˚༄ ｡ Միջին դպրոցի 9.4 դասարան༄.°
Նախագծի նպատակը՝
Թթվածնի ստացումը կալիումի պերմանգանատի ջերմային քայքայումից
Նախագծի ընթացքը.
Լաբորատորիայում թթվածինը ստանում են թթվածին պարունակող բարդ նյութերի քայքայումից. Կալիումի պերմանգանատը (KMnO4) տաքացնելիս քայքայվում է՝ անգույն գազի (թթվածնի) անջատմամբ. Ճշտելու նպատակով, թե ի՞նչ գազեր են առաջացել, առկայծող մարխը մոտեցնենք քիչ ծավալով գազին ու փորձանոթը բացենք: Մարխը բռնկվում է: Դա վկայում է, որ տվյալ գազը թթվածինն է:
KMnO4 —> K2MnO4 + MnO2 + O2
A. Circle the correct word
» ‘Getting to the Top’ business seminar«
So, you’ve seen (1) an advertisement / a bargain for someone to work in business? But do you really know what you’re doing? Do you know how to keep the (2) customers / debts happy? Can you make a (3) cost/profit again and again? At ‘Getting to the Top Business Education’ we’ll help you to help yourself. Why don’t you attend our specialist business seminar and… learn how to make a (4) catalogue / fortune in business! Our course leader, Richard Sugar, says, ‘Being big in business (5) exports / requires a certain way of thinking. You need to know what your customers will (6) afford / demand and then find a way to (7) owe/supply them with it at the right price. Come and join our seminar and we’ll… ‘get you to the top’!
B. Complete using the correct form of the verbs in the box
import, invest, obtain, own, purchase, save, select, waste
1. It says here that they give you a free glass with every pint of milk you purchase!
2. We’ve decided to invest money in Jake’s new business.
3. Let’s stay in tonight and save our money for the trip next week.
4. Don’t waste all your pocket money on sweets and chocolate.
5. The company has obtained permission to start selling in China.
6. You usually have to pay tax when you import things from other countries.
7. Colin is so rich that he owns four Rolls-Royces!
8. Joan selected a few pairs of jeans and went to try them on.
C. Each of the words in bold is in the wrong sentence. Write the correct word.
1. We don’t usually get that property of washing powder. — brand
2. We can only take the item back if you’ve still got the change. — receipt
3. The best thing about the new shopping centre is that there’s a lot of fee. — sales
4. What’s the design on a French one euro sale? — coin
5. Carter and Sons have got some really good things in the receipt. — variety
6. My mum didn’t like me selling my bike, but she said it was my coin, so it was my decision. — property
7. When we bought the house, we had to pay a huge brand to a lawyer. — fee
8. The taxi driver wasn’t very happy when I told him I didn’t have any variety. — change
Առաջադրանքներ․
1) Գտե՛ք տրված թվաբանական պրոգրեսիայի տարբերությունը.
ա) 9, 11, 13, …,
d=11-9=2
բ) 1, 0, -1, ….
d=0-1=-1
գ) 3, 7, 11, …,
d=7-3=4
դ) 4, 1, -2, …,
d=1-4=-3
ե) 1, 1.5, 2, …,
d=1.5-1=0.5
զ) 7.5, 6.2, 4.9, …,
d=6.2-7.5=-1.3
2) Տրված է {an} թվաբանական պրոգրեսիայի անդամներից ինչ-որ մեկը և d տարբերությունը: Գտե՛ք պրոգրեսիայի առաջին չորս անդամները.
ա) a1 = 2, d = 5
a2=2+5=7
a3=7+4=11
a4=11+4=15
բ) a1 = 9, d = — 3
a2=9-3=6
a3=6-3=3
a4=3-3=0
գ) a2 = — 2, d = 1.5
a1=-2-1.5=-3.5
a3=-2+1.5=-0.5
a4=-0.5+1.5=1
դ) a3 = — 7, d = — 3.5
a1=-7+(2*(-3.5))=0
a2=0-3.5=-3.5
a4=-7-3.5=-10.5
3)Տրված է {an} թվաբանական պրոգրեսիան։ Հաշվե՛ք.
ա) S12 — ը, եթե a1 = 5, a12 = 35
S12=12*(5+35)/2=240
բ) S9 — ը, եթե a1 = 4, a9 = 28
S9=9*(4+28)/2=144
գ) S17 — ը, եթե a1 = 4, a17 = 45
S17=18*(4+45)/2=416.5
դ) S5 — ը, եթե a1 = 2, a5 = -8
S5=5*(2-8)/2=-15
4) Տրված է {an} թվաբանական պրոգրեսիան։ Հաշվե՛ք.
ա) S10 — ը, եթե a1 = 3, d = 4
S10=10*(6+4(10-1)/2=450
բ) S8 — ը, եթե a1 = 7, d = 1
S8=8*(14+1(8-1)/2=420
գ) S13 — ը, եթե a1 = 4, d = -1
S13=13*(8-1(13-1)/2=546
դ) S5 — ը, եթե a1 = -4, d = 2
S5=5*(8+2(5-1)/2=100
Բլոգում պատասխանել հարցերին․
1. Բնութագրե՛ք Արագածոտնի բնակչությունն ու բնակավայրերը։
Արագածոտնը Հայաստան աշխարհի առավել վաղ բնակեցված շրջաններց է: Այստեղ 1831 թ–ին կար 88 գյուղ՝ ավելի քան 16.5 հազ. հայ բնակչով: Մարզի բնակչությունն ավելի արագ է աճել 1970–1999 թթ.։ Արագածոտնը ՀՀ թույլ քաղաքայնացված մարզերից է: Քաղաքներում է ապրում մարզի բնակչության ընդամենը 22%–ը: Մարզի տարբեր հատվածներում բնակչության խտության ցուցանիշերը նկատելիորեն տարբեր են:
2. Որո՞նք են Արագածոտնի մարզի բնակչության խտության տարբերությունների պատճառները:
3. Ի՞նչ ռեսուրսներով է հարուստ մարզը։
Արագածոտնում կան բազմագույն տուֆեր, բազալտի, պեռլիտի և հրաբխային խարամի պաշարներ: Շատ են նաև սառնորակ աղբյուրները։ Մարզի տարածքի մեծ մասում լեռնային սևահողեր են, բարձրլեռնային մասերում՝ մերձալպյան ու ալպյան մարգագետիններ:
4. Նշե՛ք Արագածոտնի մարզի ազգային փոքրամասնություններով բնակեցված գյուղերը։
Արագածոտնի մարզի փոքրամասնություններով՝ եզդիներով, բնակեցված գյուղերից են Ալագյազը, Օթևանը, Ակնալիճը։
5. Ի՞նչ նախադրյալներ կան Արագածոտնի մարզում բնակչության հանգստի կազմակերպման համար։
Արագածոտնի մարզում բնակչության հանգստի կազմակերպման հիմնական նախադրյալներն են բարենպաստ լեռնային բնությունը, մաքուր օդը, պատմամշակութային հարուստ ժառանգությունը, գիտական կենտրոնները և ակտիվ սպորտային ու ժամանցային հնարավորությունները։
6. Թվարկի՛ր մարզի քաղաքները։
Արագածոտնի մարզի քաղաքներն են Ծաղկահովիտը, Ապարանը, Աշտարակը և Թալինը։
7. Թվարկի՛ր մարզի տարաքում գտնվող ջրային օբյեկտները։
Գետեր — Քասաղ, Գեղարոտ, Ամբերդ
Լճեր և ջրամբարներ —Քարի լիճ, Ապարանի ջրամբար
8. Համառոտ նկարագրի՛ր տնտեսությունը։
Արագածոտնի մարզի տնտեսությունը հիմնականում գյուղատնտեսական է։ Բնակչության մեծ մասը զբաղվում է հողագործությամբ և անասնապահությամբ, զարգացած է նաև մեղվաբուծությունը։ Արդյունաբերությունը թույլ է զարգացած և հիմնականում ներկայացված է սննդարդյունաբերությամբ ու շինանյութերի արտադրությամբ։ Մարզում կարևոր դեր է ստանում նաև զբոսաշրջությունը՝ պայմանավորված Արագած լեռով, պատմամշակութային հուշարձաններով և Բյուրականի աստղադիտարանով։
Հարցեր և առաջադրանքներ
1. Էներգիայի ի՞նչ փոխակերպումներ են տեղի ունենում էլեկտրական շղթաներում:
Հաջորդական միացում և զուգահեռ միացում
2. Ի՞նչ է նշանակում «հաշվարկել էլեկտրական շղթան»:
նշանակում է պարզել շղթայում առկա տարրերի (սպառիչների) միացման ձևը, տեսակը և որոշել հիմնական պարամետրերը՝ ընդհանուր դիմադրությունը, լարումը և հոսանքի ուժը։
3. Ինչպե՞ս են հաշվում լարումը հաջորդաբար միացված սպառիչներից կազմված տեղամասում:
Ընդհանուր լարումը հավասար է բոլոր սպառիչների լարումների գումարին․ Uհ=U1+U2՝ որտեղ U1-ը առաջին սպառիչին միացված լարումն է, U2-ը՝ երկրորդին։
4. Ինչպե՞ս են որոշում հաջորդաբար միացված սպառիչների տեղամասի դիմադրությունը։
Ընդհանուր դիմադրությունը հավասար է սպառիչների գումարին՝ Rհ=n*R1
Հարցեր և առաջադրանքներ
1. Բերեք էլեկտրական շղթայի օրինակ, որտեղ երևում է սպառիչների զուգահեռ միացման առավելությունը հաջորդականի նկատմամբ:
Տանը լամպերը միացված են զուգահեռ, ոչ թե հաջորդական։ Եթե մեկ լամպը այրվի կամ անջատենք, մյուսները շարունակում են աշխատել
2. Ի՞նչ առնչությամբ են կապված հոսանքի ուժերը զուգահեռ միացված սպառիչներում և շղթայի չճյուղավորված մասում:
Չճյուղավորված մասում հոսանքը հավասար է ճյուղերով անցնող հոսանքների գումարին՝ I=I1+I2+I3+…
3. Ո՞ր էլեկտրական մեծությունն է նույնը իրար զուգահեռ միացված բոլոր սպառիչների համար:
Լարումը՝ U, հավասար է զուգահեռ միացված բոլոր սպառիչների համար։
4. Ինչպե՞ս են որոշում իրար զուգահեռ միացված սպառիչների ընդհանուր տեղամասի դիմադրությունը:
Երկու դիմադրությունների դեպքում՝ Rզ=R1*R2/R1+R2
Ընդհանուր տեսքով՝ 1/Rզ=1/R1+1/R2+1/R3+…
5. Ապացուցե՛ք, որ զուգահեռ միացված սպառիչների ընդհանուր տեղամասի դիմադրությունը փոքր է յուրաքանչյուր սպառիչի դիմադրությունից:
Խնդիրներ (լրացուցիչ աշխատանք)
Շղթայի տեղամասի ընդհանուր դիմադրությունը 84 Օմ է: Շղթայի տեղամասը բաղկացած է միմյանց հաջորդաբար միացված 2 միատեսակ լամպերից և ռեոստատից: Որոշեք լամպերից յուրաքանչյուրի դիմադրությունը, եթե ռեոստատի դիմադրությունը՝ 2 Օմ է:
(84-2)/2=41
R=41+41+2=84
R=41 Օմ
2.5 Վ լարման համար հաշվարկված քանի՞ միատեսակ լամպ է անհրաժեշտ հաջորդաբար միացնել, որպեսզի ստացված տոնածառի ծաղկաշղթան հնարավոր լինի միացնել 120 Վ լարման ցանցին:
I=2.5
120/2.5=48 լամպ
35 Օմ և 7 Օմ դիմադրություն ունեցող 2 ռեզիստորներ միացված են հաջորդաբար: Նրանցից որի՞ ծայրերում է լարումը փոքր և քանի՞ անգամ:
Որոշեք նկարում պատկերված շղթայի տեղամասի դիմադրությունը, եթե միմյանց միացված ռեզիստորների դիմադրությունները համապատասխանաբար հավասար են՝ R1 = 6 Օմ, իսկ R2 = 6 Օմ:
R=2*6=12
Ինչի՞ է հավասար նկարում պատկերված շղթայի տեղամասի ընդհանուր դիմադրությունը, եթե միմյանց զուգահեռ միացված միատեսակ լամպերից յուրաքանչյուրի դիմադրությունը 60 Օմ է:
1) Եռանկյան կողմերն են՝ 5, 12, 13:
ա) Գտնել եռանկյան մակերեսը։
p=5+12+13/2=15
S=√15(15-5)(15-12)(15-13)=√15*10*3*2
S=√900=30
բ) Գտնել եռանկյանը արտագծած շրջանագծի շառավիղը։
R=5*12*13/120=6.5
գ) Գտնել եռանկյանը ներգծած շրջանագծի շառավիղը։
r=30/15=2
2) Հավասարասրուն եռանկյան սրունքը 13 է, իսկ հիմքին տարած բարձրությունը՝ 5։
ա) Գտնել եռանկյան մակերեսը։
169-25=144
√144=12, հիմք=12+12=24
p=24+13+13/2=25
S=√25(25-24)(25-13)(25-13)=√25*1*12*12=√3600
S=60
բ) Գտնել եռանկյան պարագիծը։
P=24+13+13=50
գ) Գտնել եռանկյանը ներգծած շրջանագծի շառավիղը։
r=60/25=2.4
3) Հավասարասրուն եռանկյան հիմքը 48 է, հիմքին իջեցրած բարձրությունը՝ 7։
ա) Գտնել եռանկյան մակերեսը։
72+242=625
√625=25
p=48+25+25/2=49
S=√49(49-48)(49-25)(49-25)=√49*1*24*24
S=168
բ) Գտնել եռանկյան պարագիծը։
P=48+25+25=98
գ) Գտնել եռանկյանը արտագծած շրջանագծի շառավիղը։
R=25*25*48/672=44.6
4) Հավասարասրուն եռանկյան հիմքը 14 է, սրունքը՝ 25։
ա) Գտնել եռանկյան մակերեսը։
p=14+25+25/2=32
S=√32(32-14)(32-25)(32-25)=√32*18*7*7=√28224
S=168
բ) Գտնել եռանկյան փոքր բարձրությունը։
գ) Գտնել եռանկյանը ներգծած շրջանագծի շառավիղը։
r=168/32=5.25
5) Հավասարասրուն եռանկյան պարագիծը 100 է, իսկ հիմքը և սրունքը հարաբերում են, ինչպես 24:13։
ա) Գտնել եռանկյան մակերեսը։
24+13=37x
100=37x
x=2.7
հիմք=2.7*24=64.8
սրունք=2.7*13=35.1
p=35.1+35.1+64.8/2=67.5
բ) Գտնել եռանկյան փոքր կողմը։
35.1
գ) Գտնել եռանկյան մեծ բարձրությունը։
h2=64.82-35.12=2867
h=54.47
Домашнее задание: Написать 5 предложений на тему «Нужно ли всегда извиняться?»
Я думаю, что извиняться нужно не всегда, а только тогда, когда ты действительно виноват. Если человек просит прощения просто из-за вежливости, его слова могут звучать неискренне. Но умение извиняться важно, потому что оно помогает сохранить дружбу и уважение. Иногда гордость мешает сказать «прости», хотя именно этого ждёт другой человек. Поэтому извиняться стоит вовремя и честно, когда понимаешь, что причинил кому-то боль.
1) Գտեք 5 սմ, 7 սմ, 10 սմ կողմերով եռանկյան մակերեսը:
p=5+7+10/2=11
S=√11(11-5)(11-7)(11-10)=√11*6*4*1
S=√264
2) Գտեք 13 դմ, 9 դմ, 6 դմ կողմերով եռանկյան մակերեսը:
p=13+9+6/2=14
S=√14(14-13)(14-9)(14-6)=√14*1*5*8
S=√560
3) Հավասարասրուն եռանկյան պարագիծը 32 դմ է, իսկ հիմքը և սրունքը հարաբերում են, ինչպես 6:5: Գտե՛ք եռանկյան մակերեսը:
6+5+5=16
32=16x, x=2
6*2=12
5*2=10
S=√16(16-10)(16-10)(16-12)=√16*10*10*12
S=√19200
4) Եռանկյան կողմերը հարաբերում են, ինչպես 21:10:17, իսկ մակերեսը 84 սմ է: Գտեք եռանկյան կողմերը:
21+10+17=48x
84=48x, x=1.75
a=21*1.75=36.75
b=10*1.75=17.5
c=17*1.75=29.75
5) Եռանկյան կողմերը 10 դմ, 17 դմ, 21 դմ են: Գտե՛ք այդ եռանկյան մեծ կողմին տարած բարձրությունը:
p=10+17+21/2=24
S=√24(24-10)(24-17)(24-21)=√24*10*17*21
S=√85680=292.7
h=585.4*21=27.8
6) Գտե՛ք 9 սմ, 12 սմ, 15 սմ կողմերով եռանկյան մակերեսը և արտագծած շրջանագծի շառավիղը:
p=9+12+15/2=18
S=√18(18-9)(18-12)(18-15)=√18*9*6*3
S=√2916=54
R=1620/216=7.7
7) Գտե՛ք եռանկյան մակերեսը, եթե դրա կողմերի երկարությունները հարաբերում են, ինչպես 7:15:20, իսկ ներգծած շրջանագծի շառավիղը 10 սմ է։
Առաջադրանքներ․
1) Գտե՛ք օրինաչափությունը և հաջորդականության հաջորդ անդամը.
ա) 1, 11, 111, 1111, 11111
բ) 1,-2, 3, 4, 5, -6, 7
գ) 1, 0, 1, 0, 1, 0, 1, 0
դ) 1, 2, 3, 1, 2, 3, 1, 2
ե) 1, 2, 4, 5, 7, 8, 10, 11, 13
զ) 1, 2, 2, 3, 3, 3, 4, 4
2) Գրե՛ք բանաձևով տրված հաջորդականության առաջին 5 անդամը.
ա) an = 2n + 1
a1=2+1=3
a2=4+1=5
a3=6+1=7
a4=8+1=9
a5=10+1=11
բ) an = 7(n — 2)
a1=7(1-2)=-7
a2=7(2-2)=0
a3=7(3-2)=7
a4=7(4-2)=14
a5=7(5-2)=21
գ) an = — 4n + 2
a1=-4+2=-2
a2=-8+2=-6
a3=-12+2=-10
a4=-16+2=-14
a5=-20+2=-18
դ) an = 1.5n + 2
a1=0.5*1.5+2=2.75
a2=1*1.5+2=2.5
a3=1.5*1.5+2=4.25
a4=2*1.5+2=5
a5=2.5*1.5+2=5.75
ե) an = 3n
a1=3
a2=9
a3=27
a4=81
a5=243
զ) an = 6 * 2n — 1
a1=6
a2=6*2=12
a3=6*4=24
a4=6*8=48
a5=6*16=96
3) Հաշվե՛ք n-րդ անդամի բանաձևով տրված հաջորդականության երրորդ և չորրորդ անդամները.
ա) an = (n — 3)5
a3=(3-3)5=0
a4=(4-3)5=1
բ) bn = (n + 1)n — 4
b3=(3-1)3-4=0.25
b4=(4+1)4-4=1
գ) en = (- 1)n * n
e3=(-1)3*3=-3
e4=(-1)4*4=4
4) Տրված է հաջորդականության n-րդ անդամի բանաձևը.
ա) an = 3n — 1 Գտեք a1, a2, a5 , a100 -ը։
a1=1-1=0
a2=6-1=5
a5=15-1=14
a100=300-1=299
բ) an = 3 + 2(n — 1) Գտեք a1, a2, a12 , a30 -ը։
a1=3+2(1-1)=0
a2=3+2(2-1)=5
a12=3+2(12-1)=55
a30=3+2(30-1)=145
5) Գտեք ընդհանուր անդամի բանաձևով տրված հաջորդականության առաջին վեց անդամների գումարը.
ա) an = 3n + 2
a1=3+2=5
a2=6+2=8
a3=9+2=11
a4=12+2=14
a5=15+2=17
a6=18+2=20
5+8+11+14+17+20=75
բ) an = (- 1)n * n
a1=(-1)*1=-1
a2=(-1)2*2=2
a3=(-1)3*3=-3
a4=(-1)4*4=4
a5=(-1)5*5=-5
a6=(-1)6*6=6
-1+2+(-3)+4+(-5)+6=3
Առաջադրանք
1․ Նշե՛ք սեփականության իրավունքի երեք իրավազորությունները։ Պարզաբանե՛ք դրանք մեկ-երկու օրինակով։
1. Տիրապետում — է գույքը ունենալ և պահել քո մոտ։ Օրինակ՝ բնակարանը քո անունով է գրանցված և դու այնտեղ ապրում ես, հեռախոսը քոնն է և գտնվում է քեզ մոտ։
2. Օգտագործում — գույքից ստանալ օգտակար արդյունք կամ կիրառել այն։ Օրինակ՝ համակարգչով դասեր անել կամ աշխատել։
3. Տնօրինում — գույքը վաճառել, նվիրել, փոխանակել կամ վարձակալության տալ։
Օրինակ՝ տունը վաճառելը, բնակարանը վարձով տալը։
2․ Որքանո՞վ է այսօր մեր երկրում աշխատանքի ազատ ընտրության իրավունքը մարդկանց հնարավորություն տալիս ունենալու մասնագիտություն և զբաղմունք։
ՀՀ Սահմանադրությամբ յուրաքանչյուր մարդ ունի աշխատանքի ազատ ընտրության իրավունք։ Մարդը կարող է ինքնուրույն որոշել, թե ինչ մասնագիտություն ընտրել, որտեղ աշխատել և արդյոք ընդհանրապես աշխատել։
3․ Եթե ընտանիքներին օգնելու նպատակով անչափահասները վաղ տարիքից ուսմանը զուգահեռ աշխատում են, արդյոք գործատուները պահպանու՞մ են անչափահաս երեխաների համար նախատեսված աշխատանքային իրավունքները։ Բերե՛ք ձեզ հայտնի օրինակներ /բլոգային աշխատանք/․
Օրենքով անչափահասների համար կան հատուկ պահանջներ, բայց միշտ չէ, որ գործատուները պահպանում են այս կանոնները։ Օրինակ՝ աշխատավարձը տալիս են առանց պայմանագրի, երեխան աշխատում է ծանր ֆիզիկական աշխատանքով կամ բացակայում են հանգստյան օրերը։
୨ৎ Արփի Փիրումյան 𝜗ৎ 