովը։ Հայաստանին օգնության ձեռք մեկնեցին շուրջ 120 պետություններ ու միջազգային
կազմակերպություններ, սփյուռքահայությունը: Այն մի կողմից ծանրացրեց պետության
բեռը, մյուս կողմից խորացրեց երկրում տիրող սոցիալ-տնտեսական լարվածությունը:
բ. Բացատրի՛ր։ Ի՞նչ քայլեր կատարվեցին Շարժումն առաջնորդելու նպատակով։
Շարժման նպատակներին հասնելու համար 1988 թ. մարտին Իգոր Մուրադյանի նախաձեռնությամբ ստեղծվեց կազմակերպչական մարմին՝ «Ղարաբաղ» կոմիտե։ Կոմիտեի կազմը վերանայվեց
1988 թ. մայիսին, այն վերանվանվեց «Ղարաբաղյան շարժման հայաստանյան կոմիտե»։ Շարժումը հետևողականորեն ճնշում էր գործադրում ՀԽՍՀ իշխանությունների վրա՝ պահանջելով Հայաստանի և ԼՂ-ի միավորման որոշման իրագործում։ Որպես այդ պահանջի արձագանք՝ Հայկական ԽՍՀ ԿԿ առաջին քարտուղարի պաշտոնից հեռացվեց Կարեն Դեմիրճյանը։
գ. Վերլուծի՛ր։ Ինչպե՞ս էր ընթանում ներքաղաքական պայքարը Շարժման և Կոմուսի միջև։
Շարունակվեց համառ քաղաքական պայքարը իշխանությունների և Կոմիտեի միջև։ 1988 թ. հունիսի 15-ին ՀԽՍՀ ԳԽ-ն ստիպված եղավ հավանություն տալ ԼՂԻՄ մարզխորհրդի որոշմանը և դիմեց ԽՍՀՄ ԳԽ-ին։ Վերջինս, սակայն, հուլիսի 18-ին մերժեց այդ դիմումը։ Շարժման ճնշման տակ ՀԽՍՀ ԳԽ-ն որոշում ընդունեց, որ Հայաստանում կգործեն ԽՍՀՄ-ի այն որոշումները, որոնք կստանան ՀԽՍՀ ԳԽ համաձայնությունը։ ԽՍՀՄ իշխանություններն այդ որոշումը նույնպես մերժեցին, իսկ նոյեմբերի 24‑ին Երևանում հայտարարվեց պարետային ժամ, այնուհետ ՀԽՍՀ-ում մտցվեց հատուկ դրություն։

Սփյուռքում գործող ՀՅԴ, ՌԱԿ և ՍԴՀԿ կուսակցությունների կոչը 1988 թ. հոկտեմբերին

Պատասխանել հարցերին
ՀԻՄՆԱԿԱՆ ԳԱՂԱՓԱՐՆԵՐ

ա. Ներկայացրո՛ւ։ Ինչպիսի՞ն էր դրությունը Լեռնային Ղարաբաղում Ադրբեջանի կազմում գտնվելու
շրջանում։
Լեռնային Ղարաբաղը ԽՍՀՄ տարիներին ընդգրկված էր Ադրբեջանի կազմում՝ որպես ինքնավար մարզ (ԼՂԻՄ), սակայն այնտեղ բնակչության մեծ մասը հայեր էին։ Այդ ժամանակաշրջանում հայ բնակչությունը բախվում էր ազգային և մշակութային ճնշումների, սահմանափակվում էր հայերեն կրթությունը և մշակութային զարգացումը, բազմաթիվ դիմումներ էին ուղարկվում Մոսկվա՝ Ղարաբաղը Հայաստանին միացնելու պահանջով, սակայն դրանք անտեսվում էին։
բ. Բացատրի՛ր։ Ինչպե՞ս տեղի ունեցավ Սումգայիթյան ոճրագործությունը։
Սումգայիթյան ջարդեր տեղի ունեցան 1988թ. փետրվարին Ադրբեջանում՝ Սումգայիթ քաղաքում, այն տևեց 3 օր։ Ղարաբաղյան շարժման սկսվելուց հետո Ադրբեջանում աճեց հակահայկական լարվածությունը։ Փետրվարի 27–29-ին կազմակերպված խմբերը սկսեցին բռնության ենթարկել հայերին։ Տեղի ունեցան սպանություններ, բռնություններ, թալան, բնակարանների այրում։
գ. Վերլուծի՛ր։ Ի՞նչ քաղաքականություն էր վարում ԽՍՀՄ իշխանությունը ԼՂ-ի հարցի շուրջ։ Կարծիքդ հիմնավորի՛ր օրինակներով։
ԽՍՀՄ իշխանությունը վարում էր երկիմաստ և հաճախ հակասական քաղաքականություն։ Ղարաբաղի հայերի պահանջները հիմնականում անտեսվում էին։ Մոսկվան հաճախ փորձում էր զսպել շարժումները ուժային կամ վարչական միջոցներով։ Միաժամանակ թույլ էր տալիս, որ տեղերում լարվածությունը աճի։ ԽՍՀՄ-ը փորձում էր պահպանել միության միասնականությունը, բայց իր անորոշ և ուշացած քայլերով ավելի խորացրեց հակամարտությունը։

731) Согласно мифологии южных славян, небо когда-то почти касалось земли. Достаточно было подняться на цыпочки, чтобы к нему прикоснуться. Как-то женщина стирала на бугорке бельё и вытерла мыльные руки о небо, другая вытерла их о месяц. Тогда Господь немного приподнял небо. А вскоре земледелец скосил траву, высушил, сложил в копны, а из копён решил сложить стог да вилами-то небо пропорол. Вот тодга-то Господь окончательно разъединил землю и небеса.

599) 1. Растёт вниз головой, не летом растёт, а зимой. Чуть солнце её припечёт, заплачет она и умрёт.
2. В землю Тит зашёл, синю шапку нашёл. Из земли вырастал — весь мир одевал.
3. Девица красна в землю вросла.
4. И зелен, и густ — на грядке вырос куст. Начали щипать — стали плакать и рыдать.
5. Рос Демид, вырос, на белый свет вылез, сквозь землю прошёл, красну шапку нашёл.

594) Касаюсь стены, коснуться трудного вопроса, касались новой темы, касается ногами коврика, тебя не касается, нас коснется.

595) Русая коса, косить траву, маленькая косица, молодой косарь, скосить взгляд, коснуться рукой, ранняя косовица, покосившаяся изба, тонкая косичка, прикасаться осторожно, дружная косьба, косой угол, легкое прикосновение, косолапый мишка.

1) Լուծել հավասարումները․
|x| = 3
x=3, -3
|x| = 9
x=9, -9
|x| = 0
x=0
|x| = -5
լուծում չունի
|x| = 18
x=18, -18
|x| — 2 = 5
x=7, -7
|x| — 5 = — 3
x=2, -2
|x| + 6 = 3
x=-3, 3
|x| — 3 = 3
x=6, -6
|x| + 10 = 5
x=-5, 5
|x + 6| = 0
x=-6
|x — 5| = 2
x=7, 3
|x + 9| = 7
x=-2, -16
|4x — 8| = — 6
լուծում չունի
|5x — 5| = 0
5x=5
x=1
|x — 5| + 3 = — 4
լուծում չունի
|x + 8| + 3 = 1
լուծում չունի
|2x — 6| — 5 = 3
|2x-6|=8
2x=14
x=7

2) Լուծել հավասարումները․
√(x) = 2
x=4
√(x) = 5
x=25
√(x) = 0
x=0
√(x) — 2 = 6
x=64
√(x) — 4 = 1
x=25
√(x) + 4 = 2
լուծում չունի
√(x — 2) = 2
x=6
√(x + 3) = 3
x=6
√(x — 8) = — 3
լուծում չունի
√(2x — 5) = 2
2x=9
x=4.5
√(4x — 4) = 0
4x=4
x=1
√(3x — 1) = 3
3x=10
x=3/10
√(2x — 4) = √(x + 2)
2x-4=x+2
2x-x=2+4
x=6
√(5x + 3) =√(3x — 4)
լուծում չունի
√(2x + 6) = √(x + 2)
լուծում չունի
√(6x — 6) = √(4x — 8)
լուծում չունի
√(4 — x) = √(1 — 2x)
4-x=1-2x
-x+2x=1-4
x=-3
√(5x — 5) = √(3x + 6)
5x-5=3x+6
5x-3x=6+5
2x=11
x=5.5

3) Լուծել հավասարումները․
x — √(x) — 6 = 0
x-√x=6
x=9
2x — 3√(x) — 2 = 0
2x²-3x-2=0
D=9-4*1*(-2)=25
x1=3+5/4=2
√x=2, x=4
x — 4√(x) — 5 = 0
x²-4x-5=0
D=16-4*1*(-5)=36
x1=4+6/2=5
√x=5, x=25
x — 3√(x) + 2 = 0
x²-3x+2=0
D=9-4*1*2=1
x1=3+1/2=2
√x=2, x=4
x — √(x) — 12 = 0
x²-x-12=0
D=1-4*1*(-12)=49
x1=1+7/2=4
√x=4, x=16
x — 7√(x) + 10 = 0
x²-7x+10=0
D=49-4*1*10=9
x1=7+3/2=5
√x=5, x=25

4) Մարտ ամսվա ֆլեշմոբ․