5-րդ դասարան·Նախագծեր·Բնագիտություն

Մահացու թունավոր սնկեր🍄

Ամենաշատ թունավորումը սնկից տեղի է ունենում, երբ արտաքնապես չտարբերվելով ուտելի սնկից, պատահաբար հավաքվում է դրանց հետ միասին։ Նման սխալից խուսափելու համար, որը կարող է ճակատագրական դառնալ, անհրաժեշտ է լավ ուսումնասիրել սնկերի ընդհանուր նշանները և իմանալ թունավոր սնկերի տեսակների բնութագրական տարբերությունները։ Անհրաժեշտ է հավաքել միայն ծանոթ սնկատեսակները։ Անհայտ կամ կասկածելի պտղատամարմինները չպետք է օգտագործել։ Մշտապես պետք է հիշել, որ թունավոր սնկերի մի շարք նմուշներում բնորոշ գծերը կարող են բացակայել, օրինակ՝ ճանճասպանի գլխարկի սպիտակ փաթիլները կարող են լվացվել հորդառատ անձրևից, դժգույն գարշասունկյի գլխարկի, վերին կտրված մասում աննկատ է դարձնում սնկի գլխարկի վրայի նախազգուշացնող օղակը։ Երեխաների համար սնկերն ավելի վտանգավոր են, քան մեծահասակների համար, ուստի երեխաների կողմից նույնիսկ «օգտակար» սնկերի օգտագործումը պետք է սահմանափակվի։ Սնկերի վտանգավորությունը պայմանավորված է նաև այն, որ նրանք թունավոր նյութերի (ծանր մետաղներ, թունաքիմիկատներ, ռադիոնուկլիդներ) կուտակիչներ են հանդիսանում։

Մահացու թունավոր սնկեր
Սնկերի մեջ կան մահացու թունավոր տեսակներ, որոնք կարող են մահացու ելքով թունավորումներ առաջացնել անգամ փոքր չափաբաժնով ընդունելու դեպքում։ Մահացու թունավոր տեսակներն են.

• Դժգույն գարշասունկ (Amanita phalloides)
• Գարնանային գարշասունկ (Amanita verna)
• Գարշահոտ գարշասունկ (Amanita virosa)
• Ամանիտա սպիտակ (Amanita ocreata)
• Գալերինա ( Galerina marginata )
• Էնտոլոմա թունավոր (Entoloma lividum)• Լեպիոտա աղյուսագույն-կարմրավուն (Lepiota helveola)
• Մորկեղ սովորական (Gyromitra esculenta)
• Մորկեղ հսկա (Gyromitra gigas)
• Թելիկասունկ հողային (Lnocybe geophylla)
• Թելիկասունկ թելիկանման (Lnocybe fastigiata)
• Գոմաղբասունկ մոխրագույն (Goprinus atramentarius)
• Կաղնեսունկ կամ կապտուկ (Boletus luridus)
• Կարմիր ճանճասպան (Amanita muscaria)
• Հովազային ճանճասպան (Amarita pantherina)
• Փսիլոցիբե մեքսիկանան (Psilocybe Mexicana)
• Կոնոցիբե ցիանոպուս (Conocybe cyanopus)
• Սատանայասունկ (Boletus satanas)
• Էնտոլոմա գարնանային (Entoloma vemum)
• Շաքարասունկ ծծմբադեղին (Tricholoma sulphureum)
• Էնտոլոմա դժգույն-սպիտակ (Entoloma lividoalbus)
• Խոզուկասունկ բարակ (Paxillus involutus)
• Խոզուկասունկ հաստ (Paxillus atrotomentosus)
• Սարդոստայնասունկ գեղեցկագույն (Cortinarius speciosissimus)
• Սարդոստայնասունկ նարնջակարմիր (Cortinarius orellanus)
• Ճանճասպան սմիտիանի (Amanita smithiana)
• Ճանճասպան աբրուպտա (Amanita abrupta)
• Շարքասունկ կանաչ (Tricholoma equestre)
• Անձևրասունկ մարգարտյա (Licoperdon perlatum)

Սնկերի մասին թունաբանական փաստերը ներկայումս անբավարար է ուսումնասիրված և աղբյուրներից ստացված տվյալները հաճախ հակասական են։ Առաջին հերթին դա վերաբերում է սնկերի վրայի գծերին և կեղծ գունավորումներին, որոնց թունավոր լինելը հաճախ պայմանավորված է այն տարածքով, որտեղ նրանք աճում են։ Սնկերով թունավորումները պայմանավորված են հիմնականում նրանով, որ՝

Մարդիկ դժվարությանմբ են կարողանում տարբերակել ըստ արտաքին հատկանիշների, հաճախ շփոթելով ուտելի սնկերը թունավոր սնկերի հետ։

Սխալ ձևով են սունկ հավաքում, քանի որ սունկ տարբերակելը կատարվում է նրա ողջ պտղամարմինը մանրակրկիտ զննելով։ Այն հավաքելիս անհրաժեշտ է պահպանել պտղամարմնի ամբողջականությունը։ Եթե այն կտրվում է գլխիկին ավելի մոտ հատվածից, ապա թունավոր սնկին բնորոշ մի շարք հատկանիշներ կարող են չբացահայտվել։

Պայմանական ուտելի սնկերի ոչ ճիշտ մշակումը, քանի որ որոշ սնկեր պահանջում էն մշակման որոշակի եղանակներ՝ (չորացում, կրկնակի եռում), որի դեպքում քայքայվում կամ հեռացվում են սնկերում պարունակվող գրգռիչ մի շարք նյութեր, որոնք վնասակար են համարվում աղեստամոքսային տրակտի համար։

Սննդում «հիվանդ սնկեր» օգտագործելը։ Գերհաս համարվող սնկերը խոցելի են շատ բորբոսների, ախտածին մանրէների ու շրջապատի մի շարք վնասակար նյութերի կողմից, որոնք կարող են օրգանիզմում մի շարք թունավորումների պատճառ հանդիսանալ։

5-րդ դասարան·Նախագծեր·մաթեմատիկա

Կոտորակները կենցաաղում նախգիծ🌾

Գիրքը կազմված է 120 էջից, ես կարդացել եմ 1/3 մասը, քանի՞ էջ է ինձ մնացել կարդալ, որպեսզի գիրքը վերջացնեմ։
120-ի 1/3-ը կազմում է 40
3/3-1/3=2/3
120-ի 2/3-ը հավասար է 80-ի։
Ես խնձորը կտրեցի 6 մասի և կերա 2/6 մասը, քանի՞ խնձորի կտոր մնաց։
6/6-2/6=4/6
6-ի 4/6-ը հավասար է 4-ի։
Խմոր պլաստիլին պատրաստելու համար օգտագործել եմ 300 գրամ չոր նյութ։ Դրա 1/3-ը օսլա էր, իսկ 2/3-ը ալյուր։ Քանի գրամ օսլա և քանի գրամ ալյուր եմ օգտագործել։
300-ի 1/3-ը հավասար է 100
300-ի 2/3-ը հավասար է 200

5-րդ դասարան·Նախագծեր·մաթեմատիկա

Գունային խաղեր🎨

  • 1. Պարկում կա 6 կանաչ, 14 դեղին և 4 կարմիր գնդակ։ Առանց նայելու ամենաքիչը քանի՞ գնդակ  պետք է հանել, որպեսզի դրանցից գոնե մեկը լինի կանաչ։
    14+4+1=19
    2. Պարկում կա 5 կապույտ, 12 կանաչ և 11 դեղին գնդակ։ Առանց նայելու ամենաքիչը քանի՞ գնդակ  պետք է հանել, որպեսզի դրանցից գոնե մեկը լինի կանաչ։
    5+11+1=17
    3. Պայուսակում կա 3 սև, 8 դեղին և 10 կարմիր մատիտ։ Առանց նայելու ամենաքիչը քանի՞ մատիտ պետք է հանել, որպեսզի դրանցից գոնե երկուսը լինի կարմիր։
    3+8+2=13
    4. Պայուսակում կա 7 կապույտ, 5 սպիտակ և 10 կարմիր գնդիկ։ Առանց նայելու ամենաքիչը քանի՞ գնդիկ պետք է հանել, որպեսզի դրանցից գոնե երեքը լինի կապույն։
    5+10+3=18
    5. Պարկում կա 7 սպիտակ, 2 դեղին և 1 սև գնդակ։ Առանց նայելու ամենաքիչը քանի՞ գնդակ  պետք է հանել, որպեսզի դրանցից գոնե մեկը լինի դեղին։
    7+1+1=9
5-րդ դասարան·Նախագծեր·մաթեմատիկա

Թվերի մեծ աշխարհում․ հռոմեական թվեր

Թվերի ստեղծման պատմությունը գալիս է դեռևս անտիկ ժամանակներից։ Հաշվելու կամ հաշիվ պահելու անհրաժեշտությունն առաջացել է այն ժամանակ, երբ մարդիկ անհրաժեշտություն են ունեցել միմյանց տեղեկացնել որսի կամ գտած առարկաների քանակի մասին։ Օրինակ, երբ պետք էր որսած ձուկը փոխանակել դանակի հետ, պարզապես ամեն ձկան մոտ դրվում էր մեկ դանակ։

Աշխարհում այսօր կիրառվում են երկու տեսակի թվագրություններ՝ արաբական և հռոմեական։
Հռոմեական թվերն ստեղծվել են ավելի քան 2000 տարի առաջ՝ Իտալիայում բնակվող էտրուսկ կոչվող հին ժողովրդի կողմից։ Հին Հռոմում թվերը գրում էին լատիներենի այբուբենի տառերի օգնությամբ։  

Հռոմեական թվագրության մեջ կիրառվում են այս տառերը․ 1 — I (лат. unus), 5 — V (лат. quinque), 10 — X (лат. decem), 50 — L (лат. quinquaginta), 100 — (C лат. centum), 500 — (D лат. quingenti), 1000 — (M лат. mille)։ Հիշելով ռուսերեն այս նախադասություններըˋ “Мы Dарим Сочные Lимоны, Хватит Vсем Iх” կարելի է հիշել հռոմեական թվերը մեծից փոքրˋ Mˋ 1000, Dˋ 500, Cˋ 100, Lˋ 50, Xˋ 10, Vˋ 5, Iˋ 1:

Մյուս թվերը գրելու համար այս տառերի աջից կամ ձախից գրում էին տարբեր տառեր։ Եթե տվյալ տառին նախորդում էր մեկ այլ տառ, ապա այն փոքրացնում էր թիվը, իսկ եթե գրվում էր տառից հետո՝ թիվը մեծանում էր։ Օրինակ՝ V (5), եթե դիմացից ավելացնենք I տառը, կստանանք IV (4), իսկ եթե մյուս կողմից կցենք I տառը, կստանաք VI (6)։ Սիմվոլի վրա նշվող հորիղոնական մեկ գիծը նշանակում է դրա հազարապատիկը, իսկ երկու գիծը՝ միլիոնապատիկը։

Բնական թվերը գրելու համար թվանշանները կրկնում են։ Ընդ որում, եթե մեծ թիվը գրված է փոքրից առաջ, ապա նրանք գումարվում են, իսկ եթե փոքրն է մեծից առաջ, ուրեմն այն հանվում է մեծից։

Սակայն այսկերպ մաթեմատիկական հաշվարկներ կատարելը չափազանց բարդ է։ Այդ պատճառով հռոմեական թվագրումն այսօր օգտագործվում է միայն դարեր նշելու, հրատարակչություններում՝ գրքերի գլուծները նշելու մեջ, նաև ժամացույցների առանձին տեսակի թվատախտակների վրա։

1․ Փորձենք ընթերցել MMDCCCXXII թիվը։
1000 + 1000 + 500 + 100 + 100 + 100 + 10 + 10 + 1 + 1 = 2822.
Պատ․  2822
2. Հռոմեական թվերով գրենք 2022
M+M+X+X+II= MMXXII
Պատ․ MMXXII

5-րդ դասարան·Նախագծեր·մաթեմատիկա

Մաթեմատիկան՝ Ամանորին ընդառաջ


Թվերի գրառումը հայերենի այբուբենի տառերով․

This image has an empty alt attribute; its file name is image-2.png


Հորիզոնական

  • Գտե՛ք   500  և   25 թվերի  ամենափոքր ընդհանուր բազմապատիկը։
    500-Շ
  • Գտեք 40 թվի ամենամեծ բաժանարարի տասնապատիկը։
    40×10=400-Ն
  • Գտե՛ք   600  և   2400  թվերի  ամենամեծ ընդհանուր բաժանարարը։ 
    600-Ո
  • Եթե Դավիթի մտապահած թվից հանեք 200, ստացած թիվը փոքրացնեք 2 անգամ կաստանաք 2400։ 
    2400×2+200=500-Ր
  • Գտեք 6 թվի ամենամեծ և ամենափոքր բաժանարարների գումարի տասնապատիկը։
    (6+1)x10=70-Հ
  • Բնական թվերից ո՞րն  է  ո՛չ պարզ, ո՛չ պաղադրյալ։
    1-Ա
  • Գտե՛ք   3  և   1000  թվերի  ամենափոքր ընդհանուր բազմապատիկը։
    3000-Վ
  • Ո՞ր թիվն է մտապահել Անահիտը, եթե նրա մտապահած թվի և  256-ի տարբերությունը 344  է։
    344+256=600-Ո
  • Գտի՛ր թիվը, որը 24-ի բաժանելիս ստացվում է 208 և 8 մնացորդ։  
    500-Ր

Ուղղաձիգ 1․

  • Ո՞րն է ամենափոքր բնական թիվը։
    1-Ա
  • Պարկում կա 95 կանաչ,  20 դեղին և 104 կարմիր գնդակ։ Առանց նայելու ամենաքիչը քանի՞ գնդակ  պետք է հանել, որպեսզի դրանց մեջ լինեն տարբեր գույնի գնդակներ։
    199+1=200-Մ
  • Գտեք ամենափոքր քառանիշ թվի և ամենամեծ եռանիշ թվի տարբերությունը։
  • Ն
    1000-999=1-Ա
  • Ո՞ր  թիվն է մտապահել Նարեկը, եթե  նրա մտապահած  թվի կրկնապատիկի և 30-ի քանորդը  40 է։
    (40×30):2=600-Ո
  • Գտեք 25 և 2  թվերի   ամենափոքր ընդհանուր բազմապատիկի հարյուրապատիկը։
    5000-Ր

Ուղղաձիգ 2․

  • Ո՞ր  թիվն է մտապահել Սոնան, եթե  նրա  մտապահած թվի 40 և 25 թվերի ամենափոքր ընդհանուր բազմապատիկի տասնապատիկն է։
    2000-Ս
  • Գտեք 20-ի և 3-ի ամենափոքր ընդհանուր բազմապատիկի տասնապատիկը։
    600-Ո
  • Գտեք ամենափոքր քառանիշ թվի և 7-ի ամենափոքր ընդհանուր բազմապատիկը։ 
  • Ր
    7000-Ւ
  • Ո՞րն է ամենափոքր պարզ թիվը։
    2-Բ

Ուղղաձիգ  3․

  • Ո՞րն է 100  և 150 թվերի  ամենամեծ ընդհանուր բաժանարարը։
    50-Ծ
  • Ավտոմեքենայի  արագությունը 80կմ/ժ է։ Քանի՞ կիլոմետր  կանցնի ավտոմեքենան  5 ժամում։
    400-Ն
  • Ո
  • Որքանո՞վ կմեծանա եռանիշ թիվը, եթե նրան ձախից կցագրենք 7 թվանշանը։
    7000-Ւ
  • Ո՞րն է ամենափոքր եռանիշ թվի քառապատիկը։
    400-Ն
  • Գտեք 3 թվի ամենամեծ և ամենափոքր բաժանարարների գումարը։
    4-Դ