Перевести на русский язык.
Ավետիք Իսահակյան․ Այդ ոչինչը ես եմ
Արևելյան մի քաղաքում ամառվա միջօրեի շոգին փողոցում՝ պատի ստվերում, պառկած էր մի դերվիշ: Ցնցոտիների մեջ դերվիշը պառկել էր մայթի լայնքին՝ նվաղուն աչքերը կիսափակ: Քաղաքապետ իշխանը՝ հպարտ ու վեհ, հագած ճոխ ու զարդարուն, գալիս էր դանդաղ քայլերով, շրջապատված շքախմբով: Փողոցում մարդիկ ոտքի էին կանգնում, կպչում պատերին և խոնարհ գլուխ տալիս անցնող իշխանին: Շքախմբի առաջնորդը, գավազանը թափահարելով, գոռաց դերվիշի վրա.
– Ի՞նչ ես մեկնվել մայթին, ճանապարհը բռնել: Չե՞ս տեսնում՝ ո՛վ է գալիս. վե՛ր կաց, անպատկա՛ռ:
– Ես միայն ինձնից մեծի առաջ ոտքի կկանգնեմ, – անվրդով պատասխանում է դերվիշը:
Քաղաքապետը լսում է դերվիշի պատասխանը և հետաքրքրված մոտենում է նրան և հարցնում.
– Մի՞թե ես քեզնից մեծ մարդ չեմ:
– Իհարկե ո՛չ: Քեզնից բարձր դեռ շատ աստիճաններ կան: Այո, թե ոչ:
– Այո՛:
– Դու քաղաքապետ իշխան ես, գիտեմ: Որ բարձրանաս, ի՞նչ պիտի դառնաս,- հարցնում է դերվիշը:
– Նահանգապետ, – պատասխանում է քաղաքապետը:
– Հետո՞:
– Հետո՝ վեզիր:
– Հետո՞:
– Փոխարքա:
– Հետո՞:
– Սահմանը սա է: Մեր բոլորի վրա շահն է: Նա է ամենից մեծը:
– Ասենք թե շահ դարձար, հետո՞, – հարցնում է դերվիշը:
– Հետո՝ ոչինչ,- պատասխանում է քաղաքապետը:
– Ահա այդ ոչինչը ես եմ: Ոտքերիս տակից անցի՛ր, և գնա՛ քո ճանապարհը, – նույն անվրդովությամբ պատասխանում է և նվաղուն աչքերը գոցում:
Перевод:
В одном восточном городе, в один летний день, в тени стены на улице лежал один нищий. Одетый в лохмотья, он растянулся на широкой дороге, его полуприкрытые глаза были слабо приоткрыты. Городской правитель — князь, гордый и величественный, одентый в роскошные и украшенные одежды, шел медленным шагом, окружённый свитой. Люди на улице вставали, прижимались к стенам и с поклоном склоняли головы перед проходящим князем. Глава свиты, размахивая посохом, закричал на нищего:
– Что ты разлегся на дороге, перекрывая путь. Не видишь кто идет? Вставай, наглец.
– Я встану на ноги только перед человеком выше меня, – невозмутимо отвечает нищий.
Городской правитель слышит ответ нищего, с интересом приближается к нему и спрашивает.
– Неужели я не выше тебя?
– Конечно нет. Выше тебя ещё много ступеней. Да или нет?
– Да.
– Ты – городской правитель, я знаю: А когда поднимешься выше, кем ты станешь? — спрашивает нищий.
– Նահանգապետ, – отвечает правитель.
– Потом?
– Потом – վեզիր:
– Потом?
– Наместником
– Потом?
– Это предел. Над всеми нами — шах. Он — самый великий.
– Представим, что ты шахом стал, потом? – спрашивает нищий.
– Потом – ничем,- отвечает городскоййправитель.
– Вот это ничто — это я. Уйди из под моих ног и иди своей дорогой, — отвечает нищий с той же невозмутимостью и закрывает свои болезненные глаза.
Ավետիք Իսահակյան․ Արևի մոտ
Մի որբ երեխա՝ ցնցոտիներ հագած` կուչ էր եկել հարուստ տների պատերի տակ: Մեջքը հենել էր մի հարուստ տան պատին և մեկնել էր ձեռքը դեպի մարդիկ: Նոր էր բացվել գարունը, մոտակա սարերը կանաչին էին տալիս, և գարնան անուշ արևը բարի աչքերով էր նայում ամենքին: Մայթերով անցուդարձ էին անում մարդիկ, և ոչ մի մարդ չէր նայում, չէր ուզում նայել խեղճ ու որբ երեխային: Երբ արևը կամաց-կամաց թեքվում էր մոտավոր կանաչ սարերի հետևը, սկսեց փչել մի ցուրտ քամի, և երեխան դողում էր՝ խե՜ղճ ու անտուն:
-Ախ, կարմիր արև, բարի՜ արև, դու էիր միայն ինձ տաքացնում, հիմա ո՞ւր ես գնում, թողնում ես ինձ մենակ՝ այս ցրտին ու խավարին. ես մայր չունեմ. ես տուն չունեմ, ու՞ր գնամ, ու՞մ մոտ գնամ… Վեր առ, տար ինձ քեզ հետ, անու՜շ արև…
Լալիս էր երեխան լուռ ու մունջ, և արցունքները գլոր-գլոր սահում էին նրա գունատ երեսից: Իսկ մարդիկ տուն էին դառնում, և ոչ ոք չէր լսում ու տեսնում նրան, ոչ ոք չէր ուզում լսել ու տեսնել նրան…
Արևը սահեց անցավ սարի մյուս կողմը, և էլ չերևաց:
-Բարի՜ արև, ես գիտեմ, դու գնացիր քո մոր մոտ… Ես գիտեմ, ձեր տունը ա՜յս սարի հետևն է, ես կգամ, կգամ քեզ մոտ, հիմա, հիմա…
Եվ խեղճ երեխան դողալով՝ հարուստ տների պատերը բռնելով, գնա՜ց, գնա՜ց, քաղաքից դուրս ելավ: Հասավ մոտավոր սարին. դժվար էր վերելքը, քարեր ու քարեր, ոտքը դիպչում էր քարերին, խիստ ցավում. բայց նա ուշադրություն չդարձնելով բարձրանում էր անընդհատ:
Մութն իջավ և կանաչ սարը սևերով ծածկվեց: Սարի գլխին փայլփլում էին աստղերը՝ կանչող, գուրգուրող ճրագների պես: Փչում էր սառը, խիստ քամին, որ ձորերի մեջ ու քարափների գլխին վայում էր. երբեմն թռչում էին սև գիշերահավերը, որոնք որսի էին դուրս եկել: Երեխան անվախ ու հաստատուն քայլերով գնում էր վերև, բա՜րձր, միշտ բա՜րձր. և հանկարծ լսեց շների հաչոց, մի քիչ հետո էլ լսեց մի ձայն խավարի միջից.
-Ո՞վ ես, ու՞ր ես գնում:
-Ճամփորդ տղա եմ, արևի մոտ եմ գնում, ասա, ո՞ւր է արևի տունը, հեռու՞ է, թե՞ մոտիկ:
Ճրագը ձեռքին մոտ եկավ մի մարդ և քնքուշ ձայնով ասաց.
-Դու հոգնած կլինես, քաղցած ու ծարավ, գնանք ինձ մոտ: Ի՜նչ անգութ են քո հայրն ու մայրը, որ այս մթանը քեզ ցրտի ու քամու բերանն են ձգել:
-Ես հայր ու մայր չունեմ, ես որբ եմ ու անտեր…
-Գնանք, տղաս, գնանք ինձ մոտ, – ասաց բարի անծանոթը և երեխայի ձեռքից բռնելով՝ տուն տարավ:
Նրա տունը մի խեղճ խրճիթ էր. օջախի շուրջը նստած էին բարի մարդու կինն ու երեխք փոքր երեխաները: Նրա խրճիթին կից մի մեծ բակում որոճում էին ոչխարները: Նա հովիվ էր, սարի հովիվ:
-Սիրելի երեխաներս, ձեզ եղբայր եմ բերել, թող չլինեք երեք եղբայր, լինեք չորս: Երեքին հաց տվող ձեռքը չորսին էլ կտա: Սիրեցեք իրար. եկեք համբուրեցեք ձեր նոր եղբորը:
Ամենից առաջ հովվի կինը գրկեց երեխային և մոր պես ջերմ-ջերմ համբուրեց. հետո երեխաները եկան և եղբոր պես համբուրեցին նրան: Երեխան ուրախությունից լաց էր լինում և նորից լալիս: Հետո սեղան նստեցին` ուրախ, զվարթ: Մայրը նրանց համար անկողին շինեց և ամենքին քնեցրեց իր կողքին: Երեխան շա՜տ էր հոգնած. իսկույն աչքերը փակեց ու անո՜ւշ-անո՜ւշ քնեց:
Երազի մեջ ուրախ ժպտում էր երեխան, ասես ինքն արևի մոտ է արդեն, գրկել է նրան ամուր ու պառկել է նրա գրկում տաք ու երջանիկ: Մեկ էլ սրտի հրճվանքից վեր թռավ և տեսավ, որ արևի փոխարեն գրկել է իր նոր եղբայրներին և ամուր բռնել է մոր ձեռքը: Եվ նա տեսավ, որ արևը հենց այս տան մեջ է, որ ինքը հենց արևի գրկում է…
Перевод:
Ребенок сирота, одетый в лохмотья, сидел под стенами богатого дома. Он прислонился спиной к стене богатого дома и протянул руку к людям. Весна только началась, горы зеленели, а нежное весеннее солнце смотрело на всех добрыми глазами. Люди шли по тротуарам, и никто не смотрел и не хотел смотреть на бедного, осиротевшего ребенка. Когда солнце медленно скрылось за зелеными горами, подул холодный ветер, ребенок дрожал, чувствовал себя жалким и бездомным.
— Ах, красное солнышко, доброе солнышко, только ты грело меня, куда же ты теперь уходишь, оставив меня одного в этом холоде и темноте? У меня нет матери, нет дома, куда мне идти, к кому мне идти… Возьми меня, возьми меня с собой, милое солнышко…
Ребенок плакал тихо-тихо, и слезы катились по его бледному лицу. И люди возвращались домой, никто не слышал и не видел его, никто не хотел ни слышать, ни видеть его…
Солнце проскользнуло за другую сторону горы и скрылось.
— Доброе утро, я знаю, ты уехал к матери… Я знаю, твой дом за этой горой, я приду, я приду к тебе, сейчас, сейчас…
И бедный ребенок, дрожа, держась за стены богатых домов, уходил, уходил из города. Он добрался до ближайшей горы. Подъем был трудным, камни и камни, ноги касались камней, было очень больно. но он продолжал подниматься, не обращая внимания.
Наступила темнота, и зеленая гора покрылась чернотой. Звезды мерцали на вершине горы, словно зовущие, ласковые лампы. Дул холодный, резкий ветер, завывая в долинах и на скалах. Иногда пролетали черные соловьи, выходя на охоту. Ребенок, бесстрашно и уравновешенно поднимался все выше и выше. И вдруг он услышал лай собак, а немного позже из темноты послышался голос.
-Кто ты, куда идёшь?
-Я мальчик-путешественник, иду к солнцу, скажи мне, где находится дом солнца, далеко или близко?
Подошел человек с лампой в руке и сказал мягким голосом:
— Ты, должно быть, устал, хочешь есть и пить, пойдем ко мне. Как жестоки твои отец и мать, что оставили тебя на холоде и ветру в эту темную ночь!
— У меня нет ни отца, ни матери, я сирота и бездомный…
— Пойдем, мальчик, пойдем ко мне, — сказал добрый незнакомец и, взяв ребенка за руку, повел его домой.
Его дом был жалкой хижиной. Вокруг очага сидели жена доброго человека и маленькие дети. На большом дворе рядом с его хижиной паслись овцы. Он был пастухом, горным пастухом.
— Дорогие дети, я привел вам брата. Пусть будет не три брата, а четыре. Рука, кормящая троих, прокормит и четверых. Любите друг друга. Подойдите и поцелуйте своего нового брата.
Первым делом жена пастуха обняла ребенка и поцеловала его, как мать. Потом дети подошли и поцеловали его, как брата. Ребенок плакал и снова плакал от радости. Затем они сели за стол, счастливые и веселые. Мать постелила им постель и уложила всех спать рядом с собой. Ребенок очень устал. Он тут же закрыл глаза и крепко заснул.
Во сне ребенок счастливо улыбался, как будто он уже был рядом с солнцем, крепко обнимал его и лежал в его объятиях, теплый и счастливый. Вдруг он вскочил от радости и увидел, что вместо солнца он обнимает своих новых братьев и крепко держит за руку мать. И он увидел, что солнце было прямо в этом доме, что он был прямо в объятиях солнца…
୨ৎ Արփի Փիրումյան 𝜗ৎ 