Այս ամառ ես իմ ընտանիքի հետ մեկնել եմ Տավուշի մարզի Այրում քաղաք։ Այնտեղ մենք գնում էինք շունիկին էինք կերակրում, նաև Դեբեդ գետը տեսանք։ Դեպի գետը տանող կամուրջի մոտ աճում են մոշի թփեր և վայրի հոնի ծառեր, բայց մոշն ու հոնը դեռ խակ էին։ Հենց գետի մոտ է գտնվում է (Այրում) երկաթուղային կայարանը, երեկոյան գետի մոտ կարելի էր լսել չքչքոցը։ Ցավոք, գետի ափին շատ էին մոծակները, և մենք չէինք կարողանում այնտեղ երկար մնալ։

Տատիկիս շենքի բակում աճում է մի մեծ թզենի, որը բոլորինն է և միևնույն ժամանակ ոչ ոքին չի պատկանում, բակի երեխաները սիրում են գալ և ուտել այդ թզերը։

Վախթանգ Անանյան
Քարակոփ կածան

Զանգեզուրի Քարահունջ գյուղի դիմաց, ժայռերով ու թփուտներով պատած մի լանջ կա, որ նայում է Վարարակ գետին։ Թեև արդեն մտել էինք ձմեռը, բայց արևահայաց այդ լանջը մերկացել էր առա □ին ձյունից և այնպես ջերմ ու հյուրընկալ էր իր դեղնասաղարթ թփերով, նրանց վրա կարմրին տվող հատապտուղներով և ժայռերի վրա կչկչացող կաքավնե­րով, որ ես տափարակից եկա այդ լանջը և առաջ գնացի նրա լայնքով։

Որսս հաջող չէր, բայց բավականություն էի ստանում ծա­ռերի վրայից և թափված տերևների միջից վայրի պտուղներ գտնելով։ Մի ձորակում էլ տերևների տակ ընկույզներ գտա, մի քանիսը ծակ ու դատարկ (սկյուռներն էին դատարկել), կային և անարատ մնացածներ։ Վեր նայեցի. ժայռի տակ մի ընկուզենի է կանգնած՝ պառաված ճյուղերը կախ։ Նրա մոտ նռան ցածրիկ մի ծառ կա, երկու սերկևիլենի։

Որտեղի՞ց են այս ընտանի ծառերը՝ բնակավայրերից հեռու ընկած այս ժայռերում։

Հետաքրքրությունից մղված վեր բար□րացա։ Այդ ժայռերը կանգնած էին քարերից մաքրված մի գոգավորության վրա։ Այստեղ երևում էին մարդու աշխատանքի հետքերը, ժայռի տակից դեպի ծառերը հանած մի փոքրիկ առվի ցամաքած հուն, իրար զուգահեռ ձգված թմբերի երեք շարք, որոնց վրա իր ժամանակին լոբի են ցանել, այստեղ—այնտեղ ընկած մի քանի ցցեր, մի կոտրած բահ, օջախում մնացած մոխիր, ածուխ, կիսաայրված փայտերի կտորներ և մի սալաքար, որի վրա բլիթներ է թխել այդտեղի եր□եմնի բնակիչը։

Մեծ ջանքերով բնությունից պոկած այդ հողակտորի տերը, որպեսզի պահպանի իր մշակույթը, ժայռի պատին բրիչով մի խորշ է փորել, որի մեջ քնել է սրթսրթալով կամ պատսպարվել անձրևից։ Մի այլ խորշ իր տխուր օրերի միակ ընկերոջ՝ շան բույն է։ Վերևի խորշում խոտ է դրել որ հավաքել է ժայ­ռերի արանքներից։

Մի վերմակի տարածություն բռնող իր այդ ողորմելի հո­ղակտորին ապավինած, ապրել է այդտեղ նա գարնանից մինչև ուշ աշուն և որպեսզի իր քրտինքը բերք տա, ժայռի տակ մի ավազան է փորել, որի մեջ առաստաղից կաթել է գարնան ձնհալից առաջացած այն ջուրը, որ աստիճանաբար ծծվում է փուխր ժայռի մեջ։ Կաթիլ առ կաթիլ հավաքել է այդ ջուրը և նրանով ոռոգել իր մի հատիկ ընկուզենին, մի զույգ սերկևիլի ծառը, նռնենին, լոբու թմբերը։

Մենատնտեսի ողորմե՜լի, խղճո՜ւկ կյանք․․․ Պատկերաց­նում եմ, ի՜նչ մռայլ ու ահավոր գիշերներ է անցկացրել շե­ներից ու մարդկանցից կտրված այդ չարքաշ հողագործը․․․

Աչքը Վարարակի խավար ձորին, ականջը ժայռերից եկող խորհրդավոր ու ահալի ձայներին, թախիծը հոգուն չոքած․․․ Այնքա՛ն այդպիսի քարակոփ կացարաններ կան Զանգեզուրի ժայռերում։ Կացարաններ, ուր պատսպարվել են կարի­քից ու չար մար□ուց հալածված շինականները, մեր անբախտ պապերը․․․

1. Տեքստի բառերից 4-ում բաց թողած տառ: Դո՛ւրս գրիր այդ բառերը՝ լացնելով բաց թողած տառերը:
   առաջին
   բարձրացա
   երբեմնի
   մարդուց
   
   
2. Ի՞նչ է նշանակում մենատնտես բառը:
   Տնտեսությունը անհատական կերպով վարող և գյուղատնտեսական արտելի անդամ չհանդիսացող գյուղացի:
   
   3. Գրի՛ր տեքստում թավ գրված բառերի հոմանիշները:

Պտուղներ-բերք
Ոռոգել-ողողել
Տխուր-թախծոտ

4. Օտար բառերը փոխարինի՛ր հայերեն համարժեքներով.

ա/գարաժ — ավտոտնակ

բ/դաչա — ամառանոց

գ/մայկա — շապիկ

դ/սումկա — պայուսակ

5. Ո՞ր տարբերակում է ճիշտ «ջրի գին» դարձվածքի բացատրությունը.

ա/ շատ քաղցր

բ/ շատ թանկ

գ շատ էժան

դ/ շատ ջրիկ

6. Տեքստից դո՛ւրս գրիր երկուական պարզ և բարդ բառ

Պարզ – լանջ, ձմեռ
Բարդ – հողակտոր, կիսաայրված

7. Տեքստի ըդգծված հատվածներից դո՛ւրս գրիր երկուական գոյական ու ածական:

Ածական – խավար, ահալի
Գոյական – ձորեր, ժայռեր

8. Տրված նախադասության մեջ գտի’ր ենթական և ստորոգյալը:

Այնտեղ երևում էին մարդու աշխատանքի հետքերը:

Ենթակա – հետքերը
Ստորոգյալ – երևում էին

9. Տեքստից դո՛ւրս գրիր  մեկ բացականչական  նախադասություն:
Մենատնտեսի ողորմե՜լի, խղճո՜ւկ կյանք։

10. Կետադրիր  տրված նախադասությունը՝ տեքստում կետադրված չէ:

Վերևի խորշում խոտ է դրել, որ հավաքել է ժայ­ռերի արանքներից։

11. Ի՞նչ զարմացրեց որսորդին.

ա/որսը հաջող չէր

բ/վայրի պտուղներ գտնելը

գ/քարանձավներից հեռու ընկած ժայռերում ընտանի ծառեր տեսնելը

դ/ոռոգման համար կաթիլ-կաթիլ հավաքած ջուրը

12. Նկարագրի՛ր այդ փոքրիկ հողակտորին ապավինած շինականին:
Շինականը սեղծող և արարող բնությունը հարգող մի մարդ էր, ով ժայռից տուն էր շինում քարից էլ հաց:

13.Ինչե՞ր տեսավ որսորդը, երբ բարձրացավ գոգավորության վրա:

ա. մարդու աշխատանքի հետքերը

բ. ժայռի տակից դեպի ծառերը հանած մի փոքրիկ առվի ցամաքած հուն

գ. իրար զուգահեռ ձգված թմբերի երեք շարք, որոնց վրա իր ժամանակին լոբի են ցանել, 

դ. մի կոտրած բահ, օջախում մնացած մոխիր, ածուխ, կիսաայրված փայտերի կտորներ և մի սալաքար, որի վրա բլիթներ է թխել այդտեղի եր□եմնի բնակիչը։

14.Տեքսից դուրս գրի՛ր այն նախադասությունը, որում խոսվում է շան մասին:
Մի այլ խորշ իր տխուր օրերի միակ ընկերոջ՝ շան բույն է։

15. Այլ վերնագրիր մտածիր պատմվածքի համար:

<<Զանգեզուրի Քարահունջ գյուղ>> 

Պաուլո Կոելյո
ՍՈՒՐԲ ԾՆՆԴՅԱՆ ՀԵՔԻԱԹ

Ինչպես մի հայտնի հին ավանդազրույց է պատմում, մի ժամանակ Լիբանանի հիասքանչ անտառներում երեք մայրիներ ծնվեցին: Մայրիները, ինչպես բոլորին հայտնի է, աճում են շատ—շատ դանդաղ, այնպես որ մեր երեք ծառերը ամբո□ջ դարեր անցկացրին կյանքի և մահվան, բնության և մարդկության շուրջ մտորումներում:

Նրանք տեսել էին, թե ինչպես Լիբանանի հողին ոտք դրեցին Սողոմոն թագավորի պատգամաբերները, և ինչպես հետո, ասորեստանցիների դեմ ճակատամարտերում, արյամբ ողողվեց այդ հողը: Նրանք երես առ երես տեսել էին ոխերիմ թշնամիներ Հեզաբելին և Եղիա մարգարեին: Նրանց ժամանակ էր հորինվել այբուբենը. նրանք զմայլվում էին` տեսնելով, թե ինչպես էին իրենց կողքով անցնում գունագեղ կտորեղենով բարձած քարավանները:

Եվ գեղեցիկ մի օր մայրիները որոշեցին խոսել ապագայի մասին:

— Այն ամենից հետո, ինչ ինձ վիճակվեց տեսնել, — ասաց առաջինը, ես կուզեի գահ դառնալ, որի վրա բազմեր աշխարհի ամենահզոր թագավորը:

— Իսկ ես կուզեի այնպիսի բանի մի մասը դառնալ, որը հավերժ Չարը Բարու վերափոխեր,- ասաց երկրորդը:

— Իսկ ինչ մնում է ինձ, — ասաց երրորդը, ապա կուզեի, որ մարդիկ` ինձ նայելով` ամեն անգամ Աստծուն հիշեին:

Անցան տարիներ ու տարիներ, և ահա անտառում վերջապես փայտահատներ հայտնվեցին: Նրանք կտրեցին մայրիները և սղոցեցին դրանք:

Մայրիներից յուրաքանչյուրն իր նվիրական իղձն ուներ, բայց իրականությունը եր□եք չի հարցնում, թե ով ինչ է երազում: Առաջին մայրին գոմ դարձավ, իսկ նրա բնափայտի մնացորդներից մսուր սարքեցին: Երկրորդ ծառից գեղջկական կոպիտ մի սեղան պատրաստեցին, որը հետո մի կահույքավաճառի ծախեցին:

Երրորդ ծառի գերանները ծախել չհաջողվեց: Դրանք սաղոցով տատակների բաժանեցին և պահեցին մեծ քաղաքի պահեստներից մեկում:

Դառնագին տրտնջացին երեք մայրիները. «Մեր բնափայտն ախր այնքան լավն էր: Ոչ մեկը, սակայն, արժանի ձևով չ□գտագործեց»:

Ժամանակն անցավ, և մի աստղալից գիշեր ամուսնական մի զույգ, որ օթևան չուներ, որոշեց գիշերել այն գոմում, որ կառուցվել էր առաջին մայրու բնափայտից: Կնոջ ծննդաբերելու օրերն էին: Այդ գիշեր նա որդի ծնեց և նրան տեղավորեց մսուրի մեջ` փափուկ ծղոտի վրա:

Եվ հենց այդ պահին առաջին մայրին հասկացավ, որ իր երազանքը կատարվեց. նա նեցուկ եղավ Երկրի Մեծագույն Թագավորին:

Տարիներ անց մի գեղջկական համեստ տան մեջ մարդիկ նստել էին այն սեղանի շուրջ, որը պատրաստված էր երկրորդ մայրու բնափայտից: Նախքան ընթրիքը սկսելը, նրանցից մեկը սեղանին դրված հացի ու գինու վրա մի քանի խոսք ասաց:

Եվ այդտեղ երկրորդ մայրին հասկացավ, որ հենց այդ պահին ինքը նեցուկ եղավ ոչ միայն գինու սափորին ու հացի պնակին, այլև Մարդու և Աստծու միջև միությանը:

Հաջորդ օրը երրորդ ծառի երկու տախտակներից խաչ սարքեցին: Մի քանի ժամ անց վերքերի մեջ կորած մի մարդու բերեցին և  խաչին գամեցին: Երրորդ մայրին սոսկաց իր բախտից և սկսեց անիծել իր դաժան ճակատագիրը: 

Բայց երեք օր էլ չէր անցել, երբ նա հասկացավ իր համար նախանշված բախտը. խաչից կախված մարդը դարձավ Աշխարհի Լուսատուն: Խաչը, որ պատրաստված էր այդ մայրու բնափայտից, խոշտանգման գործիքից վերափոխվեց հաղթության խորհրդանիշի:

Այսպես կատարվեց երեք լիբանանյան մայրիների ճակատագիրը. և ինչպես դա միշտ լինում է երազանքների հետ, նրանց երազանքները կատարվեցին բայց բոլորովին այլ ձևով, քան իրենք էին պատկերացնում:

1. Տեքստի չորս բառերում տառի փոխարեն վանդակ է դրված, դո՛ւրս գրիր այդ բառերը՝ լրացնելով բաց թողած տառերը:
   Ամբողջ

երբեք
չօգտագօրծեց

• Ի՞նչ է նշանակում զմայլվել բառը:
  ա/մռայլվել
  բ/հիանալ
  գ/լիանալ
  դ/հասկանալ
• Գրի՛ր տեքսում ընդգծված բառերի հականիշները.
  ծնվեցին — գոյացան
  հարցնում — քննում
  կառուցվել էր – շինվել էր
  նստել էին — հեծնել

• Օտար բառերը փոխարինի՛ր հայերեն համարժեքներով.
  ա/ ապելսին — նարինջ
  բ/բազար — շուկա
  գ/խալի — գորգ
  դ/չայ — թեյ
  
  
• Տրված դարձվածքներից որի՞ բացատրությունն է սխալ:
  ա/կրակի գին – սաստիկ թանկ
  բ/խելքը գլխին-խելոք, հասկացող
  գ/աչքը մտնել – վիրավորվել
  դ/խիղճը մեռած – անխիղճ, անգութ
  
  
• Տրված բառերից ըստ կազմության որի՞ դիմաց է սխալ գրված տեսակը:
  ա/հիասքանչ -բարդ
  բ/քաղաք-պարզ
  գ/թագավոր-ածանցավոր
  դ/բնափայտ-պարզ
  
  
• Սյունակներում առանձնացրո՛ւ տրված գոյականները և բայերը.
  գերան, պատմում է, տեսել էին, բարձած, սեղան, երազանք, գործիք, եղավ
  Գոյականներ                              Բայեր
  գերան                                         պատմում է 
  բարձած                                       տեսել էին
  սեղան                                         եղավ
  երազանք
  գործիք

• Գտի՛ր տրված նախադասության ենթական ու ստորոգյալը:
  Մի ժամանակ Լիբանանի հիասքանչ անտառներում երեք մայրիներ ծնվեցին:
  ենթակա — մայրիկներ
  ստորոգյալ — ծնվեցին

• Կետադրի՛ր տրված նախադասությունը:
  Նրանց երազանքները կատարվեցին, բայց բոլորովին այլ ձևով:

1. Տեքստում ընդգծված նախադասությունը դարձրո՛ւ հարցական:
   Նրանք կտրեցին մայրիները և սղոցեցի՞ն դրանք:
   
   
2. Ինչո՞ւ են այդքան շատ բան տեսել մայրիները:
   ա/շատ արդարացի էին
   բ/աճում էին շատ դանդաղ
   գ/շատ բարձր էին
   դ/նրանց ժամանակ էր հորինվել այբուբենը
   
   
3. Ինչպիսի՞ ապագա էր իր համար երազում երկրորդ մայրիկն:
   — Իսկ ես կուզեի այնպիսի բանի մի մասը դառնալ, որը հավերժ Չարը Բարու վերափոխեր,- ասաց երկրորդը:
   
   
4. Առաջին մայրին, երբ հասկացավ, որ իր երազանքը կատարվեց:
   ա/երբ իր բնափայտը սղոցեցին
   բ/երբ իր բնափայտի մնացորդներից մսուր սաքեցին
   գ/երբ որ իր փայտից կառուցված գոմում կինը որդի ծնեց և նրան տեղավորեց մսուրի մեջ
   դ/երբ մարդիկ նստեցին իր բնափայտից պատրաստված սեղանի շուրջ
   
   
5. Ո՞ւմ մասին է այս հեքիաթը:
   ա/Եղիա մարգարեի
   բ/Սողոմոն թագավորի
   գ/Հիսուս Քրիստոսի
   դ/Իզաբելի
   
   
6. Ինքդ վերագրի՛ր հեքիաթը:

<<Երեք Թարս Երազանք>>

Մաթեմատիկայի ստուգատեսի առաջին և երկրորդ կանգառները՝
երկարության չափումներ, պարագծի հաշվում ու մակերսի հաշվում

Այսօր մենք կատարեցինք մաթեմատիկայի ստուգատեսի առաջին և երկրորդ  կանգառները՝ երկարության չափումներ, պարագծի հաշվում ու մակերսի  հաշվում: Սկզվբում մենք կարդոնե թղթի վրա գծեցինք երկրաչափական  տարբեր պատկերներ, որից հետո կտրեցինք և հաշվեցինք դրանց պարագիծն ու մակերեսը:

Ես ընտրեցի վեցանկյուն, և չափերիզի միջոցով չափեցի այդ բազմանկյան կողմերը և կողմերը՝ 18 սմ,  15 սմ 5 մմ, 12 սմ, 10 սմ 5 մմ, 13 սմ, 12 սմ 8 մմ։

P=18 սմ + 15 սմ 5 մմ + 12 սմ + 10 սմ 5 մմ + 13 սմ + 12 սմ 8 մմ=110սմ

Ես ընտրեցի ուղղանկյուն, չափեցի նրա կողմերը, փորձեցի հաշվել մակերեսը։

Ուղղանկյան լայնությունը 60սմ է, իսկ երկարությունը 120սմ։

P=120×60=7200

 Քառակուսու մի կողմը 30սմ է, Քառակուսու մարերեսը հավասար է՝
S=30×30=900 սմ քառ․

Եռանկյան կողմերն էն՝39 սմ, 31 սմ 5 մմ, 32 սմ։ Եռանկյան մարերեսը հավասար է՝
P=39 սմ + 31 սմ 5մմ+ 32 սմ=102 5մմ

Մաթեմատիկայի ստուգատեսին 3-րդ կանգառ ՝ կշռում

Ճամբարի  ընթացքում   կատարեցինք ստուգատեսի փուլերից մեկը՝ կշռումը: Ես կանգնեցի  կշեռքին ու համակարգչիս word ֆայլում գրանցեցի իմ զանգվածը: Իմ  զանգվածը 31 կգ 400 գ է: Այնուհետև կշռվեցի նաև ուսապարկով: Որից հետո գրանցեցի արդյունքը՝ 32կգ 550գ:
Պայուսակիս զանգվածը գտնելու համար․
 Իմ զանգվածից հանում եմ պայուսակով իմ զանգվածը։
32կգ550գ-31կգ 400գ=1կգ 550գ

Ես պարզեցի, որ իմ պայուսակը կշռում է 1կգ 550գ
Պատասխան՝ 1կգ 550գ

Մաթեմատիկայի ստուգատեսի 4-րդ կանգառը՝ հեծանիվ

Այսօր մենք   կատարեցինք մաթեմատիկայի ստուգատեսի 4-րդ կանգառը՝ հեծանիվ:  Սկզբում մեզանից յուրաքանչյուրը  ընկեր Անուշի  և ընկեր Գրետայի օգնությամբ չափեց  և գրանցեց   մեր զարկերակի զարկերի քանակը մեկ րոպեում: Դրանից հետո նստեցինք հեծանիվը, ընկեր Գրետան միացրեցին  վայրկենաչափը: Մեզանից յուրաքանչյուրը հեծանիվով քշեց  40 մետր՝ գնալ, վերադառնալ : Ընկեր Գրետան գրանցում էր  ժամանակը: Ես հեծանիվով  40 մ ճանապարհը անցա  10 վ-ում։ Ես  նորից  չափեցի և գրանցեցի իմ զարկերակի զարկերի թիվը: Գրանցեցի, թե ինչքան ժամանակում քանի մետր անցա:

Իմ զարկերակի զարկերի քանակը մեկ րոպեում սկզբում՝ 79

Իմ զարկերակի զարկերի քանակը մեկ րոպեում հեծանիվ քշելուց հետո՝  85, ուրեմն իմ զարկերակի զարկերի քանակը մեկ րոպեում հեծանիվ քշելուց հետո  ավելացավ 6-ով։

Ես  25 վ –ում անցա 40 մ  ճանապարհ

1 վ –ում կանցնեմ  1․6 մ  ճանապարհ

1ժ-ում կանցնեմ — 96  մ ճանապարհ