Русский 9

Числительные

1. Вставить пропущенные буквы.
1)Тройник, миллиард
двойняшки, дважды
несколько, шестеро
девятьсот пятьдесят восемь
трехсотсорокамиллиардный        
пятиэтажный, четверка    
трижды, двойственный      
удвоить, полуторное   

2) Расположите предложения так, чтобы получился текст. Числительные запишите словами. 
1. Они наблюдали на звездном небе движение 5 планет, которые вместе с Солнцем и Луной составляли 7 небесных светил.
2. Так возникла (семи) дневная неделя, которая перешла ко многим другим народам и дошла до нас.
3. Примерно 4 тысячи лет тому назад у древних народов, находившихся на территории современного Ирака, были уже первые астрономические познания.
4. Древние ученые заметили, что лунный месяц равен 28 суткам, и разделили его на 4 равные части с тем, чтобы каждый из 7 дней посвящать одному из 7 божеств.

3. Примерно четыре тысячи лет тому назад у древних народов, находившихся на территории современного Ирака, были уже первые астрономические познания.
1. Они наблюдали на звездном небе движение пяти планет, которые вместе с Солнцем и Луной составляли семь небесных светил.
4. Древние ученые заметили, что лунный месяц равен двадцати восьми суткам, и разделили его на четыре равные части с тем, чтобы каждый из семи дней посвящать одному из семи божеств.
2. Так возникла семидневная неделя, которая перешла ко многим другим народам и дошла до нас.

Հանրահաշիվ 9

Երկքառակուսային հավասարում

Լուծեք հավասարումները․

1)

ա) x2=y, y2-32+2=0
D=9-8=1
y1=3+1/2=2
y2=3-1/2=1
x1=±√2
x2=±√1

բ) x2=y, y2-10y+9=0
D=100-36=64
y1=10+8/2=9
y2=10-8/2=1
x1=±3
x2=±√1

գ) x2=y, y2-5y+4=0
D=25-16=9
y1=5+9/2=7
y2=5-9/2=-2
x1=±√7
x2=չկա

դ) x2=y, y2-26y+25=0
D=676-100=576
y1=26+24/2=25
y2=26-24/2=1
x1=±5
x2=±√1

ե) x2=y, y2-20y+64=0
D=400-256=144
y1=20+12/2=16
y2=20-12/2=4
x1=±4
x2=±2

զ) x2=y, y2+20y+64=0
D=400-256=144
y1=-20+12/2=-4
y2=-20-12/2=-16
Լուծում չունի

2)

ա) a2=x, x2+2x-8=0
D=4-1*4*(-8)=36
x1=-2+6/2=2, x2=-2-6/2=-4

բ) y2=x, x2+9x=400
D=81+1600=1681
x1=-9+41/2=16, x2=-9-41/2=-25

գ) k2=x, x2=12x+64
D=144-1*4*64=-112
Արմատ չկա

դ) m2=x, x2=21x+100
D = 441-400=41
x1=21+√41/2=13.7
x2=21-√41/2=7.2

ե) n2=x, x2-2x+1=0
D=4-4=0
x=2/2=1

զ) x2=y, 9y2-242+16=0
D=576-9*4*16=0
x=24/18=1.3

է) c2=x, 6x2-35=11x
D=121-6*4*(-35)=719
Լուծում չկա

ը) p2=x, 10x2-21=x
10x2-x-21=0
D=2-4*10*(-21)=842
x1=1+√842/20=1.5
x2=1-√842/20=-1.4

3) Գտեք 7 հայտարարով այն ամենափոքր կոտորակը, որ մեծ է 1/3-ից, բայց փոքր է 2/3-ից։
2/3>x/7>1/3
x=3
2/3>3/7>1/3
4) Գտեք 100 — 1/9 թվից 9 անգամ մեծ թիվը։

100-(1/9)=99.888889
99.888889*9=899
5) [1;2] միջակայքում 9 հայտարարով քանի՞ անկրճատելի կոտորակ կա։

1/9, 2/9, 4/9, 5/9, 7/9, 8/9

Քիմիա 9

Թթվածնի ենթախումբ

Առաջադրանք 1.
1. Թթվածնի ենթախմբի տարրերը կոչվում են խալկոգեններ։
2. Թթվածնի ենթախմբի ընդհանուր վալենտ էլեկտրոնների թիվը՝ 6։
3. Թթվածինը բնության մեջ հանդիպում է հիմնականում գազային վիճակում։
4. Թթվածնի քիմիական նշանն է O։

Առաջադրանք 2.
Ընտրիր ճիշտ պատասխանը
Ո՞ր տարրերն են պատկանում թթվածնի ենթախմբին ասա անունները

ա) O, S, Se, Te

Թթվածին, ծծումբ, սելեն, տելուր, պոլոնիում
բ) N, P, As

գ) F, Cl, Br

դ) C, Si, Ge

Առաջադրանք 3. Ճիշտ է, թե սխալ
Նշիր՝ Ճիշտ է (Ճ) թե Սխալ (Ս).
1. Թթվածինը գազ է սենյակային ջերմաստիճանում։ — Ճիշտ
2. Թթվածնի ենթախմբի բոլոր տարրերը մետաղներ են։ — Սխալ
3. Թթվածինը մասնակցում է այրման ռեակցիաներին։ — Ճիշտ
4. Ծծումբը թթվածնի ենթախմբի տարր է։ — Ճիշտ

Առաջադրանք 4. Գրիր ռեակցիայի հավասարումը
1. Մագնեզիումի այրումը թթվածնում
Mg + O2 → MgO
2. Ծծմբի այրումը թթվածնում (գրիր հավասարեցված ռեակցիաները)

S + O2 → SO2

Առաջադրանք 5. Լրացրու աղյուսակը.
Հատկություն։ Թթվածին (O)։ Ծծումբ (S)
Ֆիզիկական վիճակ։ Գազային։ Փոշի
Գույն։ Այնգույն։ Դեղին
Քիմիական ակտիվություն։
Թթվածինը ավելի ակտիվ է

1. Հաշվի՛ր 2 մոլ H₂O նյութի զանգվածը
n=2, M (H2O)=18
m (H2O)=2*18=36գ
2. Որքա՞ն մոլ է պարունակում 48 գ O₂ գազը

m=48գ, M (O2)=32
n=48/32=1.5 մոլ
3. Որքա՞ն մոլ է կազմում 11.2 լ O₂ գազը (ն.պ.)

m=11.2լ, M (O2)=32
n=11.2/22.4=0.5 մոլ
4. Որքա՞ն ծավալ է զբաղեցնում 16 գ O₂ գազը (ն.պ.)

m=16գ, M (O2)=32
n=16/32=0.5մոլ
Գազի Vm=22.4
V=0.5*22.4=11.2լ

Բարդ
1. Թթվածնի ենթախմբի տարրերի ոչմետաղական հատկությունները թուլանում, իսկ մետաղական հատկություններն ուժեղանում են: Ինչպես դա կբացատրեք:
Պարբերական աղյուսակում ձածից աջ տարրերի մետաղական հատկությունները թուլանում են, իսկ ոչմետաղական հատկությունները ուժեղանում։
2. Ներկայացրեք O, S և Se տարրերի լրիվ էլեկտրոնային բանաձևերը և էլեկտրոնաբջջային սխեմաները: Ինչո՞ւ են VI խմբի գլխավոր ենթախմբերի տարրերը կոչվում p–տարրեր:

O=1s22s22p4
S=1s22s22p63s23p4
Se=1s22s22p63s23p64s23d10f2
3. Թթվածինը չի փոխազդում՝ ստորև բերված ոչմետաղական հետևյալ պարզ նյութի հետ.

1. ալմաստ
2. գրաֆիտ
3. ֆոսֆոր
4. քլոր
4. Ամբողջացրե՛ք ստորև բերված հավասարումը դնելով քիմիական միացության բանաձևը. 2*+ 5O2 = 4CO₂ + 2H₂O

2C2H2+5O2 = 4CO2+2H2O
5. Ի՞նչ ծավալով թթվածին է ստացվել 19,75 գ կալիումի պերմանգանատի տաքացումից, եթե վերջինս քայքայվել է 80 %-ով։

Աշխարհագրություն 9

Երևան-Գյումրի-Վանաձոր-Վաղարշապատ-Հրազդան-Կապան

1. Բնութագրե ՛ք Երևանի բնական պայմաններն ու ռեսուրսները:
Երևանը գտնվում է Արարատյան դաշտի հյուսիսարևելյան հատվածում՝ Հրազդան գետի հովտում։ Քաղաքը շրջապատված է լեռներով, ունի բարձրադիր դիրք (մոտ 900–1300 մ)։ Կլիման չոր մայրցամաքային է՝ տաք ամառներով և համեմատաբար ցուրտ ձմեռներով։ Երևանին բնորոշ են լեռնահովտային քաﬕներ: Մթնոլորտային տեղուﬓերի քանակը շուրջ 300
մմ է, որոնք հիﬓականում թափվում են գարնանը և աշնանը: Բնական ռեսուրսներից կարևոր են շինարարական նյութերը (տուֆ, բազալտ), ջրային ռեսուրսները (Հրազդան գետ, ստորերկրյա ջրեր)։
2. Բացատրե ՛ք Երևանի բնակչության թվի արագ աճի պատճառները: Արտահայտե՛ք տեսակետ արագ աճի պատճառների և դրա հետևանքների վերաբերյալ:

Երևանը խոշոր արդյունաբերական կենտրոն է, երկրի մայրաքաղաքն է՝ վարչական, տնտեսական և մշակութային կենտրոն, ունի բարձրագույն ուսումնական հաստատությունների առկայություն, հարմար տրանսպորտաաշխարհագրական դիրք։ Բնակչության աճի պատճառ են նաև բարենպաստ պայմանները և ներքին միգրացիան՝ գյուղերից և փոքր քաղաքներից եկած մարդիկ։ Բնակչության աճը նպաստում է տնտեսական ակտիվությանը,սակայն աճում է նաև բնակչության խտությունը, բնակարանային պահանջարկը և առաջանում է տարածքային անհավասար զարգացում ՀՀ-ում։
3. ՀՀ քաղաքներն ի՞նչ խմբերի են բաժանվում ըստ աշխատանքի աշխարհագրական բաժամանն իրենց մասնակցության աստիճանի:

Արդյունաբերական քաղաքներ — Վանաձոր, Կապան, Ալավերդի
Տրանսպորտային հանգույց-քաղաքներ — Երևան, Գյումրի
Գյուղատնտեսական մշակման կենտրոններ — Արտաշատ, Արմավիր
Բազմաֆունկցիոնալ քաղաքներ — Երևան, Գյումրի
Առողջարանային և զբոսաշրջային քաղաքներ — Ջերմուկ, Դիլիջան
4. Գյումրու զարգացման տարբեր փուլերում ի՞նչ գործոններ են նպաստել կամ խանգարել նրա տնտեսական վերելքին:

Գյումրու զարգացմանը նպաստել են աշխարհագրական բարենպաստ դիրքը, տրանսպորտային հանգույց լինելը, արդյունաբերության զարգացումը խորհրդային շրջանում։ Իսկ խանգարել են 1988 թ․ երկրաշարժը, ԽՍՀՄ-ի փլուզումից հետո տնտեսական ճգնաժամը և աշխատատեղերի կրճատումն և արտագաղթը։
5. Տվե ՛ք Վանաձոր քաղաքի աշխարհագրական բնութագիրը:

Վանաձորը գտնվում է Լոռու մարզում՝ Փամբակի գետի հովտում։ Քաղաքը շրջապատված է լեռներով, ունի մեղմ լեռնային կլիմա։ Քաղաքով են անցնում Թբիլիսի–Գյումրի երկաթուղին, ինչպես նաև ﬕ քանի ավտոխճուղիներ:
6. Հայաստանի քաղաքների շարքում ո՞րն է Վաղարշապատի հատուկ դերը։

Վաղարշապաւմ բացառիկ է նրա հոգևոր-մշակութային նշանակությունը: Այդ առումով Վաղարշապատը համահայկական կենտրոն է: Այստեղ է գտնվում Հայ առաքելական եկեղեցու գլխավոր կենտրոնը՝ Մայր Աթոռ, Ս. Էջﬕածինը, Մայր տաճարը, ինչ պես նաև Աﬔնայն հայոց կաթողիկոսի աթոռանիստը:
7. Գնահատե ՛ք Կապան քաղաքի զարգացման բնական և տնտեսական նախադրյալները:
Կապանի զարգացումը մեծապես պայմանավորված է հանքարդյունաբերությամբ, սակայն լեռնային պայմանները որոշ դժվարություններ են ստեղծում ենթակառուցվածքների զարգացման համար։ Բնական նախադրյալներից են Կապանի ջրային ռեսուրսները, լեռնային ռելիեֆը և օգտակար հանածոները (պղինձ, մոլիբդեն)։ Իսկ տնտեսական նախադրյալներից են տրանսպորտային կապերը Իրանի հետ, հանքարդյունաբերության զարգացումը և աշխատուժի ձևավորում։

Քիմիա 9

Հալոգենների և դրանց միացությունների կիրառությունն ու կենսաբանական դերը

1. Ի՞նչ նպատակով է քլորը օգտագործվում խմելու ջրի մեջ:
Խմելու ու կենցաղային նպատակների համար նախատեսված ջուրը մինչև ջրատար խողովակների ցանց մղելը հիվանդաբեր միկրոօրգանիզմներից ախտահանվում է իր մեջ աննշան քանակի քլոր լուծելով՝ քլորելով։
2. Որտե՞ղ են կիրառվում ֆտորի միացությունները։

Մեծ կիրառություն ունի ֆտորօրգանական միացություն տետրաֆտորէթիլենը, որը հայտնի է տեֆլոն անունով։ Այս պլաստիկը քիմիապես շատ իներտ է և բացառիկ օրգանական միացություն է, որ չի քայքայվում նույնիսկ 400-450 °C ջերմաստիճաններում:
Օգտագործվում է թավաները կամ կաթսաները ներսից պատելու համար, արդուկների պատրաստման, իսկ ավելի մեծ չափով` մեքենաշինության մեջ։
3. Ինչո՞ւ է սննդի մեջ ավելացվում յոդ (յոդացված աղ)։

Մարդու օրգանիզմում յոդը շատ անհրաժեշտ է, հատկապես վահանաձև գեղձի կողմից արտադրվող հորմոնի արտադրության համար: Դրա բացակայությունը հանգեցնում է բազեդովյան ծանր «խպիպ» հիվանդության աջացմանը: Սա առանձնահատուկ նշանակություն է ստանում լեռնային երկրների, մասնավորապես Հայաստանի բնակչության համար, որոնք օգտագործում են աղբյուրների ջրեր, և որոնցում յոդի պակասությունն առանձնապես զգալի է։ Դրա համար էլ գրծարաններում կերակրի աղին ավելացնում են քիչ քանակությամբ KI, իսկ աղի տուփերի վրաանում հատուկ նշում «յոդացված աղ»։
4. Ո՞ր հալոգենի միացություններն են օգտագործվում լուսանկարչության մեջ։

Լուսանկարչության մեջ օգտագործվում են արծաթի բրոմիդը (AgBr) և արծաթի քլորիդը (AgCl)։
5. Ինչ նյութի արտադրության մեջ է օգտագործվում քլորը (նշել մեկ օրինակ)։

Քանի որ քլորը ունի սպիտակեցնող հատկություն, նրան օգտագործում են թղթի և կտորի արտադրության համար: 
6. Ինչո՞ւ քլորը, լինելով թունավոր գազ, լայնորեն կիրառվում է կենցաղում։

Փոքր քանակներով քլորը շատ արդյունավետ մանրէասպան նյութ է, և ճիշտ օգտագործման դեպքում՝ անվտանգ։
7. Ինչո՞ւ չի կարելի օգտագործել ֆտոր պարունակող նյութեր մեծ քանակով։

Ֆտորը թունավոր է և այդ պատճառով մարդու օրգանիզմում ֆտորի քանակությունը շատ քիչ է։ Ֆտորի մեծ քանակը կարող է վնասել ատամներին, ոսկորներին ու օրգանիզմին։
8. Ինչո՞ւ է հալոգենների կիրառությունը կարևոր ինչպես արդյունաբերության, այնպես էլ բժշկության մեջ։

Հալոգենները և դրանց միացությունները ունեն չափազանց մեծ կենսաբանական նշանակություն և լայն կիրառություններ կենցաղում, բժշկության մեջ, տեխնիկայում և արդյունաբերության բազմաթիվ ճյուղերում:


Հանրահաշիվ 9

ՆՇԱՆԱԿՈՒՄՈՎ ԼՈՒԾՎՈՂ, ԵՐԿՔԱՌԱԿՈՒՍԱՅԻՆ ՀԱՎԱՍԱՐՈՒՄՆԵ

Առաջադրանքներ․
1) Փոփոխականի փոխարինմամբ ստացե՛ք քառակուսային հավասարում.
ա) (x + 2)+ 5(x + 2) — 3 = 0

x+2=y
y2+5y-3=0
բ) (x — 4)— 3(x — 4) + 1 = 0

x-4=y
y2-3y+1=0
գ) 2(x — 3)— (x — 3) + 5 = 0

x-3=y
2y2-y+5=0
դ) 2(x + 7)— 4(x + 7) — 1 = 0

x+7=y
2y2-4y-1=0

2) Փոփոխականի փոխարինմամբ լուծե՛ք հավասարումը.
ա) (x — 4)2 + 6(x — 4) + 5 = 0

x-4=y
y2+6y+5=0, D=36-20=16
x1=-6+4/2=-1
x2=-6-4/2=-5
բ) (x + 1)2 — 7(x + 1) — 18 = 0

x+1=y
y2-7y-18=0, D=49+72=121
x1=7+11/2=9
x2=7-11/2=-2
գ) (x — 1)2 + 8(x — 1) + 12 = 0

y2+8y+12=0, D=64-48=16
x1=-8+4/2=-2
x2=-8-4/2=-6
դ) (4z + 3)2 — (4z + 3) — 2 = 0

y2-y-2=0, D=1+8=9
x1=1+3/2=2
x2=1-3/2=-1

3) Փոփոխականի փոխարինմամբ ստացե՛ք քառակուսային հավասարում.
ա) a4 + 5a2 — 7 = 0

a2=y
y2+5y-7=0
բ) 4x4 + 9x2 — 1 = 0

x2=y
4y2+9y-1=0
գ) 5x4 + 9x2— 12 = 0

x2=y
5y2+9y-12=0
դ) -2b4 + 7b2 + 1 = 0

b2=y
-y2+7y+1=0

Կենսաբանություն 9

Օրգանիզմների բազմացման եղանակները՝ սեռական և անսեռ

Դասարանական աշխատանք․
1. Ո՞րն է անսեռ բազմացման բնորոշ առանձնահատկությունը։
ա) մասնակցում են երկու ծնողներ
բ) սերունդը գենետիկորեն տարբեր է
գ) մասնակցում է մեկ ծնող
դ) առաջանում են սերմեր
2. Ո՞ր եղանակը ապահովում է գենետիկ բազմազանություն։
ա) անսեռ բազմացումը
բ) բողբոջումը
գ) մասնատումը
դ) սեռական բազմացումը
3. Ո՞րն է անսեռ բազմացման առավելություններից մեկը։
ա) դանդաղ սերնդի առաջացում
բ) մեծ էներգիայի ծախս
գ) արագ և մեծաքանակ սերնդի առաջացում
դ) գենետիկ փոփոխականություն
4. Ո՞րն է սեռական բազմացման թերություններից մեկը։
ա) ապահովում է հարմարվողականություն
բ) սերունդը գենետիկորեն նույնն է
գ) պահանջում է ավելի շատ էներգիա և ժամանակ
դ) արագ է ընթանում
5. Ի՞նչ է սեռական բազմացման կենսաբանական նշանակությունը։
ա) բնակչության արագ աճ
բ) օրգանիզմների ոչնչացում
գ) տեսակների հարմարվողականության բարձրացում
դ) օրգանիզմների պարզեցում
6. Ո՞ր օրգանիզմների մոտ է առավել հաճախ հանդիպում անսեռ բազմացումը։
ա) միայն կենդանիների
բ) բույսերի, սնկերի և միաբջիջների
գ) միայն մարդկանց
դ) միայն բարձրակարգ կենդանիների

    English 9

    Changing a meeting time: Listening

    Changing a meeting time

    Transcript:
    Lucy: Hi, Anna. Do you have a minute to talk about the meeting next Tuesday?
    Anna: Sure. We said 11, didn’t we?
    Lucy: Yeah, we did. But I have a bit of a problem with the time. Would it be possible to move it?
    Anna: Oh, I see. We could postpone it to the afternoon, to 1 p.m., for example. Or bring it forward to earlier in the morning. What would suit you?
    Lucy: Could we make it 9 o’clock? That would really help me. I have another important meeting in the central office at 12.
    Anna: No problem. It’s important you’re there.
    Lucy: Thanks a lot, Anna.
    Anna: Do you need help with any preparation? Did you get the agenda I sent out?
    Lucy: Yes, I did. And no, that’s all fine, thanks. My report is ready and I’m looking forward to presenting it.
    Anna: Great.
    Lucy: I can tell Sven about the time change. I’ll see him later.
    Anna: Don’t worry about telling Sven. I’ll send an email to everyone to confirm the time has changed and with an updated meeting invite.
    Lucy: Great. Thanks, Anna.
    Anna: OK. I’m happy that works for you. We really need you there and it’s good we don’t have to cancel it.
    Lucy: See you then. Have a good weekend in the meantime.
    Anna: You too.

    Task 1: Choose the sentence that is correct.

    1. The meeting time
    1) The meeting was first planned for 9 a.m.
    2) The meeting was first planned for 11 a.m.
    3) The meeting was first planned for 1 p.m.

    2. Moving the meeting
    1) Lucy wants to cancel the meeting.
    2) Lucy wants to bring the meeting forward.
    3) Lucy wants to postpone the meeting.

    3. The new meeting time
    1) The new meeting time is 9 a.m.
    2) The new meeting time is 11 a.m.
    3) The new meeting time is 1 p.m.

    4. The agenda
    1) Anna has already sent the agenda.

    2) Anna is sending the agenda now.
    3) Anna will send the agenda later.

    5. Lucy’s presentation
    1) Lucy is nervous about her presentation.
    2) Lucy is looking forward to her presentation.
    3) Lucy isn’t ready to give her presentation.

    6. Telling the other people
    1) Lucy will tell the others about the time change.
    2) Sven will tell the others about the time change.
    3) Anna will tell the others about the time change.

    Task 2: Complete the sentences with the words.
    1. I sent an agenda with the topics for the meeting.
    2. Could we postpone the meeting to a later date?
    3. Could we bring the meeting forward to an earlier time?
    4. The project has been stopped. So we need to cancel the meet
    5. I’ll send a meeting invitation with the time and place.
    6. I’ll accept the invitation when I get it.

    Պատմություն 9·Գրականություն 9·Էսսե

    «Հայկ և Բել» — «Ազատություն»

    Տվյալ էսսեում ես կմեկնաբանեմ ազատության գազափարը՝ համադրելով Մ․ Նալբանդյանի «Ազատություն» բանաստեղծությունը Մ․ Խորենացու «Հայկ և Բել» ավանդազրույցի հետ։

    «Հայկ և Բել» ավանդազրույցը համարվում է հայ ժողորդի և Հայաստանի ստեղծման հարցի սկզբնաղբյուրը։ Մովսես Խորենացին Հայկին նկարագրում է՝ որպես գանգռահեղ, թիկնեղ, վառվռուն աչքերով և հաստ բազուկներով մի երիտասարդի։ Բաբելոնի աշտարակաշինության փորձը ավարտվեց անհաջողությամբ, և Հայկը որոշում է աբստամբություն բարձրացնել Բելի տիրապետության դեմ։ Բելը համարվում էր մարդկության առաջին բռնակալը, ում հաջողվեց բռնանալ մյուսներին և զավթել ամբողջ երկիրը։ Հայկը հեռանում է Բաբելոնից և սակավաթիվ մարդկանց հետ բնակվում մի լեռան մոտ։ Այնտեղ կառուցում է բնակավայր, որը հետագայում նվիրում է իր թոռանը՝ Կադմոսին։ Իսկ ինքը տեղափոխվում է հյուսիս-արևմուտք և բնակություն է հաստատում մի դաշտում, որը կոչվում էր Հարք։ Բելը միշտ ձգտել էր նրան, որ բոլորն իրեն հնազանդվեն։ Եվ իմանալով, որ Հայկը հեռացել է Բաբելոնից՝ դավաճանելով նրան՝ Բելը իր որդիներից մեկի գլխավորությամբ ուղարկում է մի պատգամավորություն։ Բելի հիմնական պահանջն էր, որ Հայկն ընդունի իր գերակա իրավունքը։ Նաև Բելն առաջարկեց Հայկին բնակություն հաստատել իր տիրապետության ցանկացած կետում՝ վերադառնալով Բաբելոն։ Սակայն Հայկը մերժում է Բելի առաջարկը՝ խստությամբ հետ ուղարկելով Բելի պատգամավորներին։ Բելը չհավանեց Հայկի պատասխանը և մեծ հետևակ զորքի հետ գալիս է Հայաստան։ Վանա լճի ափին տեղի ունեցավ Հայկի և Բելի ճակատամարտը։ Հայկը եռաթև նետով տապալում է Բելին և վերջապես ազատություն է ձեռք բերում։ Հայերը Հայկին նմանեցնում են աղեղնավոր որսորդ Օրիոնին, երբեմն՝ նույնիսկ Հրատ կամ Մարս մոլորակին։

    Մ․ Նալբանդյանը իր բանաստեղծության մեջ ազատությունը ներկայացնում է՝ որպես մարդու բնական իրավունք, սակայն նրա համար պետք է պայքարել։ Բոլորն էլ ցանկանում են ի ծնե ազատություն ունենալ, բայց Նալբանդյանի խոսքերով՝ «ազատություն սիրողներին այն աշխարհը խիստ նեղ է»։ Մանուկը, օրորոցը և ձեռքերը պարզելը խորհրդանշում են մանկություն։ Շատերը ազատություն լսելով պատկերացնում են իրենց մանկությունը։ Երբ նրանք անհոգս էին, դժվարությունների մասին մեծ պատկերացում չունեին և ուղղակի վայելում էին իրենց կյանքը։ Ներկայումս մարդը ստիպված է պայքարել ազատության համար։ Նույնիսկ առաջ, Մ․ Նալբանդյանը, Մ․ Խորենացին և բազմաթիվ այլ գրողներ պայքարում էին ազատ խոսքի և մտածողության համար, գրելով այդ ամենի մասին։

     Ըստ իս՝ ազատության համար պետք չէ պայքարել կամ անցնել դժվարություններ միջով, որպեսզի ունենա ազատ խոսքի իրավունք, ամեն մարդ ունի ազատության իրավունք, և ոչ ոք չի կարող մարդուն զրկել այդ իրավունքից։ Ամեն դեպքում, հիմա, որպեսզի դու ազատ կյանքին հասնես՝ ստիպված ես բազմաթիվ դժվարությունների միջով անցնել։ Կարևորն այն է, որ դու այդ ճանապարհին չհանձնվես։ Հայկը շատ լավ օրինակ է, նա ազատատենչ մարդ էր։ Անցնելով հսկա ճանապարհ՝ նա կարողացավ մուտք գործել ազատ կյանք։ Բանաստեղծության մեջ ներկայացված է, որ երեխան փոքրուց ազատությանն է սպասում՝ չիմանալով, որ աշխարհում ազատությանը հեշտությամբ ոչ ոք չի հասնում։ Իմ կարծիքով՝ ազատությունն այն է, երբ դու կարող ես ազատ արտահայտել քո կարծիքը և ապրել այնպես, ինչպես դու ես ուզում։ Սակայն ամեն ինչն ունի իր չափն ու սահմանը, և քո ազատությունը չպետք է նեղություն բերի քո շրջապատին։

    Հանրահաշիվ 9

    ՌԱՑԻՈՆԱԼ ՀԱՎԱՍԱՐՄԱՆ ՁԵՎԱՓՈԽՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ

    Առաջադրանքներ․
    1) Լուծեք հավասարումը․

    ա) 3x-3-x-2/(x+2)(x-1)=0
    2x-5/(x+2)(x-1)=0
    2x=5, x=2,5
    բ) 5x-20+8x/x*x-4=0
    13x-20/x*x-4=0
    13x=20, x=20/13
    գ) x-1+x+1/(x+1)(x-1)=0
    2x/(x+1)(x-1)=0
    2x=0, x=0
    դ) 2/x+4 + 4/x+2=0
    2x+4+4x+8/(x+4)(x+2)=0
    6x+12/(x+4)(x+2)=0
    6x=12, x=2
    ե) -3x/8(x-2) — 1/4x+4=0
    12x-12-8x+16/(8x-16)(4x+4)=0
    -20x-4/(8x-16)(4x+4)=0
    -20x=-4, x=0.2
    զ) 85x/x+2 — 3/1=0
    85x-3/(x+2)*1=0
    85x=3, x=3/85

    2) Լուծեք հավասարումը․

    3) Կոտորակի համարիչը հայտարարից մեծ է 1-ով։ Գտե՛ք կոտորակը, եթե համարիչը կրկնապատկելիս կոտորակը դառնում է 2.4։
    2(x+1)/x=2.4
    2x+2=2.4x
    0.4x=2
    x=5, 5+1=6
    6/5
    4) Մեքենան անցավ 120 կմ ճանապարհ։ Եթե մեքենայի արագությունը լիներ 10 կմ/ժ-ով ավելի, ապա նույն ճանապարհը կանցներ 1 ժամով ավելի շուտ։ Գտե՛ք մեքենայի արագությունը։

    120/x — 120/x+10=1
    120(x+10)-120x/x(x+10)=1200/x(x+10)=1
    x(x+10)=x2+10x=1200
    x2+10x-1200=0, D=100+4800=4900
    x=-10+70/2=30կմ/ժ