1. Ո՞ր տարրերն են մտնում ազոտի ենթախմբի մեջ։
Ազոտ (N), ֆոսֆոր (P), արսեն (As), անտիմոն (Sb), բիսմութ (Bi)։
2. Ի՞նչ ընդհանուր բան ունեն այդ տարրերի արտաքին էլեկտրոնային կառուցվածքները։
Արտաքին էլեկտրոնային կառուցվածքի ընդհանուր բանն այն է, որ բոլորն ունեն նույն կառուցվածքը՝ ns²np³։
3. Քանի՞ էլեկտրոն կա ազոտի ենթախմբի տարրերի արտաքին շերտում։
5 էլեկտրոն։
4. Պարբերական աղյուսակի ո՞ր խմբում են գտնվում ազոտի ենթախմբի տարրերը։
Պարբերական աղյուսակի 5 խմբում
5. Ո՞րն է այդ ենթախմբի ամենաթեթև տարրը։
Ազոտ (N)
6. Ինչպե՞ս են փոխվում ազոտի ենթախմբի տարրերի մետաղական հատկությունները վերևից ներքև։
Մետաղական հատկությունները խմբում վերևից ներքև մեծանում են
7. Ի՞նչ օքսիդացման աստիճաններ են առավել բնորոշ այս ենթախմբի տարրերին։
Առավել բնորոշ օքսիդացման աստիճաններն են -3, +3, +5։
8. Ինչպիսի՞ հիդրիդներ են առաջացնում ազոտի ենթախմբի տարրերը։
NH3, P3 և այլն (ընդհանուր բանաձևը EH3)։
9. Ինչպե՞ս է փոխվում ատոմային շառավիղը խմբում վերևից ներքև շարժվելիս։
Ատոմային շառավիղը խմբում վերևից ներքև մեծանում է։
10. Ինչպիսի՞ օքսիդներ են առաջացնում այս ենթախմբի տարրերը
Առաջացնում են հիմնականում թթվային օքսիդներ։
11. Ինչպե՞ս է փոխվում ատոմների զանգվածը խմբում վերևից ներքև։
Ատոմների զանգվածը խմբում վերևից ներքև մեծանում է։
12. Ինչպիսի՞ կապ են սովորաբար առաջացնում ազոտի ենթախմբի տարրերը՝ կովալենտ թե իոնային
Սովորաբար առաջացնում են կովալենտ կապ։
13. Ո՞ր տարրն է ազոտի ենթախմբում ամենաէլեկտրաբացասականը։
Ամենաէլեկտրաբացասական տարրը ազոտն է։
14. Ի՞նչ գազ է կազմում մթնոլորտի մեծ մասը։
Մթնոլորտի մեծ մասը կազմում է ազոտ գազը` N2։
15. Ի՞նչ կարևոր կենսաբանական նշանակություն ունի ազոտը։
Ազոտը մտնում է սպիտակուցների, ԴՆԹ-ի և ՌՆԹ-ի կազմի մեջ, անհրաժեշտ է կենդանի օրգանիզմների համար։
16. Որտե՞ղ է կիրառվում արսենը։ Ինչպիսի՞ հատկություններ ունի մետաղական թե ոչ մետաղական։
Արսենը օգտագործվում է կիսահաղորդիչներում, համաձուլվածքներում, երբեմն նաև թունաքիմիկատներում։
17. Ո՞րն է ենթախմբի ամենածանր տարրը:
Ենթախմբի ամենածանր տարրը բիսմութն է (Bi)։

Լրացուցիչ

1. Ստորև բերված շարքից ընտրի՛ր նկարում նշված տարրի ենթախմբից ատոմ պարունակող թթուները և դասավորիր դրանք ըստ օքսիդիչ հատկությունների նվազման կարգի:
1)HPO3, 2)H2SO4,3)HNO3,4)HSbO3,5)HBrO4,6)H3AsO4
Որպես պատասխան ներկայացրու 1. թթուների համարները (առանց ստորակետերի և բացատների):
1) HPO3
2) HNO3
3) HSbO3
4) H3AsO4
2. Քո ընտրած թթուներից ամենաուժեղ օքսիդիչի 3.6 մոլ քանակով մոլեկուլում պրոտոնների քանակը (մոլ)։
HNO3
H p=1
N p=7
O3 p=8*3=24
p (HNO3)=(1+7+24)*3.6=115.2

2.Լրացրու աղյուսակը՝ ընտրելով իոնս միացությունը, հաշվի առնելով, որ ազոտը ցուցաբերում է −3 օքսիդացման աստիճան:
Նյութ բանաձևը — Na3N
Մոլային զանգվածը (գ/մոլ) — M (Na3N)=83գ/մոլ
Նյութի անվանումը — նատրիումի նիտրիդ

3.Քիմիական ռեակցիաներ
Ավարտի՛ր քիմիական ռեակցիաների հավասարումները . 
ՆՇԵԼ ՏԵՍԱԿԸ
KOH + HNO₃ → KNO3 + H2O — փոխանակման
Ca(OH)₂ + SO₂ → CaSO4 + H₂O — տեղակալման
Fe(OH)₃ t° → Fe2O3 + H₂O — քայքայման

4. Իրականացրե՛ք հետևյալ փոխարկումները՝ նշելով պայմանները. 
H2O ->H2 ->H2S 
H2O -> (էլեկտրոլիզ) H2 + O2
H2 + S -> H2S

1) Գտնել ֆունկցիայի թույլատրելի արժեքների բազմությունը։
ա) f(x) = √(x + 5)
x≥-5
x=[-5;∞)
բ) f(x) = √(x + 9)
x≥-9
x=[-9;∞)
գ) f(x) = √(2 — x)
x≤2
x=(-∞;2]
դ) f(x) = √(4 — x)
x≤4
x=(-∞;4]
ե) f(x) = √(8 — 2x)
x≤4
x=(-∞;4]
զ) f(x) = √(6 — 3x)
x≤2
x=(-∞;2]

2) Գտնել ֆունկցիայի թույլատրելի արժեքների բազմությունը։
ա) y = √(x — 3) + √(x — 5)
x-3≥0
x≥3
x-5≥0
x≥5
x=[3;5]
բ) y = √(x — 9) + √(x + 2)
x-9≥0
x≥9
x+2≥0
x≥-2
x=[-2;9]
գ) y = √(2x + 8) — √(4x + 4)
2x+8≥0
2x≥-8, x≥-4
4x+4≥0
4x≥-4, x≥-1
x=[-4;-1]
դ) y = √(5x — 5) — √x
5x-5≥0
5x≥5, x≥1
x≥0
x=[1;∞)

3) Հաշվել f(-1), եթե
ա) f(x) = 4 / ( x + 3)
f(-1)=4/(-1+3)=2
բ) f(x) = 5 / (x — 3)
f(-1)=5/(-1-3)=-1.25

4) Հաշվել f(-2), եթե
ա) f(x) = |2x — 3| + 2
f(-2)=|-4-3|+2=9
բ) f(x) = |2x + 4| + 5
f(-2)=|-4+4|+5=5
գ) f(x) = |3x — 2| + 2
f(-2)=|-6-2|+2=10
դ) f(x) = |5x — 4| — 3
f(-2)=|-10-4|-3=11

5) Հաշվել f(4), եթե
ա) f(x) = √(2x + 1) + 5
f(4)=√9+5=8
բ) f(x) = √(3x + 4) — 6
f(4)=√16-6=-2
գ) f(x) =√(5x — 4) + 2
f(4)=√16+2=6
դ) f(x) = √(7x — 3) + 3
f(4)=√25+3=8

ՀԱՐՑԵՐ ԵՎ ԱՌԱՋԱԴՐԱՆՔՆԵՐ
1. Բնութագրե՛ք Արմավիրի մարզի աշխարհագրական դիրքը:
Արմավիրի մարզ գտնվում է Հայաստանի արևմտյան մասում՝ Արարատյան դաշտավայրում։ Հարավից սահմանակից է Թուրքիային, իսկ Հայաստանի ներսում՝ Արարատի և Արագածոտնի մարզերին։ Մարզի տարածքը հիմնականում հարթավայրային է, կլիման՝ տաք և չոր։ Մոտ լինելը Երևանին և կարևոր ճանապարհներին նպաստում է տնտեսական և տրանսպորտային կապերի զարգացմանը:
2. Վերլուծե՛ք Արմավիրի մարզի բնառեսուրսային ներուժը:
Մարզը հարուստ է բնական ռեսուրսներով, որոնք հիմնականում նպաստում են գյուղատնտեսությանը։ Բնական ռեսուրսներն են օրինակ՝ բերրի հողերը, ջրային ռեսուրսները (Արաքս և Մեծամոր գետերը), արևոտ կլիման։
3. Օգտվելով համացանցից նկարագրի՛ր Էջմիածին և Մեծամոր քաղաքների կարևորությունը։
Էջմիածինը Հայաստանի հոգևոր կենտրոնն է։ Այստեղ գտնվում է Հայ Առաքելական եկեղեցու կենտրոնը՝ Մայր Աթոռ Սուրբ Էջմիածինը։ Քաղաքը նաև կարևոր մշակութային և զբոսաշրջային կենտրոն է։ Մեծամոր քաղաքը հայտնի է էներգետիկ նշանակությամբ, քանի որ այստեղ է գտնվում Հայաստանի ատոմային էլեկտրակայանը՝ Մեծամորի ատոմային էլեկտրակայան, որը երկրում էլեկտրաէներգիայի կարևոր աղբյուր է։
4. Առանձնացրե՛ք Արմավիրի մարզի խոշոր, գերխոշոր և հայտնի գյուղերը:
Արմավիրի մարզում կան բազմաթիվ գյուղեր, որոնցից հայտնի են Արշալույս, Փարաքար, Մուսալեռ, Արաքս, Մարգարա, Բաղրամյան գլուղերը։
5. Արդյունաբերության մեջ ի՞նչ ճյուղեր են գերակշռում։
Արմավիրի մարզում առավել զարգացած են շինանյութերի արտադրությունը, սննդի արդյունաբերությունը, գինեգործությունն ու կոնյակագործություը և էլեկտրաէներգիայի արտադրություն
6. Գյուղատնտեսության մեջ ի՞նչ ճյուղեր են գերակշռում։
Մարզի տնտեսության հիմնական ճյուղը գյուղատնտեսությունն է։ Զարգացած են անասնապահությունը, խաղողագործությունը, պտղաբուծությունը, բանջարաբուծությունը և հացահատիկային մշակաբույսերի աճեցումը։
7. Մարզում ինչպիսի՞ նշանավոր վայրեր գիտես։
Արմավիրի մարզում հայտնի են բազմաթիվ պատմամշակութային վայրեր, օրինակ՝ Մեծամորի հնավայր, Էջմիածնի Մայր Տաճար, Զվարթնոց տաճար, Սարդարապատի հուշահամալիր

Հարցեր և առաջադրանքներ
1. Ո՞ր ուժն են անվանում Ամպերի ուժ:
Ամպերի ուժը այն ուժն է, որով մագնիսական դաշտը ազդում է հոսանքակիր հաղորդիչի վրա։
2. Ինչպե՞ս է ուղղված մագնիսական դաշտում հոսանքակիր հաղորդիչի վրա ազդող ուժը:
Այն ուղղված է հաղորդիչի և մագնիսական դաշտի գծերի նկատմամբ ուղղահայաց
3. Մագնիսական դաշտում հոսանքակիր շրջանակի ո՞ր դիրքում է նրա վրա ազդող ուժերի մոմենտը զրո:
Երբ շրջանակի հարթությունը ուղղահայաց է մագնիսական դաշտի գծերին։
4. Ի՞նչ է էլեկտրաշարժիչը, և ի՞նչ կառուցվածք ունի այն:
Էլեկտրաշարժիչը սարք է, որը էլեկտրական էներգիան փոխակերպում է մեխանիկական էներգիայի։ Այն բաղկացած է մագնիսից, շրջանակից, կոլեկտորից, խոզանակներից:
5. Ի՞նչ դեր է կատարում կոլեկտորն էլեկտրաշարժիչում։
Կոլեկտորը փոխում է շրջանակում հոսանքի ուղղությունը, որպեսզի շարժումը շարունակվի նույն ուղղությամբ։
6. Ինչ առավելություններ ունեն էլեկտրաշարժիչները:
7. Ո՞ր երևույթն են անվանում էլեկտրամագնիսական մակածում։
Այն երևույթն է, երբ փոփոխվող մագնիսական դաշտի ազդեցությամբ հաղորդիչում առաջանում է հոսանք։
8. Ի՞նչ տեղի կունենա, եթե Ֆարադեյի փորձերում մեկ մագնիսի փոխարեն կոճի մեջ մտցնենք իրար հպված երկու մագնիս, որոնց բևեռները՝ ա. համընկնում են, բ. հակադիր են:
9. Ի՞նչ կառուցվածք ունի փոփոխական հոսանքի պարզագույն գեներատորը։
Այն բաղկացած է մագնիսից, պտտվող շրջանակից, օղակներից, խոզանակներից:
10. Ո՞ր հոսանքն են անվանում փոփոխական:
Այն հոսանքը, որի ուժգնությունն ու ուղղությունը ժամանակի ընթացքում պարբերաբար փոխվում են։
11. Ի՞նչ հաճախություն ունի մեր երկրում օգտագործվող փոփոխական հոսանքը:
12. Ի՞նչ էներգիայի շնորհիվ է արտադրվում էլեկտրաէներգիան`ա. հիդրոէլեկտրակայաններում,բ. ջերմաէլեկտրակայաններում:
ա) Հիդրոէլեկտրակայաններում՝ ջրի էներգիայի շնորհիվ։
բ) Ջերմաէլեկտրակայաններում՝ վառելիքի այրման արդյունքում ստացված ջերմային էներգիայի շնորհիվ։
13. Ի՞նչ է էլեկտրամագնիսական դաշտը:
Էլեկտրական և մագնիսական դաշտերի միասնական դաշտն է, որը ստեղծվում է լիցքերով և հոսանքներով։
14. Ի՞նչ է էլեկտրամագնիսական ալիքը։
Դա էլեկտրամագնիսական դաշտի տատանումների տարածումն է տարածության մեջ։
15. Գրե՛ք էլեկտրամագնիսական ալիքի տարածման արագության, ալիքի երկարության և տատանումների հաճախության կապն արտահայտող բանաձևը:
16. Որքան է էլեկտրամագնիսական ալիքի տարածման արագությունը վակուումում:

Դասարանական աշխատանք

Օրգանիզմի սեռը որոշվում է՝
ա) գեներով և քրոմոսոմներով
բ) սննդով
գ) ջերմաստիճանով
դ) ջրով

Մարդու սեռական քրոմոսոմներն են՝
ա) X և Y
բ) A և B
գ) C և D
դ) M և N

Կանանց սեռական քրոմոսոմների կազմը՝
ա) XX
բ) XY
գ) YY
դ) XO

Տղամարդկանց սեռական քրոմոսոմների կազմը՝
ա) XX
բ) XY
գ) YY
դ) XO

Սեռի հետ շղթայակցված հատկանիշները փոխանցվում են՝
ա) սեռական քրոմոսոմներով
բ) միայն սննդով
գ) միայն միջավայրով
դ) միայն տարիքով

Սեռի հետ շղթայակցված հատկանիշների օրինակ է՝
ա) դալտոնիզմը
բ) մազերի գույնը
գ) հասակը
դ) մարմնի քաշը

Ժառանգական հիվանդությունները առաջանում են՝
ա) գեների կամ քրոմոսոմների փոփոխության հետևանքով
բ) միայն սննդի պատճառով
գ) միայն եղանակի պատճառով
դ) միայն հոգնածությունից

Ժառանգական հիվանդությունները փոխանցվում են՝
ա) ծնողներից երեխաներին
բ) ընկերներից
գ) ուսուցիչներից
դ) հարևաններից

Սեռի հետ շղթայակցված հիվանդությունները ավելի հաճախ հանդիպում են՝
ա) տղաների մոտ
բ) աղջիկների մոտ
գ) նույն չափով
դ) ոչ մեկի մոտ

Գենետիկան ուսումնասիրում է՝
ա) ժառանգականությունն ու փոփոխականությունը
բ) մարսողությունը
գ) շնչառությունը
դ) շարժումը։

1) ABCD զուգահեռագծի B անկյունը 135° է: Այդ անկյան գագաթից AD կողմին տարված BE բարձրությունը զուգահեռագծի կողմը բաժանում է AE = 6 սմ և ED = 10 սմ երկարությամբ հատվածների: Գտե՛ք զուգահեռագծի մակերեսը:
AE+ED=16
AD=16
AE=BE=6
S=6*16=96
2) Զուգահեռագծի բարձրությունները 5 դմ և 4 դմ են, իսկ պարագիծը՝ 54 դմ: Գտեք զուգահեռագծի մակերեսը:
2a+2b=54
a+b=27
4a=5b
27/(4+5)=3
a=4*3=12
b=5*3=15
S=15*4=60
3) BC և AD հիմքերով ABCD սեղանի բարձրությունը 8 սմ է, AD հիմքը՝ 14 սմ: Գտեք սեղանի միջին գիծը, եթե S_BCD = 16 սմ²:
(8*BC)/2=16
4BC=16
BC=4
(14+4)/2=9
4) AH-ը ABC հավասարասրուն (AB = BC) եռանկյան BC կողմին տարված բարձրությունն է: Գտեք ABC եռանկյան մակերեսը, եթե BH = 8 դմ, CH = 2 դմ:
AB=BC
BC=8+2=10
AH²+BC²=AB²
AH²+64=100
AH²=100-64=36, AH=6
S=1/2*10*6=30
5) AK-ն AB = BC կողմերով ABC եռանկյան A անկյան կիսորդն է: Գտեք AC-ն, եթե BK = 4 սմ, CK = 6 սմ:
BC=4+6=10
AB=BC
AK²=10²+4²=14²
AC²=14²+6²=20²
AC=20
6) AK-ն ABC եռանկյան A անկյան կիսորդն է: Գտե՛ք KC-ն, եթե AB = 12 սմ, BK ^. AC = 120 սմ²:
BK*AC=120
AK=120/12=10

1) Գտնել ֆունկցիայի թույլատրելի արժեքների բազմությունը։
ա) f(x) = √(x — 1)
x≥1
x=[1;∞)
բ) f(x) = √(x — 3)
x≥3
x=[3;∞)
գ) f(x) = √(x — 2)
x≥2
x=[2;∞)
դ) f(x) = √(x + 2)
x≥-2
x=[-2;∞)

2) Գտնել ֆունկցիայի թույլատրելի արժեքների բազմությունը։
ա) f(x) = 2/(2x + 6)
2x≠-6, x≠-3
x=(-∞;-3)U(-3;∞)
բ) f(x) = (2x + 3)/(4x — 8)
4x≠8, x≠2
x=(-∞;-8)U(-8;∞)
գ) f(x) = 8/√(x — 5)
x≠5/-5
x=(-∞;5)U(5;∞)
դ) f(x) = (5x — 6)/√(2x — 6)
2x≠6, x≠3/-3
x=(-∞;3)U(3;∞)

3) Գտնել ֆունկցիայի թույլատրելի արժեքների բազմությունը։
ա) y = √(2x — 8) + √(10 — x) + 3
2x-8≥0
x≥4
10-x≤0
x≤10
x=[4;10]
բ) y = — √(x + 3) — 5 + √(8 — x)
x+3≥0
x≥-3
8-x≥0
x≤8
x=[-3;8]
գ) f(x) = √(x — 3) + 8/(x — 5)
x-3≥0
x≥3
8/x-5≥0
x≠5
x=[3;5)U(5;∞)
դ) f(x) = √(x + 6) + x/(x — 1)
x+6≥0
x≥-6
x/x-1≥0
x≠1
x=[-6;1)U(1;∞)

4) Տրված է f(x) = 5x + 10 ֆունկցիան:
ա) Ֆունկցիան ո՞ր կետում է հատում օրդինատների առանցքը:
x=0
(0;10)
բ) Ֆունկցիան ո՞ր կետում է հատում աբսցիսների առանցքը:
x=-2
(-2;0)
գ) Ո՞ր քառորդով չի անցնում ֆունկցիայի գրաֆիկը:
4-րդ

5) Տրված է f(x) = — 12x — 48 ֆունկցիան։
ա) Ֆունկցիան ո՞ր կետում է հատում օրդինատների առանցքը:
x=0
(0;48)
բ) Ֆունկցիան ո՞ր կետում է հատում աբսցիսների առանցքը:
x=-4
(-4;0)
գ) Ո՞ր քառորդով չի անցնում ֆունկցիայի գրաֆիկը:
2-րդ

6) a -ի ի՞նչ արժեքի դեպքում (4; 6) կետը պատկանում է y = ax + 2 ֆունկցիայի գրաֆիկին:՝
a=1
y=1*4+2=6

7) a -ի ի՞նչ արժեքի դեպքում (2; 5) կետը պատկանում է y = ax + 3 ֆունկցիայի գրաֆիկին:
a=1
y=1*2+3=5

8) a -ի ի՞նչ արժեքի դեպքում (3; 6) կետը պատկանում է y = ax — 8 ֆունկցիայի գրաֆիկին:
a=14/3
y=14/3*3-8=6

9) Հաշվել f(-2), եթե
ա) f(x) = x² — 3x — 9
բ) f(x) = -x² + 3x + 1
գ) f(x) = 2x² — x — 6
դ) f(x) = -x³ — 2x² + 7x — 5

1) Ինչպե՞ս կփոխվի շրջանի մակերեսը, եթե նրա շառավիղը`
ա) մեծացվի 2 անգամ
Կմեծանա 4 անգամ
բ) փոքրացվի 0,5 անգամ
Կփոքրանա 0.25 անգամ
գ) մեծացվի 0,2 անգամ
Կմեծանա 0.04 անգամ
2) Գտե՛ք 36π սմ<sup>2</sup> մակերես ունեցող շրջանը եզերող շրջանագծի երկարությունը:
S=36π
36π=πR<sup>2</sup>
R<sup>2</sup>=36, R=6
3) Որքա՞ն է այն սեկտորի մակերեսը, որի շառավիղը 3 սմ է, իսկ աղեղի աստիճանային չափը`
ա) 45°
S=9π*45/360=3.5325
բ) 36°
S=9π*36/360=2.826
գ) 120°
S=9π*120/360=9.42
4) Գտե՛ք 45°- ի աղեղով այն սեկտորի մակերեսը, որի շառավիղը 5√2 սմ է:
S=25π*2*45/360=19.625
5) 240°- ի աղեղով սեկտորի մակերեսը 270π սմ² է: Գտե՛ք այդ սեկտորի շառավիղը:
270π=πR²*240/360
270π=2πR²/3
2R²=270*3=810
R²=405, R=√405
6) 10π սմ² մակերեսով սեկտորի աղեղի աստիճանային չափը 36° է: Գտե՛ք սեկտորի շառավիղը:
10π=πR²*36/360=
10=R²/10
R²=100, R=10
7) Հաշվե՛ք 15π դմ երկարությամբ շրջանագծով եզերված շրջանի մակերեսը:
8) Գտե՛ք այն զուգահեռագծի պարագիծը, որի կողմերը հավասար են 49π սմ² և 64π սմ² մակերեսներով շրջանների շառավիղներին:
9) Գտե՛ք շրջանաձև այն խաղահրապարակի տրամագիծը, որը հավասարամեծ է 17,72 մ կողմով քառակուսաձև խաղադաշտին: