Մի օր Արծիվը ու Կաղնիկի վիճեցին, թե ո՞վ ավելի շատ կապրի, ո՞վ է ավելի դիմացկուն։ Արծիվն հպարտ ասաց՝ ես, Կաղնինել հպարտ ասաց՝ ես։ Շատ վիճեցին, վերջը պայմանավորվեցին, ժամանակ պահեցին, հինգ հարյուր տաիր, թե ո՞վ այնդքան կապրի։ Ու Արծիվն Կաղնուց հեռացավ, դեպի ամպերը և ժայռեռը։ Իսկ Կաղնին դրեց ճյուղերը մի երկաթի, և այսպես կանգնեց անտառում։ Դարեր անց մի օր Արծիվը եկավ ծերացած, անզոր, ձայնը կտրած, հազիվ թևերը քարշ տալով, եկավ հասավ։ Նայեց դես ու դեն, տեսավ Կաղնին արդեն ընկել էր, թեև ճյուղերը կանաչ։
—Հե՜յ, կանչեց, գոռոզ, պարծենկո՜տ Կաղնի, Դե լավ ճանաչիր ինձ ու քեզ հիմի.
Հինգհարյուր տարուց մի ժամ էլ դեռ կա, Ընկել ես արդեն, անկոտրում հըսկա:
—Հինգհարյուր տարի ապրել եմ կանգնած, Էդքան էլ կապրեմ դեռ էսպես թիկնած։ Մինչև լըրանա մի հազար տարին:
Պատասխան տըվավ Կաղնին ընկած վիթխարին:

Բայի դեմքը, թիվը, ժամանակը

253. Կետերի փոխարեն մտածել բայը տեղադրի՛ր համապատասխան ձևով:
Այդ մասին նա հազար անգամ էր մտածել ու ոչ մի եզրակացություն չէր արել:
Դու ինչի՞ մասին մտածեցիր, որ այդպես հանկարծակի վեր թռար:
Երբ ես մտածում էի այդ մասին, աշխարհը փոխվում է աչքիս:
Երանի՜ մտածեիր ու հետո անեիր, այդ դեպքում ամեն ինչ ուրիշ կլիներ:
Մտածեց, ամեն ինչ ծանր ու թեթև արեց ու որոշեց մինչև հեռանալն անպայման տեսնել նրան:
Մտածելուց, հետո՛ արա, թե չէ ստիպված անընդհատ ներողություն ես խնդրում:
254. Նախադասություններում գործողություն կատարողի անունը չկա. գտի՛ր՝ մե՞կն է, թե՞ մեկից ավելի (եզակի՞ է թե՞ հոգնակի):
Զարմացա-եզակի
Տեսանք-հոգնակի
Փնտրում ես-եզակի
Վազում եք-հոգնակի
Կտա-եզակի
Կհասնեն-հոգնակի
255. Պարզի՛ր, թե տրված բառախմբերն ի՞նչ սկզբունքով են կազմված:
Ա. Մտնեմ, տարա, հասել է, գալիս եմ, վազում ես, թռչի, ունես, պիտի հասկանա, գրավել է, կգտնեմ:
Եզակի

Բ. Մտնենք, տարանք, հասել են, գալիս ենք, վազում եք, թռչեն, ունեք, պիտի հասկանաք, գրավել են, կգտնենք:
Հոգնակի
256.Նախադասությունը լրացրո՛ւ: Պատասխանի՛ր հարցին:
Բայն ունի երկու թիվ՝ եզակի և հոգնակի:
Բայերից բացի՝ ո՞ր բառերը թիվ ունեն:
Եզակի՝ ես, դու, նա, Հոգնակի՝ մենք, դուք, նրանք
257. Գրի՛ր, թե յուրաքանչյուր նախադասության մեջ գործողություն կատարողն ո՞վ է, և ընդգծի՛ր այն բառը, որը հուշեց:
Օրինակ՝
Վերջերս այնտեղ հաճախ եք հյուր գնում: — Դուք:

Երկու հարյուր կիլոմետր կտրել, եկել եմ, որ մի բան հարցնեմ-ես:
Ծաղկած ճյուղը քո այգու եղրևանուց ես կտրել-քո
Շան վզին փոքրիկ ռադիոընդունիչ էր ամրացրել-նա
Անձավում ճանճի մեծության թռչուններ տեսանք-մենք
Հետաքրքիր բան եք մտածել-դուք
Մեզ ամեն տարի այցելում են-նրանք
259. Պարզիաբ՛ր, թե տրված բառախմբերն ի՞նչ սկզբունքով են կազմված:
Ա. Երգում եմ, բերել եմ, լսեցի, լռեմ, կգամ, պիտի բարձրանամ:
Երգում ենք, բերել ենք, լսեցինք, լռենք, կգանք, պիտի բարձրանանք:
Բ. Երգում ես, բերել ես, լսեցիր, լռես, կգաս, պիտի բարձրանաս:
Երգում եք, բերել եք, լսեցիք, լռեք, կգաք, պիտի բարձրանաք:
Գ. Երգում է, բերել է, լսեցի, լռի, կգա, պիտի բարձրանա:
Երգում են, բերել են, լսեցին, լռեն, կգան, պիտի բարձրանան:
Ա խումբ-ես, մենք
Բ խումբ-դու, դուք
Գ-խումբ-նա, նրանք

Սուրալ-ծատ արագ վազել
Ծփալ-ջրի մակերեսին մնալ
Ջաղացպան-ջրաղաց
Հողմաղացը-քամով գործող ջրաղաց
Երթալ-գնալ
Լուացքս-լվացքս

Մի օր Չըղջիկն ու Ճայն եկան
Թե՝ ե՛կ դառնանք վաճառական:
Ասին ու խելք խելքի տըվին,
Հավան կացան, պայման դըրին.

Բայց՝ արի տես… որ փող չունեն։
Շատ միտք արին, թե ինչ անեն,
Վերջը եկան Փըշի մոտը,
Ընկան նըրա ձեռն ու ոտը,
Ու մուրհակով,       

Շահով, կարգով,
Փող վեր առան բավականին,
Ինչքան պետք էր իրենց բանին։

Չիղջը մընաց, տընպահ դառավ,
Ճայը բոլոր փողերն առավ,

Առավ, նըստեց նավի միջին,
Հասավ Մըսըր, Չինումաչին,
Ֆարս, Հընդըստան,
Արաբըստան…
Է՛լ թանկագին քիրմանի շալ,

Է՛լ մարգարիտ, զըմրուխտ ու լալ,
Հընդու խուրմա, փըստա, բադամ,
Եվ… ո՜ր մեկի անունը տամ.
Ինչ որ տեսավ, աչքը սիրեց,
Առատ-առատ նավը լըցրեց.

Նավը լըցրեց հազար բարով
Ու ետ` եկած ճանապարհով
Ուրախ-ուրախ տուն էր գալի։
Ճամփին ծովում սարսափելի
Ալեկոծում, մըրրիկ ելավ,

Զարկեց, տարավ ապրանք ու նավ:
Միայն սովդաքյար Ճայը էնօր
Ազատվեցավ մերկ ու տըկլոր։
Ազատվեցավ — փառք իր ասծուն,
Բայց ի՞նչ սըրտով խեղճը գա տուն.

Գա՜ — ի՞նչ ասի պարտքատերին,
Ո՞նց երևա իր ընկերին…
Ընկերն էնտեղ՝ դուռը կըտրած,
Աչքը ճամփին, վիզը ծըռած,
Համրում է օրն օրի վըրա,

Թե՝ մեր Ճայը երբ պիտի գա…
Երկար նայեց,
Ճամփեն պահեց,
Շատ լավ ու վատ երազ տեսավ,
Մինչև պարտքի օրը հասավ,

Ու՝ մուրհակի թուղթը ձեռին,
Փուշը տընկվեց կըտեր ծերին.
— Է՛յ, բարեկամ, ի՞նչ բանի եք.
Էլ չեք ասում, թե պարտք ունեք…
Գործ բըռնեցիք, հորս ողորմի,

Ետ տվեք դե փողըս հիմի։
Թուղթ եք տըվել՝ վախտ իմացեք,
Ամոթ, աբուռ, ահ ունեցեք…
Թալան հո չի՞… մեղք եմ ես էլ…
Ախպե՛ր, էսպես բա՞ն եք տեսել.

Ոսկի տա մարդ իրեն ձեռով,
Չըկարենա առնի զոռո՞վ…
Սրանից հետո դե արի դու
Ու ձեռ մեկնի աղքատ մարդու…
Գոռգոռում էր ողջ թառակում,

Հայհոյում էր, խայտառակում.
Ամեն մարդ էլ, ով որ լըսում,
Հենց մի բերան էն էր ասում.
— Ա՛յ ամոթ ձեզ, Չըղջիկ ու Ճայ,
Ի՜նչ ենք լըսում. — վա՛յ, վա՛յ, վա՛յ, վա՛յ,

Անուններըդ վաճառական,
Ու էս տեսակ խայտառակ բա՞ն…
Վա՛յ, վա՛յ, վա՛յ, վա՛յ,
Չըղջիկ ու Ճայ…
Չըղջիկն էսպես միշտ լըսելիս

Սիրտը բերնով դուրս էր գալիս։
Բարկանում էր իրեն մըտքում,
Անիծում էր, չըքում, թըքում.
— Ա՛յ քու տունը քանդվի, ա՛ Ճայ,
Ա՛յ դու դառնաս գըրողի փայ,

Էս ի՞նչ բան էր, որ դու արիր,
Գլուխս էս ի՞նչ փորձանք բերիր…
Ու խընդրում էր ամեն անգամ.
— Մի նեղանար, Փուշ բարեկամ,
Շատ ես կացել,

Կա՛ց մի քիչ էլ.
Թուղթ ըստացա երեկ Ճայից,
Թե՝ դուրս եկա Արաբիայից.
Որտեղ որ է՝ շուտով կըգա,
Դեռ մի բան էլ ավել կըտա…

— Ես չեմ ուզում ավելն, ախպեր,
Կանխիկ համրած իմ փողը բեր.
Շահ եք գըրել,
Վախտ եք դըրել.
Ինչ գըրած ա, էն եմ ասում,

Ձեզնից ավել բան չեմ ուզում։
— Չէ՜, աղա Փուշ,
Թե վաղ, թե ուշ,
Փողն իր կարգին, շահն իր կարգին,
Իսկ պատիվըդ… ես իմ հոգին…

Ես հույս ունեմ… ասենք պարտք ենք…
Բայց չէ՞ ախար մենք էլ մարդ ենք…
Չէ՛, քու արածն ով մոռանա,
Իր աստվածն էլ նա կուրանա…

Խեղճը էսպես լեզու ածավ,

Շատ հույս տըվավ, շատ խոստացավ,
Շատ սուտ ասավ պարտքատերին,
Շատ ըսպասեց իր ընկերին.
Բայց ընկերը չըկա՜, չըկա՜։
— Էս ի՜նչ ցավ էր, աստված վըկա.

Ի՛նչ իմ բանն էր՝ մըտա մեջը,
Որ խայտառակ լինեմ վերջը…
Ի՞նչպես պըրծնեմ էս կըրակից,
Էս ահագին պարտքի տակից.
Էլ ի՞նչ ասեմ,

Ո՞նց ըսպասեմ.
Նա ե՞րբ կըգա, ի՞նչ իմանամ,
Ո՞ր ջուրն ընկնեմ… ո՞ւմ մոտ գընամ…
Շատ միտք առավ,
Դես դեն թըռավ,

Ինչ որ ուներ տանը, հագին,
Ողջ հավաքեց, տըվավ պարտքին,
Ցիփ մերկացավ,
Էլ չըպըրծավ։
Վերջը տեսավ, որ ճար չեղավ,

Թևեր առավ, ինքն էլ փախավ,
Փախավ, կորավ, որ էլ էնպես,
Դատարկ, սընանկ ու սևերես,
Ոչ պատահի պարտքատերին,
Ոչ երևա լույս աշխարհին։

Ոչ պարտքատեր աղա-Փուշին։
Ճայն էլ ծովում,
Ճըչում, ծըվում,
Ջուրն է մըտնում,
Դուրս է պըրծնում,

Թևին տալիս,
Ման է գալիս,
Թե մի գուցե բախտը բանի,
Կորուստն էլ ետ ջըրից հանի։
Իսկ Փուշն, արդեն հույսը հատած,

Ճանկ ու ատամ սուր պատրաստած,
Կողքովն ով որ անց է կենում՝
Քաշում է փեշն ու հարցընում,
Թե չե՞ն տեսել մեկն ու մեկին,
Էն լիրբ Ճային կամ Չըղջիկին.

Ու էն օրից մինչև օրս էլ
Մեկը մեկին դեռ չեն տեսել։

Առաջադրանքներ
1.Բալլադից դուրս գրեք երկրների անունները, համացանցից օգտվեք և գտեք, թե դրանք ներկայումս որ երկրներն են։
Չինումաչին–Չինաստան
Ֆարս– փոքրիկ Իրանական կղզի Պարսից ծոցը
Հընդըստան-Հնդկաստան
Արաբըստան-Արաբական նահանգներ
2.Բալլադից դուրս գրեք 3 բարդ բառ, դրա բաղադրիչնորեվ նոր բառեր ստացեք։
տընպահ- տնական, պահապան
թանկագին- թանկություն, գնացուցակ
պարտքատեր-պարտական, տիրություն
3.Բալլադից դուրս գրեք 5 ածական, հնարավորության դեպքում դրեք համեմատության երեք աստիճաններով։
Առատ-շատ առատ-ամենաառատ
Աղքատ-ավելի աղքատ-ամենաաղքատ
Լավ-ավելի լավ-ամենալավ
Վատ-ավելի վատ-ամենավատ
Դատարկ-ավելի դատարկ-ամենադատարկ
4.Բալլադից դուրս գրեք 6 ել վերջավորություն ունեցող բայեր, դրանք գրեք ուղիղ ձևով։
տեսել- տեսնել
կացել- սպասել
գըրել- գրել
դըրել- դնել
տըվել- տալ
5․Ովքե՞ր են բալլադի հերոսները, բնութագրեք նրանց։
Բալլադի հերոսներնն էին Ճայը, Ագռավը և Փուշը։
Ճայը ամոթ ուներ, քանի որ երբ ապրանքը ալիքը գցեց ծովը, Ճայը իջավ ջուրը այն գտնելու, որովհետև նա հասկանում էր, որ ուրիշի փողով են գնել այդ ապրանքը, և եթե պարտքը հետ չտա, շատ վատ կլինի։
Ագռավը աղքատ մի վաճառական էր (արդեն)։
Փուշը հարուստ փուշ էր, որից էլ գումար էին վերձրել։
6․Ստեղծված իրավիճակում ո՞վ է մեղավոր։ Պատասխանը հիմնավորեք։
Մեղավոր էր Ճայը, որովհետև նա կարող էր ետ վերադարնար և ասել եղելությունը և միգուցե փուշը խելացի տարբերակ առաջարկեր։
7․Մեղադրո՞ւմ, թե՞ արդարացնում եք Փշին։ Պատասխանը հիմնավորեք։
Չեմ մեղադրում, որովհետև եթե մարդուն պարտքով գումար են տալիս, պետք է վերադարձնեն։
8․Բալլադում ձեզ հայտնի ի՞նչ երևույթի բացատրությունը գտանք։
Գտանք, թե ինչու է ճայը գլուխը մտցնում ջրի մեջ,
Գտանք, թե ինչու է չիղջը միայն գիշերները մութ տեղից դւրս գալի,
Գտանք, թե ինչու է պուշը բոլորի շորից բռնում քաշում։
9.Ձեզ ի՞նչ սովորեցրեց բալլադը։
Ինձ բալլադը սովորեցրեց, որ ինձ որ բան անելուց առաջ պետք է մի լավ մտածել, որ այսպիսի պատմություն չլինի։ Նաև, որ եթե մեկից պարտքով գումար ես վերցնում, պետք է ետ վերադարձնես, կապ չունի թե այդ մարդը քեզ բարեկա՞մ է, թե ոչ։

243. Տրված գոյականներից ի՞նչ անել կամ ի՞նչ լինել հարցին պատասխանող բառեր (բայեր) կազմի՛ր և բայ կազմող մասնիկներն ընդգծիր:
ա) Ամպել, ծաղկել, վարել, կարել, երգել, ժողովել, օճառել։
բ) Գողանալ, վախենալ, քարանալ, մահանալ, մանկանալ, իջնել, մայրել:
244. Տրված ածականներից բայեր (ի՞նչ անել կամ ի՞նչ լինել հարցին պատասխանող բառեր) կազմի՛ր և բայ կազմող մասնիկներն ընդգծի՛ր:
Գեղեցիկ-գեղեցկանալ
հպարտ-հխարտանալ
տգեղ-տգեղանալ
մեծ-մեծանալ
փոքր-փոքրանալ
չար-չարանալ
չոր-չորանալ
թարմ-թարմանալ
խոնավ-խոնավանալ
սև-սևանալ
բարձր-բարձրանալ
մանր-մանրանալ
ճերմակ-ճերմանալ
դալուկ-դալկանալ
ծանր-ծանրանալ
245. Տրված բառերից գոյականներ և բայեր կազմի՛ր: Արմատների գրությունն ինչպե՞ս փոխվեց:
թը՜շշ – թշշոց – թշշալ
Բը՜զզ-բզզոց-բզզալ
դը՜ռռ-դռռոց-դռռալ
չրը՜խկ-չրխկոց-չրխկալ
խը՜շշ-խշշոց-խշշալ
ծի՜վ-ծի՜վ-ծվծվոց-ծվծվալ
տը՜զզ-տզզոց-տզզալ
կը՜ռռ-կռռոց-կռռալ
թը՜խկ-թխկոց-թխկալ
մը՜ռռ-մռռոց-մռռալ
246. Թիվ և գործողության հատկանիշ ցույց տվող տրված բառերից (թվականներից և մակբայներից) բայեր կազմի՛ր և բայ կազմող մասնիկներն ընդգծի՛ր: Ստացված այն բառերը, որոնց չես հանդիպել, փորձի՛ր բացատրել:
Երրորդ-երրորդներ-երրորդել
ուշ-ուշացողներ-ուշանալ
շտապ-շտապողներ-շտապել
մոտ-մոտեցողներ-մոտենալ
մերձ-մերձողներ-մերձանալ
հեռու-հեռուներ-հեռվանալ
դանդաղ-դանդաղներ-դանդաղանալ
հաճախ-հաճախորդներ-հաճախել
կրկին-կրկնողներ-կրկնել
247. Տրված արմատներով բայեր կազմի՛ր և բայ կազմող մասնիկներն ընդգծի՛ր:
Նստ-նստել
սահ-սահել
վազ-վազել
կարդ-կարդալ
խաղ-խաղալ
տես-տեսնել
հաս-հասնել
հագ-հագնել
փախ-փախնել
սառ-սառել
թիռ-թռնել
248. Պարզի՛ր, թե Ա և Բ բառախմբերն ի՞նչ սկզբունքով են կազմված: Այդ բառախմբերը լրացրո՛ւ:
Ա․Գրել, հրել, վազել, քայլել, սուլել, սիրել, ատել, փախչել, թռչել, տեսնել, հասնել, հավաքել, երգել, ուղղել, կտրել, պարել։
Բ․Խաղալ, կարդալ, դողալ, սողալ, աղալ, բարկանալ, ուրախանալ, կամենալ, վախենալ, բարկանալ, ծերանալ, երջանկանալ, մոտենալ, չարանալ։
Ա խմբում վերջում ավելացնում են ել մասնիկը, իսկ Բ խմբում՝ ալ։
249. Ըստ նախորդ վարժության՝ բայերը բաժանի՛ր երկու խմբի և այդ խմբերն անվանի՛ր:
Ա խմբի բայերը ունեն ա խոնարհիչ, և կոչվում են ա խոնարհման բայեր։ Բ խմբի բայերը ունոն ե խոնհարիչ, դրանք ե խոնարհման բայերը են։
Բազմապատկական բայեր
250. Բացատրի՛ր, թե ընդգծված բայերի իմաստների տարբերությունը ո՞րն է:
Փայտը կոտրեցի: – Փայտը կոտրատեցի:
Կողպեքը չխկաց ու բացվեց: – Կողպեքը չխկչխկաց ու բացվեց:
Հանկարծ թփերը խշշացին: – Հանկարծ թփերը խշխշացին:
Վարպետը պաստառները պատից պոկեց: – Վարպետը պաստառները պատից պոկոտեց:
251. Ա և Բ շարքի բառերի տարբերությունը գտի՛ր: Բ շարքը տրված բայերով շարունակի՛ր։
Կտրել- կտրատել, կտրտել
թռչել-  թռչկոտել
վազել – վազվզել,թռվռալ
Պատռել, նստել, ջարդել, ծակել, ցատկել, ճխլել: Ծամել, կռռալ, թափել, կապել, թշշալ:
252. Կտրել, կտրատել, թռչել, թռչկոտել բայերով կազմի՛ր նախադասություններ:
Մկրատով թուղթը այնպես կտրեցի, որ ստացվի ծաղիկ։
Ես աղցան պատրաստելու համար վարունգ և լոլիկ եմ կտրատում։
Թռչյունները ձմռանը թռչում էն տաք երկրներ։
Եղբայրս երեկ ուրախությունից թռչկոտում էր։

Աղքատ գյուղացին և իր որդին
Լինում է թե չէ, ո՞վ գիտի հաստատ.
Եվ ի՞նչն է հաստատ աշխարքի վըրա…—
Աշխարքում հաստատ մի բան կա մենակ,
Այն է, որ հաստատ ոչ մի բան չկա։—
Լինում է՝ իբրև գյուղացի մի մարդ,
Աղքատ, օրական ապրուստի կարոտ։
Ունենում է սա մի խելոք տըղա,
Տանում է ծառա տալի մեկի մոտ։
Տարիք են անցնում։ Էս խելոք տըղեն
Էնպես է ազնիվ ու ժիր ծառայում,
Որ տերն էլ սըրա վարձը շատացնում,
Ինչպես իրենը՝ էնպես է նայում։
Հիշում է մի օր հայրը իր որդուն
Ու վեր է կենում գալի տեսություն.
— Հը՞, ո՞նց ես, որդիս, հիմի էլ էնպես
Էլ մերկ ու տըկլոր, էլ քաղցած հո չե՞ս։
— Չէ՛, լավ եմ, հայրիկ, ապրուստս միշտ կա,
Բայց ի՞նչ անես որ… էսպես չի մընա…

Տղան թագավորի ծառա
Գընում է հայրը։ Տարիք են անցնում։
Առաջ է գընում տըղեն օրն օրին,
Վերջը բարձրանում, պալատն է հասնում,
Դառնում է ծառա մեծ թագավորին։
Հիշում է մի օր հայրը իր որդուն
Ու վեր է կենում գալի տեսություն.
— Հը՞, ո՞նց ես, որդիս, էլ ի՞նչ ես ուզում,
Լողում ես առատ էս լիքը ծովում։
— Հա՛, լի եմ, հայրիկ, դու հանգիստ գընա,
Բայց ի՞նչ անես որ… էսպես չի մընա…

Տղան վեզիր է դառնում
Գընում է հայրը։ Տարիք են անցնում։
Էնքան է սիրվում մեր խելոք ծառան,
Որ թագավորը բերում է սըրան
Իրեն տերության երկրորդն է անում։
Հիշում է մի օր հայրը իր որդուն
Ու վեր է կենում գալի տեսություն.
— Հը՞, ո՞նց ես, որդիս, էլ ի՞նչ է մընում,
Քու խոսքովն են ողջ նըստում–վեր կենում։
— Հա՛, մեծ եմ, հայրիկ, նազիր եմ ահա,
Բայց ի՞նչ անես որ… էսպես չի մընա…

Երկրորրդ մարդը թագավորությունում
Գընում է հայրը։ Տարիք են անցնում։
Էս բարի երկրի թագավորը ծեր
Մի օր անժառանգ ընկնում է մեռնում,
Գահն ու աշխարքը մընամ են անտեր։
Ժողովք են կանչում երկրի մեծերին։
Ժողովք են գալի, խորհուրդ են անում,
Բերում են իրենց խելոք նազիրին
Առքով ու փառքով թագավոր դընում,
Ու մեր գյուղացին լըսում է մի օր՝
Դարձել է իրեն որդին թագավոր։
Գալիս է. —Որդի՛ս, էլ ի՞նչդ է պակաս,
Ամբողջ աշխարքում մի դու ես, որ կաս…
— Փառք աստծու, հայրիկ, ունեմ թագ ու գահ,
Բայց ի՞նչ անես որ… էսպես չի մընա…

Տղան ընտրվում է թագավոր
Գընում է հայրը։ Տարիք են անցնում։
Իր գահին բազմած ինքնակալը նոր
Մահվան ու կյանքի վճիռ է անում՝
Բուռը հավաքած աշխարքը բոլոր։
Բուռըդ հավաքի աշխարքը թեկուզ,
Թողնելու ես ողջ դարձյալ աշխարքին։

Թագավորի մահը
Մեր թագավորն էլ մի անգամ էսպես
Մահիճ է ընկնում, ավանդում հոգին։
Լըսում է ծերուկ հայրը մի օր էլ,
Որ իր թագավոր որդին չըմնաց։
Ի՞նչ ասել կուզի — գալիս է վըրեն,
Էլ ի՜նչ մըղկըտոց, էլ ի՜նչ սուգ ու լաց…
Զորքով, աշխարքով, ծեսով, հանդեսով
Արքային վայել թաղում են անում,
Ու վեր են կենում՝ զըրույց անելով
Ամենքը իրենց տըներն են գնում։
Տարիք են անցնում։

<<Էսպես չի մնա>>
Հայրը մի անգամ
Գալիս է որդու շիրիմի վրա։
Գալիս է, տեսնում՝ մարմար մահարձան,
Բայց վըրեն գրած… «Էսպես չի մընա…»։
Գընում է հայրը։ Տարիք են անցել.
Ո՞վ կարա մեզնից հաշիվն իմանա…
Էն օրից էսօր անվերջ, դարեդար
Զրույցն ասում է — «Էսպես չի մընա…»
Ու չըկա շըքեղ արձանն արքայի,
Ոչ նրա քաղաքն աշխարքի վըրա,
Մերն է աշխարքը ու կյանքը հիմի,
Բայց մեր աշխարքն էլ… էսպես չի մընա..

Առաջադրանքներ
1․Ստեղծագործությունը բաժանիր մասերի և դրանք վերնագրիր։
<<Աղքատ գյուղացին և իր որդին>>
<<Թագավորի մահը>>
<<Տղան թագավորի ծառա>>
<<Երկրորրդ մարդը թագավորությունում>>
<<Տղան ընտրվում է թագավոր>>
<<Աղքատ գյուղացին և իր որդին>>
<<Էսպես չի մնա>>
<<Տղան վեզիր է դառնում>>
2․Գրիր ստեղծագործության ասելիքը։
Կյանքում ոչինչ հավերժ չէ, ոչ հարստություն, ոչ փառք, ոչինչ․․․
3․Գտիր այն հատվածը, որտեղ խտացված է հեղինակի ասելիքը։
Գալիս է որդու շիրիմի վրա։
Գալիս է, տեսնում՝ մարմար մահարձան,
Բայց վըրեն գրած… «Էսպես չի մընա…»։
Գընում է հայրը։ Տարիք են անցել.
Ո՞վ կարա մեզնից հաշիվն իմանա…
Էն օրից էսօր անվերջ, դարեդար
Զրույցն ասում է — «Էսպես չի մընա…»
Ու չըկա շըքեղ արձանն արքայի,
Ոչ նրա քաղաքն աշխարքի վըրա,
Մերն է աշխարքը ու կյանքը հիմի,
Բայց մեր աշխարքն էլ… էսպես չի մընա..
4.դուրս գրիր քեզ դուր եկած հատվածը, ընտրությունդ հիմնավորիր։
Տղան ընտրվում է թագավոր
Գընում է հայրը։ Տարիք են անցնում։
Իր գահին բազմած ինքնակալը նոր
Մահվան ու կյանքի վճիռ է անում՝
Բուռը հավաքած աշխարքը բոլոր։
Բուռըդ հավաքի աշխարքը թեկուզ,
Թողնելու ես ողջ դարձյալ աշխարքին։
Այս հատվածը ինձ շատ դուր եկավ, քանի որ տղան շատ իմաստուն էր, և հասկանում էր ինչ է կյանքը, ես շատ ուրախ եմ, որ այս բալլադում նոր թագավոր ընտրեցին այդ տղային։
5.Համաձա՞յն ես հեղինակի հետ, պատասխանդ պատճառաբանիր։
Այո, ես համաձայն եմ, որովհետև ես էլ եմ մտածում, որ այս կյանքում ամեն ինչ անվերջ չի։
6.Ինչպես կբացատրես այս տողերը․
Եվ ի՞նչն է հաստատ աշխարքի վըրա…—
Աշխարքում հաստատ մի բան կա մենակ,
Այն է, որ հաստատ ոչ մի բան չկա։—
7.Բալլադից դուրս գրիր բոլոր պարզ, բարդ, ածանցավոր բառերը տեղադրիր աղյուսակում։
Պարզ————————Բարդ————————Ածանցավոր
Հայր———————-Ինքնակալ——————-Թագավոր
Մահ———————-Մահարձան——————Խորհուրդ
Բուռ———————-Դարեդար———————Հաստատ
Շիրիմ—————————————————Գյուղացի
Կյանք—————————————————Օրական
Ծեր——————————————————Ապրուստ
Որդի—————————————————-Խելոք
Փառք—————————————————Տեսություն
Զորք—————————————————-Տերություն
Աշխարք————————————————Քաղցած
Կարոտ————————————————-Հայրիկ
Ժողովք————————————————-Երկրորդ
Թաղում————————————————-Ծերուկ
Օր——————————————————Անժառանգ
Տարիք—————————————————Անտեր
Ծով——————————————————Անվերջ
Երկիր—————————————————Շքեղ
Պալատ
Ծառա
Մարդ
Աղքատ
Ազնիվ
Ժիր
Տեր
Վարձ
Մերկ
Տկլոր
Առատ
Հանգիստ
Տարիք
Խոսք
Ողջ
Նազիր
Գահ
Թագ
Վճիռ
Մահիճ
Սուգ
Լաց
Ծես
Հանդես
Արքա
Արձան
Քաղաք

231. Պարզի՛ր, թե ինչպե՞ս է գրվում  ինը:
— Ինն անգամ վաթսո՞ւն,- կրկնեց նա:
            Ինը տարի է՝ ընկերություն ենք անում:
            Ինը քսանից տասնմեկով է փոքր:
            Երկուսին գումարած ութ՝ ինը կլինի՞:
            Ինն ես ասում, բայց երկուսին գումարած ութ՝ տասը կլինի:
            Ինն ինչի՞ց է մեծ:
            Իննսուն տարի՞ է տևել այդ պատերազմը, թե՞ հարյուր:
            Տատս իննսունմեկ տարեկան է:
232. Փակագծում տրված թվականներն այնպես գրի՛ր, որ պատասխանեն ոչ թե քանի՞, այլ ո՞ր կամ ո՞րերորդ հարցին (ո՞ր ածանցով դարձրիր):
Օրինակ՝
(Հինգ) տարի է՝ դպրոց եմ գալիս: — Հինգերորդ տարին է՝ դպրոց եմ գալիս:
Տաս օր է, որ բակ չեմ իջել
Երրորդ դասարանցի քույրիկս երկու տարով փոքր է ինձնից։
Երկիր թռչող յուրաքանչյուր երկրորդ նավն ինձ հյուրեր է բերում:
Խաղի երեսունհինգերորրդ րոպեում եղբայրս գոլ խփեց:
Մեկից սկսած յուրաքանչյուր տասներկուերորդ թիվն առանց մնացորդի կբաժանվի տասներկուսի:
Յուրաքանչյուր չորրորդ ամսվա քսանութերորրդ օրը նվիրում էր աշխատանքային սեղանն ու պահարանը կարգի բերելուն:
Կյանքի ութսուներկուերորրդ տարում որոշեց հեծանիվ քշել:
Արդեն տասնվեցերորրդ դարում գեղասահքի սիրահարներ կային Հոլանդիայում:
Իմ առաջին գործը քեզ սիրով օգնելն Է:
Դերանուններ
236. Ես, դու, նա, մենք, դուք, նրանք բառերն ինչո՞ւ են անձնական դերանուններ կոչվում:
Ես, դու, նա, մենք, դուք, նրանք դերանուններն ըստ թվի բաժանի՛ր երկու խմբի:
Ա. Ես, մենք
Բ. Դու, դուք
Դ. նա, նրանք
237. Անձնական դերանունները ի՞նչ սկզբունքով են բաժանված երեք խմբի:
Ա. Ես, մենք.
Բ. Դու, դուք.
Դ. նա, նրանք․
Նրանք վաժանված են խմբերի, քանի որ ամեն անձնական դերանունը ցույց է տալիս տարբեր մարդկանց։ Օրինակ՝ ես-իմ մասին, դու-քո մասին, նա-նրա մասին։

Արևմտահայերեն
Տղայ մը օր մը կը զայրանայ իր ծերացած հօրմէն, զայն կ՚առնէ ուսին, կը
տանի անտառ մը, հոն կը ձգէ ու տուն կը դառնայ։
Տարիներ ետք կ’ամուսնանայ, որդի մը կ՚ունենայ, կը խնամէ ու կը մեծցնէ
զայն։ Սակայն, այս տղան ալ հօրը պէս երախտամոռ* կ՚ըլլայ։
Օր մըն ալ, երբ ասոր ալ սիրտը կը նեղուի, կ՚առնէ հայրը ուսին ու սարն ի
վեր կը բարձրանայ։
—Տղա՛ս, զիս հոս ձգէ ու ե՛տ գնա,— կ՚ըսէ հայրը։
—Իսկ ինչո՞ւ ճիշդ հոս,— կը հարցնէ տղան։
—Ես հայրս մինչեւ այս ծառն եմ բերած,— կը պատասխանէ հայրը հոգոց
հանելով*։
Կազմող եւ մշակող՝ Արմէն Սարգիսեան
Արեւելահայերէնէ արեւմտահայերէնի վերածեց՝ Արթուր Անդրանիկեան

Այս առակի հեղինակը ուզում է ասել, որ եթե վատություն անես, հետո կփոշմանես որ վատությոյւն էս արել։

Արևելահայերեն բառեր
զայն-նրա
հոն—այնտեղ
հոս-այստեղ
Տարիներ ետք-տարիներ անց
երախտամոռ-լավությունը մոռացող
կ՚ըլլայ-կլինի
ասոր-սրա
զիս-ինձ
մը-մի
կ՚առնէ-կվերցնի
սիրտը կը նեղուի—սիրտը կնեղվի

Աղքատ գյուղացին և իր որդին
Լինում է թե չէ, ո՞վ գիտի հաստատ.
Եվ ի՞նչն է հաստատ աշխարքի վըրա…—
Աշխարքում հաստատ մի բան կա մենակ,
Այն է, որ հաստատ ոչ մի բան չկա։—
Լինում է՝ իբրև գյուղացի մի մարդ,
Աղքատ, օրական ապրուստի կարոտ։
Ունենում է սա մի խելոք տըղա,
Տանում է ծառա տալի մեկի մոտ։
Տարիք են անցնում։ Էս խելոք տըղեն
Էնպես է ազնիվ ու ժիր ծառայում,
Որ տերն էլ սըրա վարձը շատացնում,
Ինչպես իրենը՝ էնպես է նայում։
Հիշում է մի օր հայրը իր որդուն
Ու վեր է կենում գալի տեսություն.
— Հը՞, ո՞նց ես, որդիս, հիմի էլ էնպես
Էլ մերկ ու տըկլոր, էլ քաղցած հո չե՞ս։
— Չէ՛, լավ եմ, հայրիկ, ապրուստս միշտ կա,
Բայց ի՞նչ անես որ… էսպես չի մընա…

Տղան թագավորի ծառա
Գընում է հայրը։ Տարիք են անցնում։
Առաջ է գընում տըղեն օրն օրին,
Վերջը բարձրանում, պալատն է հասնում,
Դառնում է ծառա մեծ թագավորին։
Հիշում է մի օր հայրը իր որդուն
Ու վեր է կենում գալի տեսություն.
— Հը՞, ո՞նց ես, որդիս, էլ ի՞նչ ես ուզում,
Լողում ես առատ էս լիքը ծովում։
— Հա՛, լի եմ, հայրիկ, դու հանգիստ գընա,
Բայց ի՞նչ անես որ… էսպես չի մընա…

Տղան վեզիր է դառնում
Գընում է հայրը։ Տարիք են անցնում։
Էնքան է սիրվում մեր խելոք ծառան,
Որ թագավորը բերում է սըրան
Իրեն տերության երկրորդն է անում։
Հիշում է մի օր հայրը իր որդուն
Ու վեր է կենում գալի տեսություն.
— Հը՞, ո՞նց ես, որդիս, էլ ի՞նչ է մընում,
Քու խոսքովն են ողջ նըստում–վեր կենում։
— Հա՛, մեծ եմ, հայրիկ, նազիր եմ ահա,
Բայց ի՞նչ անես որ… էսպես չի մընա…

Երկրորրդ մարդը թագավորությունում
Գընում է հայրը։ Տարիք են անցնում։
Էս բարի երկրի թագավորը ծեր
Մի օր անժառանգ ընկնում է մեռնում,
Գահն ու աշխարքը մընամ են անտեր։
Ժողովք են կանչում երկրի մեծերին։
Ժողովք են գալի, խորհուրդ են անում,
Բերում են իրենց խելոք նազիրին
Առքով ու փառքով թագավոր դընում,
Ու մեր գյուղացին լըսում է մի օր՝
Դարձել է իրեն որդին թագավոր։
Գալիս է. —Որդի՛ս, էլ ի՞նչդ է պակաս,
Ամբողջ աշխարքում մի դու ես, որ կաս…
— Փառք աստծու, հայրիկ, ունեմ թագ ու գահ,
Բայց ի՞նչ անես որ… էսպես չի մընա…

Տղան ընտրվում է թագավոր
Գընում է հայրը։ Տարիք են անցնում։
Իր գահին բազմած ինքնակալը նոր
Մահվան ու կյանքի վճիռ է անում՝
Բուռը հավաքած աշխարքը բոլոր։
Բուռըդ հավաքի աշխարքը թեկուզ,
Թողնելու ես ողջ դարձյալ աշխարքին։

Թագավորի մահը
Մեր թագավորն էլ մի անգամ էսպես
Մահիճ է ընկնում, ավանդում հոգին։
Լըսում է ծերուկ հայրը մի օր էլ,
Որ իր թագավոր որդին չըմնաց։
Ի՞նչ ասել կուզի — գալիս է վըրեն,
Էլ ի՜նչ մըղկըտոց, էլ ի՜նչ սուգ ու լաց…
Զորքով, աշխարքով, ծեսով, հանդեսով
Արքային վայել թաղում են անում,
Ու վեր են կենում՝ զըրույց անելով
Ամենքը իրենց տըներն են գնում։
Տարիք են անցնում։

<<Էսպես չի մնա>>
Հայրը մի անգամ
Գալիս է որդու շիրիմի վրա։
Գալիս է, տեսնում՝ մարմար մահարձան,
Բայց վըրեն գրած… «Էսպես չի մընա…»։
Գընում է հայրը։ Տարիք են անցել.
Ո՞վ կարա մեզնից հաշիվն իմանա…
Էն օրից էսօր անվերջ, դարեդար
Զրույցն ասում է — «Էսպես չի մընա…»
Ու չըկա շըքեղ արձանն արքայի,
Ոչ նրա քաղաքն աշխարքի վըրա,
Մերն է աշխարքը ու կյանքը հիմի,
Բայց մեր աշխարքն էլ… էսպես չի մընա..

Առաջադրանքներ
1․Ստեղծագործությունը բաժանիր մասերի և դրանք վերնագրիր։
<<Աղքատ գյուղացին և իր որդին>>
<<Թագավորի մահը>>
<<Տղան թագավորի ծառա>>
<<Երկրորրդ մարդը թագավորությունում>>
<<Տղան ընտրվում է թագավոր>>
<<Աղքատ գյուղացին և իր որդին>>
<<Էսպես չի մնա>>
<<Տղան վեզիր է դառնում>>
2․Գրիր ստեղծագործության ասելիքը։
Կյանքում ոչինչ հավերժ չէ, ոչ հարստություն, ոչ փառք, ոչինչ․․․
3․Գտիր այն հատվածը, որտեղ խտացված է հեղինակի ասելիքը։
Գալիս է որդու շիրիմի վրա։
Գալիս է, տեսնում՝ մարմար մահարձան,
Բայց վըրեն գրած… «Էսպես չի մընա…»։
Գընում է հայրը։ Տարիք են անցել.
Ո՞վ կարա մեզնից հաշիվն իմանա…
Էն օրից էսօր անվերջ, դարեդար
Զրույցն ասում է — «Էսպես չի մընա…»
Ու չըկա շըքեղ արձանն արքայի,
Ոչ նրա քաղաքն աշխարքի վըրա,
Մերն է աշխարքը ու կյանքը հիմի,
Բայց մեր աշխարքն էլ… էսպես չի մընա..
4.դուրս գրիր քեզ դուր եկած հատվածը, ընտրությունդ հիմնավորիր։
Տղան ընտրվում է թագավոր
Գընում է հայրը։ Տարիք են անցնում։
Իր գահին բազմած ինքնակալը նոր
Մահվան ու կյանքի վճիռ է անում՝
Բուռը հավաքած աշխարքը բոլոր։
Բուռըդ հավաքի աշխարքը թեկուզ,
Թողնելու ես ողջ դարձյալ աշխարքին։
Այս հատվածը ինձ շատ դուր եկավ, քանի որ տղան շատ իմաստուն էր, և հասկանում էր ինչ է կյանքը, ես շատ ուրախ եմ, որ այս բալլադում նոր թագավոր ընտրեցին այդ տղային։
5.Համաձա՞յն ես հեղինակի հետ, պատասխանդ պատճառաբանիր։
Այո, ես համաձայն եմ, որովհետև ես էլ եմ մտածում, որ այս կյանքում ամեն ինչ անվերջ չի։
6.Ինչպես կբացատրես այս տողերը․
Եվ ի՞նչն է հաստատ աշխարքի վըրա…—
Աշխարքում հաստատ մի բան կա մենակ,
Այն է, որ հաստատ ոչ մի բան չկա։—
7.Բալլադից դուրս գրիր բոլոր պարզ, բարդ, ածանցավոր բառերը տեղադրիր աղյուսակում։

Պարզ	Բարդ	Ածանցավոր
Հայր Խորհուրդ Մահ Բուռ
Շիրիմ Թագավոր Կյանք Ծերուկ
Որդի Գյուղացի Փառք Զորք
Աշխարք Կարոտ Ժողովք Թաղում
Օր Տարիք Ծով
Երկիր Պալատ Ծառա

Ածական 
Ուշադիր կարդա՛:
Ածականը ցույց է տալիս առարկայի հատկանիշ (որպիսություն): Առարկայի հատկանիշը կարող է համեմատվել այլ առարկաների նույն հատկանիշի հետ, արտահայտել նրա առավել, պակաս լինելը կամ էլ գերազանցությունը: 
Ածականի համեմատության աստիճանները կազմվում են ավելի, պակաս, քիչ, նվազ, ամենից բառերով և ամենա-, -ագույն ածանցներով: 

216. Տրված բառերից յուրաքանչյուրին ինչպիսի՞ հարցին պատասխանող մի քանի բառեր ավելացրո՛ւ (աշխատիր չկրկնել): 
Օրինակ՝ 
քարե, բարձր, երկհարկանի, բնակելի, գեղեցիկ տուն: 
Քույր-գեղեցիկ, մեծ, բարձրահասակ, ժպտերես
Եղբայր-փոքր, գանգուր, կարմրաթուշ, աշխույժ
Մայր-բարի, խնաիչ, գեղեցիկ, խելացի, հասկացող
Հայր-պատասխանատու, ուժեղ, մաքրասեր
Տատիկ-Հոգատար, մեծահասակ, կազմակերպված
Պապիկ-ալեհեր, խիստ, բանիմաց
217. Տրված գոյականներին ածանցներ ավելացրո՛ւ, որ ածականներ դառնան: 
Սիրտ- սրտակից
վախ- անվախ
քար-քարոտ
մայր-մայրական
երկինք-երկնային
արև-արևոտ
փայտ-փայտե
լեռ(ն)-լեռնային
փողոց-անփողոց
երկաթ-երկաթյա
օդ-անօդ
լեռ(ն)-լեռնային
փողոց-անփողոց
երկաթ-երկաթյա
օդ-անօդ
ծաղիկ-ծաղկավոր
եղբայր-եղբայրական
ոսկի-ոսկյա
արծաթ-արծաթյա
ծով-անծով
Ամերիկա-Ամերիկյան
Ֆրանսիա-ֆրանսիական
Գերմանիա-Գերմանական: 
218. Ընդգծված ածականները տեքստից հանի՛ր: 
Համեմատի՛ր. տրվա՞ծ, թե՞ ստացված տեքստում է վերաբերմունք արտահայտված: 

Ասում են, թե դաժան կոկորդիլոսն իր խեղճ զոհին ուտելուց հետո իսկական արցունքներ է թափում: Ի՞նչ է, այդ վայրենի կոկորդիլոսը թշվառ զոհին խղճո՞ւմ է: Գիտակ մարդիկ ասում են, որ կերածը մարսելու ժամանակ նրա օրգանիզմում ուրիշ գեղձեր էլ են գրգռվում, որից և աչքերից թափվող արցունքանման հեղուկ է առաջանում: Այդ սուտ, կեղծավոր լացը նկատի ունեն, երբ մեկի մասին ասում են, թե «կոկորդիլոսի արցունք է թափում»: 
Դաժան, խեղճ, իսկական, վայրենի, թշվառ, գիտակ, արցունքանման ,սուտ, կեղծավոր։
221. Կետերի փոխարեն տեղադրի՛ր տրված ածականները: Տրված ու ստացված տեքստերը համեմատի՛ր (ածականները խոսքում ի՞նչ դեր ունեն): 
Խոտավետ, լեռնային, հավերժական, կենդանական, բարձր, վայրի, մորուքավոր, անմատչելի, մշուշապատ: 
Երբ վայրի տափաստաններից բարձրանում ենք դեպի խոտավետ մարգագետինները և գնում դեպի հավերժական ձյան սահմանը, կենդանական աշխարհն աղքատանում է: Անմատչելի լեռնագագաթներին ամենից շատ վայրի ոչխարներն ու մորուքավոր քարայծերն են լինում: Նրանք սիրում են կանգնել բարձր ժայռերի կատարներին ու նայել հեռու՝ մշուշապատ սարերին ու դաշտերին: 
222. Կետերի փոխարեն տեղադրի՛ր տրված ածականները: Տրված ու ստացված տեքստերը համեմատի՛ր: 
Լայնահուն, հորդահոս, կարկաչուն, արագավազ, սառնորակ, զուլալ, տարբեր, ամենախոր, անուշահամ, բարձր, կապույտ, մաքուր, թափանցիկ, արևոտ, հանդարտ (եղանակ), հարուստ, լեռնային, գեղատեսիլ, ամենամեծ, սքանչելի, գողտրիկ, վճիտ: 
Գետնի վրայով լայնահուն ու հորդահոս գետեր, կարկաչուն ու արագավազ առ վակներ են հոսում, գետնի տակից սառնորակ ու զուլալ աղբյուրներ են բխում, և երբ նրանց ջրերը որևէ իջվածքում կուտակվում են, լիճ է գոյանում: Իսկ որքա՜ն տարբեր լճեր կան: Երկրագնդի ամենախոր լճի՝ Բայկալի ափերը երիզող լեռներն ասես բարձր մշուշի վրա են կախված: Ձգվում է կապույտ լիճը հարյուրավոր կիլոմետրեր, ու տեղացիները նրան ծով են անվանում: Բայկալը անուշահամ ու մաքուր ջուր ունի: Արևոտ ու հանդարտ եղանակին լճի հատակը տեղ-տեղ երևում է: 
Մեր հանրապետությունը լեռնային գեղատեսիլ լճերով հարուստ է: Դրանցից ամենամեծը Սևանա լիճն է, որտեղ իշխան ձուկն է բնակվում: Դիլիջանից քիչ հեռու մի գողտրիկ սքանչելի լիճ կա: Նա այնքան վճիտ ջուր ունի, որ նրան Պարզ լիճ են կոչում: 
Ածականները տեղադրելուց հետո, մենք ավելի ճշգրիտ տեղեկություն ըստացանք լճերի մասին։