Նվարդ Թումանյանի հուշերից
Երեկոյան Շիրվանզադեն, Դեմիրճյանը, իրավաբան Ալ. Պապովյանը հայրիկի սենյակում հավաքված նախազգացումներից էին խոսում:
Հայրիկն իր կյանքից դեպքեր հիշեց եւ սկսեց պատմել
«… Պարզ զգացել եմ հորս մահը: 1898 թվականն էր. ջրօրհնեքի երեկոն. Թամամշյանների տանը ընթրիքին հանկարծ թվաց, թե հայրս մեռավ: Տրամադրությունս վատացավ, տխրեցի. հյուրերը նկատեցին, հանգստացրին, բայց ոչինչ չօգնեց: Եկա տուն: Երեք օր հետո մարդ է գալիս գյուղից, թե՝ «հայրդ ջրօրհնեքին մեռել է»:
Նույնպես պարզ զգացել եմ Աղայանի մահը: 1911թ. ամառվա մի շոգ օր էր: Սենյակումս նստած պարապում են: Առավոտը ժամը ինը եւ կեսը կլիներ, հանկարծ աչքիս երեւաց Աղայանը, որ ընկավ մայթի վրա եւ մեռավ: Սարսափահար վեր կացա: Սենյակումս ման եմ գալիս ու չեմ կարողանում ինքս ինձ հասկանալ: Ներս եկավ կինս, տեսավ ինձ գունատ ու շփոթված: Ասի՝ «բա՞ն ես ուզում ասել»: Սկսեց ընտանեկան գործերից խոսել: Ասում եմ «չե՞ս տեսնում, Ղազարը մեռավ…» նա զարմացած նայում էր վրաս: Հենց էդ ժամանակ ներս է գալիս տղաս՝ Արտիկը, թե «պապեն փողոցումն ընկավ, ուշքից գնաց, տարան տուն…»
Վեր կացա, գնացի, բայց զգում էի, որ կենդանի չեմ տեսնելու Ղազարին: Երրորդ գիմնազիայի մոտ պատահեցի Գրիգոր Վարդանյանին. ձեռքով արավ, թե արդեն…
Առհասարակ Աղայանի կյանքի լավ ու վատ պայմաններն զգում էի, նա էլ իմս էր տեսնում, նախազգում:
1906թ.-ին, երբ Բեթհուբյան փողոցում էի ապրում՝ Վերնատանը, մի գիշեր ինձ շատ վատ զգացի… ամբողջ գիշերը չքնեցի…
Առավոտը վաղ, դեռ լույսը չծագած, մեր զանգը տալիս են. կինս դուռը բաց է անում, տեսնում է՝ Աղայանը. սա թե «Օհանեսը տա՞նն է, լա՞վ է»: Կինս թե՝ «հա՛»: «Դե՛ լավ,»,-ասում է ու գնում: Հետո իմացա, որ գիշերը ինձ պատկերացրել է տանջվելիս, ճիշտ էնպես, ինչպես եղել եմ:

Վերլուծություն
Նվարդ Թումանյանը պատմում է, թե ոնց էր իր հայրիկը պատմում Աղայանի մահի մասին։ Նրա խոսքերով մի երեկոյան Շիրվանզադեն, Դեմիրճյանը, իրավաբան Ալ. Պապովյանը Թումանյանի սենյակում հավաքված նախազգացումներից էին խոսում: Եվ Թումանյանը իր կյանքից պատմություններ հիշեց և սկսեց պատմել։ Թումանյանի ասելով, նա զգացել էր 1898թ․ իր հոր մահը։ Ջրօրհնեքի երեկոյան Թամաշյանների տանը ընթրիքին նստած էր, երբ հանկարծ թվաց, որ հայրը մահացավ։ Տրամադրությունը մի անգամից ընկավ, հյուրերը դա նկատելով փորձեցին հանգստացնել Հովհանեսսին, բայց չօգնեց։ Տուն գալուց երեք օր հետո գյուղից եկած մարդը լուրերը հասցրեց Թումանյանին։ Թե՝ հայրդ ջրօրհնեքին մահացավ։ Թումանյանը նույնպես զգացել էր Ղազարոս Աղայանի մահը։ 1911թ․ ամարվա մի շոգ օր, իր սենյակում նստած պարապում էր։ Հանկարծ աչքով նկատեց Աղայանին, ով ընկավ փողոցի վրա և մահացավ։ Թումանյանը սարսափի մեջ տեղից վեր կացավ և սկսեց սենյակում ման գալ՝ մտածել, թե ինչ անի։ Սակայն սենյակ ներս մտավ նրա կինը, նկատեց, որ Թումանյանը գունատ և խառնված էր։ Հովհաննեսը հարցրեց կնոջը, թե ինչ է ուզում ասել, իսկ նա սկսեց ընտենական գործերից խոսել։ Թումանյանը ընդհատելով կնոջը, ցույց նշեց Աղայանի մահը։ Հենց այդ պահին ներս մտավ իր տղան, ասելով, որ պապիկը ուշաթափվելով փողոցում ընկել էր, տուն տարան իրեն։ Թումանյանը տեղից վեր կացավ և մեկնեց նրա տուն, մտքում արդեն հասկանալով, որ դժվար էլ կենդանի տեսնի Աղայանին։ Արդեն երրորդ գիմնազիայի մոտ հանդիպեց Գրիգոր Վարդանյանին, նա ձեռքով արեց, հասկացնելով, որ արդեն ուշ է։ Թումանյանի խոսքերով, ինքն և Աղայանը իրար կյանքերի լավ ու վատ իրադարձությունները նախազգում էին։ Օրինակ՝ 1906թ․-ին, երբ Թումանյաը հլը Վերնատանն էր ապրում, մի գիշեր իրեն շատ վատ զգալուց ողջ գիշեր չէր քնել։ Վաղ առավոտյան տան զանգը տալիս են, կինը դուռը բացելիս տեսնում է Աղայանին։ Փաստորեն նա եկել էր իմանալ, տանն էր Թումանյանը, թե չէ։ Փարզվեց, որ այդ գիշեր Աղայանը տանջվելիս պատկերացրել էր Թումանյանին։

1) Հաշվե՛ք․

ա) √8*√8=√64=8
բ) √3*√75=√225=15
գ) √20*√45=√900=30
դ) √98*√50=√4900=70
ե) √40*√10=√400=20
զ) √27000*√30=√810000=900
է) √640*√1000=√=640000=8000
ը) √25000*√1000=√25000000=500000

2) Արտադրիչը տարեք արմատանշանի տակ`

ա) 2√2=2²*√2=√8
բ) -3√2=3²*√2=-√18
գ) 4√5=4²*√5=√40
դ
ե
զ
է
ը
թ
ժ
ի
լ

3) Արտադրիչը դուրս բերեք արմատանշանի տակից`

ա) √2/9=√2*3*3=√2*3=3√2
բ) √3/16=√3*4*4=√3*(2*2)*(2*2)=√3*√2*2*√2*2=√3*2*2=4√3
գ) √40/81=√40*9*9=√40*(3*3)*(3*3)=√40*√3*3*√3*3=√40*3*3=40√9
դ) √72/25=√72*5*5=√72*5=72√5
ե) √12 1/2=√12*1*2=12*2=2√12
զ) √1 1/4=√1*1*2*2=√1*2=2√1
է) √x³/9=√x*x*x*3*3=√x*x*x*(3*3)=√x*3=3√x
ը) √7a/16b²=√7a*4b*4b=√7a*√(2*2b)*√(2*2b)=√7a*2*2b=4√7ab

4) Հաշվե՛ք․

ա) √2/9=√2/3
բ) √3/16=√3/4
գ) √40/81=2√10/9
դ) √72/25=6√2/5
ե) √12 1/2=5√2/2
զ) √1 1/4=√5/2
է) √x³/9=x√x/3
ը) √7a/16b²=√7a/4b
թ) √3m³n²/4a²b
ժ) √25x²y³/mn⁷
ի) √0,1x/10y²
լ) √5m³/0,5n

Գ. Մխիթարյան Մաս I, էջ 10-ից 17

Տարբերակ I
I) Բուսական յուղի կաթիլը անսահմանափակ չի կարող տարածվել ջրի մակերևույթով: Կաթիլը կտարածվի, քանի դեռ շերտի հաստությունը չի հավասարվի յուղի ամենափոքր մասնիկների չափերին:
Պատ.՝ 2
II) Փոքրագույն մասնիկները, որոնցից կազմված են տարբեր նյութեր, կոչվում են մոլեկուլ:
Պատ.՝ 2
III) Նյութի փոքրագույն մասնիկների բաղկացուցիչ մասերը կոչվում են ատոմներ:
Պատ.՝ 1
IV) Դիֆուզիա տեղի է ունենում պինդ մարմիններում, հեղուկում, գազերում:
Պատ.՝ 4
V) Թթու դնելիս թարմ վարունգների վրա տաք աղաջուր են լցնում և վարունգների աղիացումը տաք ջրում ընթանում է ավելի արագ, քանի որ մոլեկուլների շարժման արագությունը մեծանում է, և դիֆուզիան ավելի արագ է կատարվում:
Պատ.՝ 3
VI) Նյութի մոլեկուլների միջև գոյություն ունի փոխադարձ ձգողություն և վանողություն:
Պատ.՝ 1

Տարբերակ 2
I) Նույն նյութի մոլեկուլները իրարից չեն տարբերվում:
Պատ.՝ 1
II) Տարբեր նյութերի մոլեկուլները տարբերվում են միմիանցից:
Պատ.՝ 2
III) Դիֆուզիան-մի նյութի մոլեկուլի ներթափանցումն է մյուս մոլեկուլների մեջ:
Նյութերի ինքնուրույն (առանց արտաքին ազդեցությունների) միմյանց խառնվելը:
Պատ.՝ 1, 3
IV) Դիֆուզիայի երևութից նյութի կառուցվածքի վերաբերյալ եզրակացություն. բոլոր նյութերի մոլեկուլները անընդհատ շարժվում են:
Պատ.՝ 2
V) Պատ.՝
VI) Պողպատե դետալները և քրոմի փոշին տաքացնում են, քանի որ մեծանում են երկու նյութերի մոլեկուլների շարժման արագությունը, և դիֆուզիան արագ է ընթանում:
Պատ.՝ 2

Տարբերակ 3
I) Մետաղների, հեղուկների և օդի տաքացման դեպքում նրանց ծավալը մեծանում է:
Պատ.՝ 2
II) Նյութերը կազմված են առանձին մասնիկներից:
Պատ.՝ 1
III) Տաքացման դեպքում մասնիկների միջև արանքները մեծանում են:
Պատ.՝ 2
IV) Դիֆուզիան կախված է ջերմաստիճանից, ինչքան ջերմաստիճանը բարձր է, այնքան դիֆուզիան արագ է ընթանում:
Պատ.՝ 1
V) Մոլեկուլներ տաք ջրում ավելի արագ է շարժվում, քան սառը ջրում:
Պատ.՝ 3
VI) Պատ.՝

Տարբերակ 4
V) Դիֆուզիան արագ է ընթանում գազերում:
Պատ.՝ 4
VI) Օդի մոլեկուլները ավելի արագ են շարժվում ամռանը, քան ձմռանը, քանի որ ջերմաստիճանի բարձրացման ժամանակ դիֆուզիան արագանում է:
Պատ.՝ 2

1. Вставьте пропущенные буквы.
С экскурсии туристы вернулись весёлыми. Пусть грубость исчезнут, исчезнут (на)веки, пускай по рецептам врачей появится в каждой аптеке лекарство для грубых детей! (А. Барто) Мы коньками режем звонкий, серебристый, чистый лёд, а Сергей стоит в стронке и такую речь ведёт: «Вот бы если бы коньки мы точить о лёд могли, то сказали бы спасибо канькобежцы всей земли».
2. Подобрать к данным существительным прилагательные.
Солнце – Яркое
гром – громкий
зима – холодная
гроза – сильная
воды – чистые
лес – темный
дождь – проливной
погода – ясная
поляна – зелёная
3. Составьте предложения с данными словосочетаниями, соберите из этих предложений текст.
Утренний лес, легкая дымка тумана, хрустальный воздух, нежный перезвон, изумрудная зелень, звонкий ручей, фарфоровые цветки ландыша, голубые чашечки колокольчиков, выглядывать из-под прошлогодних листьев, шляпки грибов, на солнечной полянке.
В утреннем лесу легкая дымка тумана обвивает деревья. Хрустальный воздух наполняет пространство свежестью, а нежный перезвон колокольчиков разносится по лесу. Изумрудная зелень покрывает землю, а звонкий ручей весело журчит среди камней. Фарфоровые цветки ландыша тянутся к солнечному свету, а голубые чашечки колокольчиков выглядывают из-под прошлогодних листьев. На солнечной полянке растут шляпки грибов, а лёгкий ветерок приносит запах свежей травы.
4. В каждом предложении подчеркни главные члены.
1. Рыжие муравьи истребляют лесных вредителей.
2. Беленькая кошка умывается лапкой.
3. Во дворе весело и дружно играют ребята. 
4. В небе появилась разноцветная радуга.
5. Хитрая лисица ловко заметает следы пушистым хвостом.
6. Проворная белка на зиму запасает в дупле орешки.
7. Лёд трещал от холода.
8. В Африке живут злые крокодилы. 
9. Птицы летят в тёплые края.
10. Дети кормили ёжика молоком.
11. Люблю грозу в начале мая.
12. Травка зеленеет, солнышко блестит, ласточка с весною в сени к нам летит.
13. Зима еще хлопочет. И на Весну ворчит.
14. Весна в окно стучится и гонит со двора.
15. Еще в полях белеет снег. 
16. Гремят раскаты молодые, вот дождик брызнул, пыль летит, повисли перлы дождевые, и солнце нити золотит.
17. Еще прозрачные леса как будто пухом зеленеют. Пчела за данью полевой летит из кельи восковой. Долины сохнут и пестреют; стада шумят, и соловей уж пел в безмолвии ночей. А воды уж весной шумят
5. Замените настоящее время прошедшим и будущим
Будущее: Мой день после занятий в школе будет однообразным. После уроков я буду обедать, отдыхать, читать статьи в интернете. Потом буду заниматься, готовить домашку, учить слова, писать тексты. Брат и сестра тоже будут готовить домашку. Мы будем ужинать, играть в шахматы, смотреть телевизор, слушать радио. После поможем маме с готовкой.
Прошедшее: Мой день после занятий в школе был однообразным. После уроков я пообедал, отдыхал, читал статьи в интернете. Потом занимался, готовил домашку, учил слова, писал тексты. Брат и сестра тоже готовили домашку. Мы ужинали, играли в шахматы, смотрели телевизор, слушали радио. После помогали маме с готовкой.

Առաջադրանքներ․
1) Սեղանի հիմքերը 12 սմ և 6 սմ են, բարձրությունը՝ 7 սմ: Գտեք սեղանի մակերեսը:
S=(12+6)/2*7=63սմ²
2) Սեղանի հիմքերը 15 դմ և 5 դմ են, մակերեսը՝ 60 դմ² : Գտե՛ք սեղանի բարձրությունը:
(15+5)/2=10
60/10=6սմ
3) Սեղանի միջին գիծը 13 սմ է, բարձրությունը`8 սմ: Գտեք սեղանի մակերեսը:
S=13*8=104սմ²
4) 35 սմ² մակերեսով սեղանի հիմքերը հարաբերում են ինչպես 2:3: Գտե՛ք եռանկյունների մակերեսները, որոնց տրոհվում է սեղանը իր անկյունագծով:
S₁=2x*h/2=14
S₂=3x*h/2=21
5/2x*h=35
35*2/5=14
5) Սեղանի բարձրությունը հավասար է փոքր հիմքին և երեք անգամ փոքր է մեծ հիմքից: Գտեք սեղանի մեծ հիմքը, եթե մակերեսը 72 դմ² է:
6) CK-ն ABCD հավասարասրուն սեղանի C գագաթից AD մեծ հիմքին տարված բարձրությունն է: Գտեք սեղանի մակերեսը, եթե CK = 6 սմ, AK = 9 սմ:
S=(9+3)/2*6=36սմ²

Դասարանում քննարկվող հարցեր
1. Ինչի՞ց են բաղկացած ֆիզիկական մարմինները
Ֆիզիկական մարմինները բաղկացած են մեկ կամ ավելի նյութերից։
2. Ինչպիսի՞ կառուցվածք ունի նյութը
Նյութը բաղկացած է առանձին մասնիկներից, որոնց միջև կան ազատ տարածություններ։
3. Ինչպե՞ս են անվանում նյութի մասնիկները
Նյութը կազմված է ատոմներից։
4. Ո՞ր նյութն են անվանում տարր 
Միևնույն տեսակի ատոմից բաղկացած նյութը անվանում են տարր
5. Ի՞նչ է մոլեկուլը
Ատոմները միավորվելով ստեղծում են նոր մասնիկներ, որոնք անվանում են մոլեկուլներ։
6. ի՞նչ է դիֆուզիան
Նյութերի ինքնաբերական խառնման երևույթը կոչվում դիֆուզիա։
7. Ինչպե՞ս է ընթանում դիֆուզիան գազերում, հեղուկներում և պինդ մարմիններում
Գազերում դիֆուզիան ավելի արագ է տեղի ունենում քան հեղուկներում։Քանի որ ավելի մեծ են տարածությունները մոլեկուլների մեջ։ Պինդ մարմիններում, դիֆուզան շատ ավելի դանդաղ է տեղի ունենում։
8. Ինչպե՞ս է ջերմաստիճանի փոփոխությունը ազդում դիֆուզիայի արագության վրա:
Տաքացնելու դեպքում դիֆուզիան ավելի արագանում է։

Ընտրել որևէ պետություն։
ԱՄՆ

Ներկայացնել այդ պետության համռոտ բնութագիրը։
Պաշտոնական անվանում: Ամերիկայի Միացյալ Նահանգներ (ԱՄՆ)
Մայրաքաղաք: Վաշինգտոն
Խոշորագույն քաղաք: Նյու Յորք
Պետական լեզու: Անգլերեն
Պետական կարգ: Դաշնային հանրապետություն, նախագահական համակարգ
Տարածք: Մոտ 9.8 միլիոն քառակուսի կիլոմետր (աշխարհում՝ 3-րդը)
Բնակչություն: Մոտ 330 միլիոն (2024-ի դրությամբ)
Տարադրամ: ԱՄՆ դոլար (USD)
Նահանգներ: 50 նահանգ և մեկ դաշնային շրջան՝ Կոլումբիա

Պետության դրոշը ինչպե՞ս է պատկերված։

Պատմական անդրադարձ կատարել դրոշների ծագման պատմությանը:
Ամերիկյան հեղափոխության ժամանակ (1775-1783 թթ.) զինվորական զորքերը տարբեր դրոշներ էին օգտագործում։ Կոնգրեսի ակտի արդյունքում 13 աստղային դրոշը դարձավ ԱՄՆ առաջին պաշտոնական դրոշը 1777 թվականի հունիսի 14-ին։
Քանի որ ԱՄՆ-ն ընդլայնվեց և նոր նահանգներ միացան, դրոշը նույնպես փոփոխվեց։ Ամեն անգամ, երբ նոր նահանգ էր միանում, դրոշի վրա ավելացվում էր ևս մեկ աստղ։
1959-1960 – Ալյասկայի և Հավայների միացումով աստղերի թիվը հասավ 50-ի, որն օգտագործվում է մինչ այսօր։
1795 – 15 աստղ, երբ Քենթուկին և Վերմոնտը դարձան նահանգներ։
1818 – Կոնգրեսն ընդունեց որոշում, ըստ որի, աստղերի թիվը պետք է համապատասխանի նահանգների թվին, բայց շերտերի թիվը պետք է մնա 13։
1959-1960 – Ալյասկայի և Հավայների միացումով աստղերի թիվը հասավ 50-ի, որն օգտագործվում է մինչ այսօր։

Առանձնացնել թե յուրաքանչյուր գույն, նշան, պատկեր ի՞նչ է իրենից ներկայացնում։
Ներկայումս դրոշի վրա պատկերված են 50 սպիտակ աստղեր, որոնք խորհրդանշում են ԱՄՆ-ի 50 նահանգները։ 13 շերտեր՝ հիշեցնում են ԱՄՆ-ի հիմնադիր 13 գաղութները։ Կարմիր գույնը խորհրդանշում է արիությունը և արյունը, որը հեղվել է անկախության համար։ Սպիտակ գույնը խորհրդանշում է մաքրությունը և արդարությունը։ Իսկ կապույտ դաշտը խորհրդանշում է հաստատակամությունը, արդարությունը և երկինքը։

«Ես իմ անուշ Հայաստանի»

Եղիշե Չարենց «Տաղ՝ ձոնված գրքերին»