Այն հնչյունը կամ հնչյունախումբը, որն արտահայտում է իմաստ, կոչվում է բառ։ Բառերն ըստ կազմության լինում են պարզ, պարզ ածանցավոր, բարդ, բարդ ածանցավոր։ Բառերը կարող են կազմված լինել արմատից, ածանցից և վերջավորություններից։
Արմատը՝ բառի հիմնական իմաստ արտահայտող մասն է։
Ածանցներն, ավելանալով բառին կամ արմատին, փոխում են բառիմաստը։
Վերջավորությունները փոխում են բառի ձևը, օրինակ՝
տուն — արմատ
տնային — «ային» ածանց
տնից — «ից» վերջավորություն
Բառերն ըստ իմաստի լինում են հոմանիշներ, հականիշներ, համանուններ։
Հոմանիշ են կոչվում այն բառերը, որոնք արտահայտում են նույն կամ մոտիկ իմաստ։ Օրինակ՝ գեղեցիկ — սիրուն, պարզ — զուլալ
Հականիշներն արտահայտում են հակառակ իմաստներ։ Օրինակ՝ կարճ — երկար, զուլալ — պղտոր
Համանունները կամ նույնանունները այն բառերն են, որոնք ձևով նույնն են, իմաստով՝ տարբեր։ Օրինակ՝ սեր (զգացմունք) — սեր (կաթի վրայի սեր), տուն (բնակավայր) — տուն (բանաստեղծության տուն)
Автор: the sun.
Հայոց Լեզու 12/05/2025
Վարժություն 1
Ա․ պատ, ստոր, տար, դժ, ենթ, առ, ապ, տ, նախ, ներ, վեր, ան, ընդ, արտ
Բ․ ոտք, տեսակ, այժմ, դրություն, նշան, պատե, գիծ, ընտրել, սովոր, տեսնել, գործել, արձակ, բախտ, գիտություն
Տգետ, անբախտ, դժբախտ, անոտք, աննշատ, արտասովոր, առդիր, դժպատե, տարատեսակ, ենթադրություն, անգործ, անսովոր, անտես, նախընտրել, առայժմ, ընդարձակ
Վարժություն 2
Հոգեբան — բարդ
առյուծ — պարզ
առօրյա — պարզ ածանցավոր
անգրագիտություն — բարդ ածանցավոր
գրքասեր — բարդ
դժբախտ — պարզ ածանցավոր
չտես — պարզ ածանցավոր
դասարան — պարզ ածանցավոր
արմատ — պարզ
անհույս — պարզ ածանցավոր
գերլարում — պարզ ածանցավոր
մրգեղեն — պարզ ածանցավոր
տրամադրություն — բարդ ածանցավոր
պատշար — բարդ
քարագործ — բարդ
դասարանական — պարզ ածանցավոր
մշակութային — պարզ ածանցավոր
անտնտես — բարդ ածանցավոր
գերբնական — պարզ ածանցավոր
անտառ — պարզ
տարիք — պարզ ածանցավոր
բնութագրություն — բարդ ածանցավոր
Եռանկյան կիսորդի հատկությունը
Առաջադրանքներ․
Խնդիրների պայմաններում C ուղիղ անկյունով և CH բարձրությունով ABC ուղղանկյուն եռանկյան տարրերի համար օգտագործված են հետևյալ նշանակումները. BC = a, AB = c, AC = b, CH = h, AH = bc, BH = ac :
1) Գտեք՝
ա) h–ը, a–ն և b–ն, եթե bc = 25 , ac = 16
AB=c=16+25=41
h=√ac*bc=√16*25=20
b2=h2+bc2=400+625=1025
b=√1025=32
a2=h2+ac2=400+256=656
a=√656=25.6
բ) h — ը, a–ն և b-ն, եթե bc = 36, ac = 64
AB=c=36+64=100
h=√ac*bc=√64*36=48
b2=h2+bc2=2304+1296
b=√3600=60
a2=h2+ac2=2304+4096
a=√6400=80
գ) a-ն, c-ն և ac — ն, եթե b = 12, bc = 6
h2+62=122
h2=144-36=108
h=√108=10.3
h2=ac*bc
108=ac*6
ac=108/6=18
c=ac+bc=18+6=24
a2+144=576
a2=576-144=432
a=√432=20.7
դ) b-ն, c-ն և bc — ն, եթե a = 8, ac = 4
h2+16=64
h2=64-16=48
h=√48=6.9
h2=ac*bc
48=4*bc
bc=48/4=12
c=ac+bc=12+4=16
b2+64=256
b2=256-64=192
a=√192=13.8
ե) h–ը, b–ն, ac — ն և bc — ն եթե a = 6, c = 9
2) Ուղղանկյուն եռանկյան էջերը հարաբերում են, ինչպես 3 : 4, իսկ ներքնաձիգը հավասար է 50 մմ։ Գտեք այն հատվածները, որոնց տրոհվում է ներքնաձիգը ուղիղ անկյան գագաթից տարված բարձրությունով։
a/3x=50-a/4x
4a=150-3a
7a=150
a=150/7
3) BD հատվածը ABC եռանկյան կիսորդն է։
ա) Գտեք AB–ն, եթե BC = 9սմ, AD = 7,5 սմ, DC = 4,5 սմ։
BC/DC=AB/AD
9/4.5=AB/7.5
AB=15
բ) Գտեք DC–ն, եթե AB = 30 սմ, AD = 20սմ, BD = 16սմ և <BDC = <C։
20/30=DC/16
DC=16*20/30=32/3
4) AD հատվածը ABC եռանկյան կիսորդն է։ Գտեք BD–ն և DC–ն, եթե AB = 14 սմ, BC = 20 սմ, AC = 21 սմ։
14/x=21/20-x
280-14x=21x
35x=280
x=8
Բջջի բաժամումը՝ միթոզ
1. Ի՞նչ է միտոզը և ինչպիսի նշանակություն ունի օրգանիզմների համար։
Միտոզը բջջի բաժանման տեսակներից մեկն է, որի ժամանակ մի բջիջը կիսվում է՝ առաջացնելով երկու նույն գենետիկ կազմով նոր բջիջներ։ Միտոզը տեղի է ունենում սոմատիկ բջիջներում, նրա ընթացքում բջջի քրոմոսոմների թիվը կրկնվում է։ Միտոզին հաջորդում է ցիտոկինեզը։
2. Նկարագրիր միտոզի փուլերը՝ նշելով յուրաքանչյուր փուլի հիմնական գործընթացները։
Բջիջների բաժանումը հիմանականում կատարվում է միտոզի ճանապարհով։ Միտոզը կազմված է չորս հաջորդական փուլերից: Այն սկսվում է պրոֆազից, որի ժամանակ կորիզը մեծանում է, կորիզակները տարրալուծվում են, քրոմոսոմները պարուրվում են, կարճանում և հաստանում, և ադարում է ՌՆԹ-ի սինթեզը։ Պրոֆազի վերջում կորիզաթաղանթն անհետանում է, և քրոմոսոմները հայտնվում են ցիտոպլազմում։ Միտոզի հաջորդ փուլում` մետաֆազում, քրոմոսոմները դասավորվում են ցիտոպլազմի հասարակածում` հավասարաչափ հեռանալով բևեռներից: Այնուհետև յուրաքանչյուր քրոմոսոմի քրոմատիդներն առանձնանում են ցենտրոմերի հատվածում, և երկու քրոմատիդները վերածվում են ինքնուրույն դուստր քրոմոսոմների: Այս փուլում` անաֆազում, իլիկի` ցենտրոմերներին միացած թելիկները քրոմոսոմների վերածված քրոմատիդներին ձգում են դեպի բևեռները, դիտվում է նաև բևեռների իրարից հեռացում։ Միտոզի վերջին փուլում` թելոֆազում, բևեռներում հավաքված քրոմոսոմները ապապարուրվում են և միահյուսվում։ Ձևավորվում են կորիզաթաղանթը և կորիզակները, վերականգնվում են կորիզները՝ առաջացնելով նոր երկու դուստ բջիջներ։
3. Ինչպե՞ս է ապահովվում, որ դուստր բջիջները ստանան նույն գենետիկ նյութը միտոզի ընթացքում։
Միտոզը բաժանման գործընթացի այն մասն է, որում բջիջի կորիզի ԴՆԹ-ն բաժանվում է քրոմոսոմների երկու հավասար հավաքակազմերի: Միտոզի վերջին փուլում` թելոֆազում, բևեռներում հավաքված քրոմոսոմները ապապարուրվում են և միահյուսվում։ Ձևավորվում են կորիզաթաղանթը և կորիզակները, վերականգնվում են կորիզները՝ առաջացնելով նոր երկու դուստ բջիջներ։
Հայաստանը Խորհրդային Ռուսաստանի և Մուստաֆա Քեմալի կառավարությունների թիրախում. ՀՀ անկումը
ՀԻՄՆԱԿԱՆ ԳԱՂԱՓԱՐՆԵՐ
ա. Նկարագրի՛ր բոլշևիկների ու քեմալականների մերձեցման գործընթացը: Ինչպե՞ս հասունացավ թուրք-հայկական պատերազմը և ինչպե՞ս ընթացան ռազմական գործողությունները:
Ռուսաստանում իշխանության էին անցել բոլշևիկները, որոնք ուզում էին դուրս մղել Անտանտին և կանխել որևէ երկրի օգտագործումը իրենց դեմ։ Թուրքիայում Մուստաֆա Քեմալի գլխավորությամբ ձևավորվել էր ազգային-ազատագրական շարժում, որն ընդդիմանում էր ինչպես Անտանտին, այնպես էլ Սևրի պայմանագրին, որով նախատեսվում էր նաև անկախ Հայաստան՝ տարածական զգալի մեծությամբ։Այս պայմաններում բոլշևիկական Ռուսաստանը և քեմալական Թուրքիան գտան ընդհանուր հետաքրքրություններ:
բ. Բացատրի՛ր։ Ի՞նչ դիրքորոշում ունեին Անտանտի տերությունները պատերազմի ընթացքում, և արդյոք նրանցից որևէ մեկն աջակցել է Հայաստանին: Ինչու՞ հայկական բանակը պարտություն կրեց և ովքե՞ր են պատասխանատու այդ պարտության համար:
Անտանտի տերությունները 1920 թ․ թուրք–հայկական պատերազմի ընթացքում գործնականում չաջակցեցին Հայաստանին․ նրանք պատերազմից հոգնած էին, զբաղված էին Ռուսական բոլշևիկների շարժման տարածումը կասեցնելու հարցով և չէին պատրաստվում ուժով իրականացնել Սևրի պայմանագիրը։ Հայկական բանակը պարտվեց, որովհետև մաշված, փոքրաթիվ, սոված ու զենքի պակաս ունեցող բանակով չէր կարող դիմակայել քեմալականների լավ կազմակերպված և բոլշևիկներից աջակցություն ստացող զորքերին։
գ. Վերլուծի՛ր։ Ի՞նչ շահեր ու նպատակներ էին միավորում բոլշևիկներին ու քեմալականներին:
ԱՆՀԱՎԱՍԱՐՈՒՄՆԵՐԻ ՀԱՄԱԿԱՐԳԵՐ ԵՎ ՀԱՄԱԽՄԲԵՐ
Առաջադրանքներ․
1) Լուծե՛ք անհավասարումների համակարգը.

ա) [-6;-5)U(1;7]
բ) (-4;2]U[7;10)
գ) (-∞;-1]U[2;∞)
2) Լուծե՛ք անհավասարումների համակարգը.

ա) (-∞;-5)U(5;∞)<0
[-3;3]≥0
Հատում չկա
բ) (-∞;0]U[6;∞)≥0
(-15;2)<0
Հատում՝ (-15;0]
գ) (-∞;-1)U(1;∞) > 0
(-3;6) > 0
Հատում՝ (-3;-1)U(1;6)
3) Լուծե՛ք անհավասարումների համախումբը.

ա) (-∞;3)U(6;∞)
բ) (-∞;1)U(2;∞)
գ) (-∞;-9)U(-8;∞)
Լաբորատոր աշխատանքներ։ Օհմի օրենքը շղթայի տեղամասի համար
Փորձ 1. Շղթայում հոսանքի ուժի կախումը լարումից
Աշխատանքի նպատակը․ ցույց տալ հաղորդչում հոսանքի ուժի կախումը հաղորդչի ծայրերին կիրառված լարումից։
Անհրաժեշտ սարքեր և նյութեր. հոսանքի աղբյուր (ուղղիչ), ամպերաչափ, վոլտաչափ, հետազոտվող հաղորդիչ, անջատիչ, հաղորդալարեր։
Աշխատանքի ընթացքը. հավաքել շղթան ըստ նկարի։ Հիշեք, որ ամպերաչափ, հետազոտվող հաղորդչին միցվում է հաջորդաբար, իսկ վոլտաչափ զուգահեռ Հաղորդչի ծայրերին կիրառված լարումը կարելի փոփոխել շղթային միացնելով տարբեր մարտկոցներ, մեր պարագայում ուղղիչով։ Փակենք շղթան և գրանցենք հոսանքի ուժի I1 և լարման U1 արժեքները։ Այնուհետև ուղղիչով փոխենք լարումը, գրանցենք հոսանքի ուժի I2 և լարման U2 արժեքները։ Չափումները կատարեք 4-5 տարբեր դեպքերի համար։ Չափման արդյունքները գրանցել։ Չափման արդյունքների հիման վրա կառուցել հոսանքի ուժի կախումը լարումից պատկերող գրաֆիկը։ Ընտրելով համապատասխան մասշտաբ՝ աբսցիղների առանցքի վրա տեղադրեք լարման, իսկ օրդինատների առանցքի վրա հոսանքի ուժի արժեքները, կատարել եզրակացություն։
U1=2Վ
I1=0.4Ա
U2=4Վ
I2=0.8Ա
U3=6Վ
I3=1.2Ա
R=6/1.2=5


Հատվող լարերի հատկությունը
Առաջադրանքներ․
1) AB և CD հատվածները հատվում են M կետում այնպես, որ MA = 7 սմ, MB = 21 սմ, MC = 3 սմ և MD = 16 սմ: A, B, C և D կետերը գտնվու՞մ են, արդյոք, միևնույն շրջանագծի վրա։
3*16=48
7*21=147
Ոչ, չեմ գտնվում միևնույն շրջանագծի վրա
2) Շրջանագծի երկու լարեր հատվում են: Մի լարի հատվածները հավասար են 24 սմ և 14 սմ, իսկ մյուս լարի հատվածներից մեկը`28 սմ: Գտեք երկրորդ լարի երկարությունը:
24*14=336
336/28=12
3) Երկու իրար հատող լարերից մեկը տրոհված է 48 մ և 3 մ հատվածների, իսկ մյուսը` կիսվում է։ Որոշեք երկրորդ լարի երկարությունը։
x*x=3*48
x2=144
x=√144=12
12+12=24
4) Երկու իրար հատող լարերից մեկը տրոհված է 12 մ և 18 մ հատվածների, իսկ երկրորդը` 3 : 8 հարաբերությամբ։ Որոշեք երկրորդ լարի երկարությունը։
12*18=3x*8x
24x=216
x2=216/24=9
x=3
3*3=9
8*3=24
5) Իրար հատող երկու լարերից առաջինը 32 սմ է, իսկ երկրորդ լարի հատվածներն են 12 սմ և 16 սմ: Որոշեք առաջին լարի հատվածները։
12*16=x(32-x)
x2-32x+192=0
D=1024-768=256
x1=32+16/2=24
x2=32-16/2=8
6) Մի կետից շրջանագծին տարված են հատող և շոշափող: Որոշել շոշափողի երկարությունը, եթե հատողի արտաքին և ներքին մասերի երկարությունները համապատասխանաբար հավասար են՝
ա) 4 սմ և 5 սմ
4*(4+5)=36
√36=6
բ) 2,25 դմ և 1,75 դմ
2.25*(2.25+1.75)=9
√9=3
գ) 1 մ և 2 մ։
1*(1+2)=3
√3=1.7
7) Շոշափողը 20 սմ է, իսկ նույն կետից տարված և շրջանագծի կենտրոնով անցնող հատողը` 50 սմ։ Գտեք շրջանագծի շառավիղը։
400=50*(50-2R)
400/50=8
50-8=2R=42
R=21
Ф.Достоевский. Мальчик у Христа на елке
Вопросы:
1. Опишите условия жизни мальчика. Какую роль в его трагедии играет равнодушие большого города?
Этот мальчик проснулся утром в сыром и холодном подвале. Одет он был в какой-то халатик и дрожал. Дыхание его вылетало белым паром, и он, сидя в углу на сундуке, от скуки нарочно пускал этот пар изо рта и забавлялся, смотря, как он вылетает. Но ему очень хотелось кушать. Он несколько раз с утра подходил к нарам, где на тонкой, как блин, подстилке и на каком-то узле под головой вместо подушки лежала больная мать его.
2. Какова функция образов, которые мальчик видит на улице: нарядная ёлка в доме, дамы, прохожие? Почему он их видит, но не может стать их частью?
Эти яркие, красивые, тёплые образы резко противопоставлены бедности, холоду и одиночеству мальчика. Чем богаче и теплее мир вокруг, тем трагичнее выглядит его собственная ситуация. Именно через эти внешние образы читатель сильнее чувствует отчаяние и беспомощность ребенка. Красота и радость мира становятся для него не надеждой, а ударом — напоминанием о том, что для него счастье недоступно.
3. Почему мальчик, замерзая, сначала видит свою мать, а затем — Ёлку Христа? Что символизируют эти видения?
Мальчик тоже уже умер, и первое, что он увидел после смерти — его мать.
4. В чём заключается критика «сытого» и «праздничного» общества, которую Достоевский вкладывает в рассказ?
Достоевский показывает, что люди, живущие в благополучии, не замечают беды, которая происходит буквально у них под ногами. Рядом с роскошными домами и праздничными нарядами умирает ребёнок — и никто не останавливается, чтобы помочь.
5. Какова главная авторская мысль? Что Достоевский хотел сказать читателю этим рассказом?
Достоевский показывает, что рядом могут существовать два мира — богатства и крайней нищеты — и они никак не соприкасаются. Люди проходят мимо страдания, не замечая его.
ԱՆՀԱՎԱՍԱՐՈՒՄՆԵՐԻ ՀԱՄԱԿԱՐԳԵՐ ԵՎ ՀԱՄԱԽՄԲԵՐ
1) Լուծեք անհավասարումների համակարգը․

ա) (-1;3)U(-2;-1) — լուծում չունի
բ) (-5;0)U(1;4) — լուծում չունի
գ) (-6;-2)U(1;3)
դ) (-∞;5)U(6;∞)
(-3;4)
Հատում՝ (-3;4)
2) Լուծեք անհավասարումների համակարգը․

ա)(-∞;-3)U(5;∞)
(-7;3)
Հատում՝ (-7;-3)
բ) (-∞;-3)U(4;∞)
(-8;7)
Հատում՝ (-8;-3)U(4;7)
գ) (-∞;-2)U(1;∞)
(2;5)
Հատում՝ (2;5)
դ) (-∞;-1)U(4;∞)
(2;3)
Հատում՝ չկա
3) Լուծեք անհավասարումների համախումբը․

ա) [(x-48)(x-1) > 0
[(x-3)(x+2) > 0
(-∞;1)U(48;∞)
(-2;3)
Հատում՝ (-2;1)
բ) (-∞;2)U(4;∞)
Հատում՝ չկա
գ)
դ) (-∞;-4)(2;∞)
Հատում՝ չկա
ե) [x2+1 < 0
[(x-4)(x+6) > 0
(-∞;1)
(-6;4)
Հատում՝ (-6;1)
զ) [x2-9 > 0
[(x-1)(x+2) < 0
(-∞;3)
(-2;1)
Հատում՝ (-2;1)