193. Ընդգծված դերբայները դարձրո՛ւ բայեր:
Օրինակ` Քայլող աղջիկ — աղջիկ, որը քայլում է:
Հեռացած ձմեռ — ձմեռը, որ հեռացել է:

Ա. Սլացող մեքենա — մեքենա, որը սլանում է։
արևի շուրջը պտտվող մեքենա — մեքենա, որը պտտվում է արև շուրջ։
թունելից դուրս եկող գնացք — գնացք, որը թունելից դուրս է գալիս։
պատրաստակամորեն հորը մտնող երեխա — երեխա, որը պատրաստակամորեն հորն է մտում։
փոշու ու մրի մեջ աշխատող մարդիկ — մարդիկ, ովքեր փոշու ու ջրի մեջ են աշխատում։

Բ. Ընկած գրիչ — գրիչ, որը ընկել է։
մոռացված երգ — երգ, որը մոռացվել է։
թիթեռի հետևից ընկած երեխա — երեխա, որը թիթեռի հետևից է ընկել։
արձակված ու կախված վարագույր — վարագույր, որը արձակվել ու կախվել է։
լուծված խնդիր — խնդիր, որը լուծվել է։
գիշերվա անձրևից խոնավացած օդ — օդ, որը գիշերվա անձրևից խոնավացել է։

194. Կետերը փոխարինի՛ր ապրել բայից կազմված դերբայներով (ապրելիս, ապրող, ապրած, ապրել):
Նրա ապրած երկար ու ձիգ տարիների մասին ընդամենը մի երկու նախադասություն կարելի է պատմել:
Գետափին՝ զով ծառերի ստվերում ապրելիս հիշում էր իր անապատը, խանձված ավազը:
Կարտոֆիլի արտում ապրող բզեզն արագ բազմանում է ու շարժվում առաջ՝  նոր տարածություններ գրավելու:
Ուզում էր քաղաքից դուրս ու մենակ՝ ապրել հեռու մի դաշտում:

195. Կետերը փոխարինի՛ր ապրել բայի դիմավոր ձևերով:
Քանի՛ տարի ապրում ես մեր երկրում ու չգիտե՞ս մեր օրենքները:
Եթե մի երկու ամիս էլ ապրենք այս խոնավ ու անարև երկրում, բոլորովին կմոռանա՞ք մեր գյուղը:
Մի քանի օր այստեղ կապրի ու կտեսնի, թե ի՞նչ դժվար է օրվա հոգսը հոգալը:
Այստեղ ապրելիս ուրիշ ելք չունեմ:
Դու երկար ապրել ես այս աշխարհում ու շատ բան ես տեսել, ինձ մի խորհուրդ տո՛ւր:

196. Տրված բայերը բաժանի՛ր երկու խմբի՝դիմավոր բայերի և դերբայների:
Փակել է, մտնել, փակած, մտար, փակում եմ, մտնում է, փակեցիր, մտած, փակի՛ր, մտնեիր, փակելիս, մտնելիս, կփակենք, մտի՛ր, պիտի փակեք, մտել էինք, փակել էիր, պիտի մտնի:

Դերբայեր
Փակած, մտած, փակելիս, մտնելիս, մտնել
Դիմավոր բայեր
Պիտի փակեք, մտել էինք, փակել էիր, պիտի մտնի, փակել է, փակում եմ, մտնում է, մտար, փակի՛ր, մտի՛ր, կփակենք, փակեցիր

197. Տրված նախադասություններն այնպես փոխի՛ր, որ դիմավոր բայը դառնա համակատար դերբայ (իս վրջավորությամբ):
Օրինակ` Երբ կենդանիների պահպանության խնդիրն էին լուծում, բազում դժվարությունների հանդիպեցին: — Կենդանիների պահպանության խնդիրը լուծելիս բազում դժվարությունների հանդիպեցին:
Երբ գետափին զբոսնում էր, հանկարծ շների հալածվող մի եղջերու տեսավ: — Գետափին զբոսնելիս, հանակրծ շների հալածվող մի եղջերու տեսավ:
Երբ երկրորդ խողովակաշարն էին կառուցում, պարզեցին, որ դա էլ բավարար չի լինելու: — Երկրորդ խողովակաշարը կառուցելիս, պարզեցին, որ դա էլ բավարար չի լինելու:
Երբ գետակն անցնում էր, որս անող մի գայլաձուկ տեսավ: — Գետակն անցնելիս, որս անող մի գայլաձուկ տեսավ։
Երբ լսում էր ընկերոջ պատմությունը, փորձում էր պատկերացնել, թե ինքն ի՞նչ կաներ այդ պայմաններում: — Ընկերոջ պատմությունը լսելիս, փորձում էր պատկերացնել, թե ինքն ի՞նչ կաներ այդ պայմաններում:
Երբ ինչ-որ բան կամ ինչ-որ մեկին գնահատում ես, կտրուկ ու ծայրահեղ մի՛ լինիր: — Ինչ-որ բան կամ ինչ-որ մեկին գնահատելիս, կտրուկ ու ծայրահեղ մի՛ լինիր:
Երբ փորձում էր, ընդամենը մի փոքր սխալ էր արել, ու ոչինչ չէր ստացվել: — Փորձելիս, ընդամենը մի փոքր սխալ էր արել, ու ոչինչ չէր ստացվել:

198. Տրված բայերից համակատար դերբայներ ստացի՛ր և դրանցով նախադասություններ կազմի՛ր:
Չափել, շարժվել, կապել, մտնել, տեսնել:

Սեեղանի երկարությունը չափելիս, հասկացա, որ սխալ էի չափում։
Շատ շարժվելիս, հոգնեցի։
Պարանը կապելիս, այն կտրվեց։
Տուն մտնելիս, առաջին հերթին ձեռքերս եմ լվանում։
Դրսում կատու տեսնելիս, միշտ կերակրում եմ։

199. Տրված անորոշ դերբայների բացառական և գործիական հոլովներով (ուց, ով վերջավորությամբ ձևերով) նախադասություններ կազմի՛ր
Լսել, բարձրանալ, հեռանալ:

Իմ պատմությունը լսելուց բացի, նա նաև աշխատում էր։
Նրա երգը լսելով, նա նկարում էր։

Բարձրանալուց, նա լսեց մի տարօրինակ ձայներ։
Շենք բարձրանալով, նա խեռախոսով էր խոսում։

Նույնիսկ հեռանալուց, նա բողոքում էր։
Հեռանալով, նա կորում էր տեսադաշտից։

200.Կետերի փոխարեն պահանջված ձևերով գրի՛ր փակագծում դրված բայերը:
Երգելիս ձայնը գլուխն էր գցում: (երգել-ե՞րբ)
Ձիու սիրտը պայթել էր քուռակի համար վախենալուց: (վախենալ-ինչի՞ց)
Թեյը տանելիս թափեց: (տանել-ե՞րբ)
Կենսախինդ մարդիկ վախենում են լուրջ կամ տխուր կամ ծանր երևալուց: (երևալ-ինչի՞ց)
Ու Մոսկվա գնալուց առաջ մի երկու օրով ման է գալիս հարազատ վայրերում: (գնալ-ինչի՞ց)
Մեղր լցնելիս մի կաթիլ գետին թափեց: (լցնել-ե՞րբ)

201.Փակագծում դրված բայերը կետերի փոխարեն գրի՛ր պահանջված ձևով:
Այդ նամակը կարդալիս նա գունատվեց: (կարդալ-ե՞րբ)
Ամբողջը երեկո կարդալուց հոգնած՝ դուրս եկավ զբոսնելու: (կարդալ-ինչի՞ց)
Այդ տունը կարդալիս սպասում էր որդու վերադարձին: (կարդալ-ե՞րբ)
Չգիտես ինչու, վախենում էր վերջին կամուրջը մինչև վերջ կառուցելուց: (կառուցել-ինչի՞ց)
Ականջները դժժում էին ամբողջ օրն այդ աղմուկը լսելուց: (լսել -ինչի՞ց)
Իրիկնապահին տուն դառնալիս մի անգամ էլ հիշեց խոստումը: (դառնալ-ե՞րբ)
Վիրավորվել էր ընկերոջ՝ առանց պատճառի հետ դառնալուց: (դառնալ-ինչի՞ց)
Վրա-վրա հիվանդանալուց նիհարել էր: (հիվանդանալ-ինչի՞ց)
Հիվանդանալիս միշտ էլ նիհարում է: (հիվանդանալ-ե՞րբ)

1. Ո՞ր շարքում թվական չկա։
1) հնգապատիկ, քսաներորդ, կես, միակ
2) բյուր, միլիոն, բազում, ոչ մի
3) հնգյակ, եռակի, առաջնային, միավոր
4)բազմիցս, քառակուսի, որերորդ, տասական
2. Ո՞ր նախադասության մեջ թվական կա:
1) Նրան պատասխանեց կոչնակի ձայնը, որ քանի՜ անգամ լսելի եղավ եկեղեցու բարձրությունից ու հիշեցրեց ճաշի ժամը:
2) Տասնյակ ձիավորներից առանձնացավ դրոշակակիրը, որը հանեց գոտուց քարշ ընկած շեփորը և հնչեցրեց:
3) Քսանամյա արքայազնը նստեց բազմոցին, և կրկին ջերմ արտասուքը սկսեց հեղեղի նման թափվել նրա աչքերից:
4) Ոչ հեռավոր անցյալում` քառորդ դար առաջ, այստեղ հարթ ու հողածածկ տանիք չուներ միայն հինավուրց գմբեթարդ եկեղեցին:
3. Ո՞ր նախադասության մեջ թվական կա:
1) Մեզ համարներ տվեցին ու խմբերի բաժանեցին. զույգ թվակիրները մի քանի քայլ առաջ եկան
2) Ինձ խմբի ավագ նշանակեցին, ու ես տեսա, որ թեկուզ փոքրիկ, թեկուզ յոթհոգանոց խմբի գլուխ կանգնելն ինձ դուր է գալիս:
3) Դասարանների միջև անցկացվող մրցությունն ավարտվեց, և նրանք` և՛ պարտված ութերորդցիները, և հաղթած յոթերորդցիները, բարձր աղաղակեցին:
4) Ուսուցչուհին հրահանգեց, որ երկրորդ շարքը պիտի վազի մինչև աղբյուր
4. Ո՞ր նախադասության մեջ քանակական թվական կա:
1) Այդ ժողովից մի քանի օր հետո Նիկողոս աղան զարհուրելի ծաղրուծանակի ենթարկվեց:
2) Ով տանը ժամացույց ուներ, անմիջապես նայում էր և սլաքներն ուղղում յոթից քառորդ անց:
3) Երեկոյան, երբ մենք բաց էինք թողնում մեր թռուցիկները, թվում էր, թե քաղաքի վրա լողում են տասնյակ լուսիններ:
4) Անձրևի տասներորդ օրը գետի ջուրն այնքան առատ էր, որ կարող էր սայլերը քշելով տանել։
5. Ո՞ր նախադասության մեջ թվականի կազմության սխալ ձև չկա:
1) Եվ Նոյը սպասեց դարձյալ յոյ յոթը օր, և խոր գիշերվա մեջ երկիրը հանդարտ ներքաշում էր ջուրը:
2) Բոբ շունը գելխեղդ էր, բրդոտ դոտ գամփռ, ես` կարմիր թշերով, ոտից գլուխ տասչորս տարեկան:
3) Ուսուցիչը նստած էր դահլիճի տա տասներեքերրորդ շարքում:
4) Երևաց երկրորդ շունը, երրորդը, շների հետևից էլ` Պանինը:
6. Ո՞ր շարքի բոլոր դերանուններն են առարկայի հատկանիշ ցույց տալիս:
1) ամեն մի, այսչափ, որքա՞ն, ինչպիսի՞
2) ուրիշ, այդպես, ինչ-որ, այսպիսի
3) ո՞րերորդ, ոչ ոք, իրար, յուրաքանչյուր
4) ինչո՞ւ, այնքան, որոշ, այլ
7. Ո՞ր տարբերակում է ընդգծված դերանունը առարկայի հատկանիշ ցույց տալիս:
1) Ուր էլ լինեմ, չեմ մոռանա, ես ողբաձայն երգերը մեր:
2) Ինչքա՜ն ցավ եմ տեսել ես,
     Նենգ ու դավ եմ տեսել ես:
3) Ախր ես ինչպե՞ս վեր կենամ գնամ
     Ախր ես ինչպե՞ս ուրիշ տեղ մնամ:
4) Ի՜նչ են տարել նրանք կյանքից, թե ի՜նչ տանես դու քեզ հետ…
8. Ո՞ր շարքի բոլոր բառերն են անորոշ դերանուններ:
1) որևէ, ինչ-որ, մի քանի, երբևիցե
2) այսինչ, ուր, որոշ, որևիցե
3) ոմն, երբևէ, ոչ մեկը, ողջ
4) բոլորը, այլ, ուրիշ, ամեն մի
9. Ո՞ր շարքի բոլոր դերանուններն են ցուցական:
1) այս, դա, այսպես, բոլոր
2) մյուս, սույն, նույնքան, միևնույն
3) ոմն, այսպիսի, նույնպես, այնտեղ
4) այդպես, այդչափ, մի, նույն
10. Ո՞ր շարքի բոլոր դերանուններն են հոլովվում:
1) ով, իրար, մենք, այսպես
2) ինչ, ուր, միմյանց, սա
3) դու, ոմանք, բոլոր, ինչու
4) նա, քանի՞սը, ոչինչ, ինքը
11. Ո՞ր շարքի բոլոր դերանունները չեն հոլովվում:
1) ովքեր, ինչ-որ, ոչինչ, որտեղ
2) ուր, ինչու, ոչ մի, այս
3) երբ, որոշ, ամեն մի, սա
4) ինքը, որևէ, այսպես, մեկմեկու
12. Ո՞ր շարքի բոլոր դերանուններն են գոյականից տարբեր կերպ հոլովվում:
1) նա, ոչ ոք, երբ, իրենք
2) նրանք, բոլորը, դու, ոչինչ
3) ինքը, դուք, ով, ես
4) ամենքը, սա, ի՞նչ, ոմանք
13. Ո՞ր դերանունը առանց որոշիչ հոդի չի գործածվում:
1) ամբողջը
2)ոչ մեկը
3) մյուսը
4) յուրաքանչյուրը
14. Ո՞ր տարբերակում դերանվան սխալ հոլովաձևի գործածություն չկա:
1) Ես քո վրա վրա հույս չեմ դնում:
2) Մեր մոտից մինչև ձեզ մոտ ոտքի ճանապարհ է:
3) Նա դեռ իրեն օրում վիշտ ու տառապանք չէր տեսել:
4) Քննությունից հետո իմ մոտ ոչ մի գիրք չի մնացել:
15.Քանի՞ դերանուն կա տրված հատվածում:
Նա հիսունին մոտ մարդ էր, որ մի քանի տարի առաջ երևաց մորաքրոջս տանը և հետաքրքրվում էր հարմար սենյակով: Ձեղնահարկում վարձելով փոքրիկ սենյակը և կողքի նեղլիկ ննջախուցը՝ այդ մարդը վերադարձավ երկու ճամպրուկով ու գրքերի ծանր արկղով և ապրեց մեզ մոտ ինը կամ տասը ամիս: Ապրում էր շատ անաղմուկ, ինքն իր համար, և եթե չլիներ մեր ննջասենյակների մոտիկությունը, որի հետևանքով պատահաբար հանդիպում էինք աստիճանների վրա կամ միջանցքում, առհասարակ անծանոթ կմնայինք միմյանց:

1.Դո՛ւրս գրիր հարաբերական դերանունները, բացատրի՛ր դրանց դերը նախադասության մեջ:
Ինչ աղբյուրից մարդ ջուր խմի, էն աղբյուրը քար չի գցի:
Ինչքան որ գիտուն լինես, չիմացածդ մի անգետից հարցրու:
Ով աշխատի, նա կուտի:
Որտեղ տանձ, պոչը հետն է:
Քանի լեզու գիտես, այդքան մարդ ես:
Ում բախտը ծռվեց, նրա ձին ախոռում էշ կդառնա:
2. Որոշի՛ր ընդգծված հարաբերական դերանունների հոլովն ու պաշտոնը:
Այն գեղեցկությունն է իսկապես անեղծ,
Որի սպիտակ ու կարմիր գույնը համադրված է
Բնության քնքուշ ու ճարտար ձեռքով:
Թող նա կորչի անպտուղ, ով տձև է ու կոպիտ,
Ում չի ընտրել բնությունը՝ իր սերունդը պահպանելու
Մեծությունը միշտ չարիք է դառնում,
Երբ բաժանվում է գութը նրանից:
Հիմարությունը հիմարների մոտ այնքան ցայտուն չէ,
Որքան խենթացած խելոքների մոտ:
Ով կամենում է հանգիստ ապրել, նա պետք է ապավինի սեփական ուժերին:
Ով որ քսակը գողանա, քիչ բան գողացած կլինի
Բայց ով ինձնից անունս շորթի
Մի բան կշորթի, որ բնավ նրան չի հարստացնի,
Իսկ ինձ իսկապես կաղքատացնի:
3. Կազմի՛ր նախադասություններ՝ ինչպիսի, ուր, քանի, ով դերանունները գործածելով մեկ որպես հարցական, մեկ որպես հարաբերական դերանուն
Ինչպիսի՞ պայուսակ կուզես։
Ո՞ւր է գնում Սոնան։
Քանի՞ կատու դու ունես։
Ո՞վ է իմ բաճկոնը այնտեղ կախել։

Կարևորը այն է, թե ինչպիսի որոշում կկայացնես։
Նա գնում է ուր ուզում է։
Քանի Լիան քնած է, մենք կարող ենք արագ դուրս գալ տնից։
Նա ուզում է գնտել այն մարդուն, ով կկարողանա իրեն օգնել։

ՈՐՈՇՅԱԼ ԴԵՐԱՆՈՒՆՆԵՐ
Որոշյալ դերանունները ցույց են տալիս առարկաների կամ անձերի, նրանց հատկանիշների հայտնի, որոշյալ ամբողջություն՝ միասնաբար կամ առանձին-առանձին վերցրած՝ առանց դրանք անվանելու:
Որոշյալ դերանուններն են` ամբողջ(ը), ամեն(ը), ամեն ինչ(ը), ամեն մի, ամեն մեկը, ամեն ոք, ամենքը, բոլոր(ը), յուրաքանչյուր(ը), յուրաքանչյուր ոք, ողջ(ը), համայն, ամենայն:
1. Որոշյալ դերանունները գոյականի փոխարեն գործածվելիս հոլովվում են` ենթարկվելով ի հոլովման: Օրինակ՝ բոլորի, բոլորին, բոլորից…, ամեն ինչի, ամեն ինչից, ամեն ինչով և այլն:
• Որոշյալ դերանունները նախադասության մեջ լինում են ենթակա, ստորոգյալ կազմող բառ, լրացում: Օրինակներ՝ Ողջը կդառնա կրակի բաժին,
Սեղան, մահճակալ, գորգ ու տեղաշոր (Ն. Զ.): Ողջը — ենթակա:
Քո խոսքը ինձ համար ամեն ինչ է: Ամեն ինչ — ստորոգյալ կազմող բառ:
Ծաղկի՛ր, հա՛մր հող հոգնած աշխարհի,
Շռայլ կանաչով ծածկիր ամեն ինչ (Մ. Մ.): Ամեն ինչ — ստորոգյալի լրացում:
2. Հարադրական կազմություն ունեցող որոշյալ դերանունների բաղադրիչները գրվում են անջատ: Դրանք են` ամեն ինչ(ը), ամեն մեկը, ամեն մի, յուրաքանչյուր ոք, ամեն ոք:

1. ա) Գտի´ր որոշյալ դերանունները, որոշի՛ր, թե նախադասության ինչ անդամ են դրանք:
բ) Դո՛ւրս գրիր ընդգծված գոյականները՝ նշելով դրանց ձևաբանական հատկանիշները:
Սոխակի քնքուշ հոգին բոլորը գիտեն, իսկ ամենքից շատ՝ Սիցիլիա կղզու բնակիչները, որովհետև ամեն գարնան համայն աշխարհից այստեղ լցվում են անհամար սոխակներ: Ու ամբողջ տարի լալագին ու թախծոտ երգում են այդ թռչունները (Վ. U):
Ձիավորներն սկզբում գնում էին լուռ. յուրաքանչյուրն իր մտքերի մեջ էր խորասուզված: Ողջ ճանապարհին նրանք լռելյայն ձիերն էին համեմատում իրար, ու ամեն ոք աշխատում էր չխախտել լռությունը (Ակ Բ.):
2. Դո՛ւրս գրիր դերանունները, որոշի՛ր դրանց տեսակը, հոլովն ու թիվը, պաշտոնը:
Նրան այնպես թվաց, թե ֆետրե գլխարկով մարդու սպիտակ թղթերը արտացոլում են ամեն ինչ, ինչպես աղբյուրի վճիտ ջուրը:
Նա ինքն էր իրեն կամավոր դուրս դրել այն ամենից, ինչին եռանդով ձգտում էին բոլորը:
Ամբողջ գիշեր այդ հարցը խռովել է հոգիս:
Ամեն տեսակ երգ երգեցի – ամենից լավ տաղն է էլի:
Ողջ գիշերը հովը պարեց, ա՜խ, այնքա՜ն, այնքա՜ն թեթև:
Ամեն հոգի մի վիշտ ունի, ամեն մի ցավ` ամոքում:
Մենք մեկտեղ անցանք ճանապարհն այն ողջ, Ուր մահն էր սուլում իր դաժան հիմնը:
Ուզում էի մոռանալ ամենքին, ամեն ինչ:
Երջանիկ կին, համ ինքն է ապրում իր ահագին ընտանիքով, համ էլ սենյակի վարձը տալիս ամենայն ճշտությամբ:
Յուրաքանչյուրս մեր բաժին կշտամբանքն ու ապտակներն ստացանք, բայց թե ինչի համար էինք թշնամացել, չասացինք:
3. Կազմի՛ր կամ գեղարվեստական գրականությունից դո՛ւրս գրիր նախադասություններ որոշյալ դերանունների տարբեր հոլովներով:

Գրել ստեղծագործական պատում հետևյալ թեմաներից որևէ մեկով՝ Ինչո՞ւ նամակ չես գրում, Լեռներ հայրենի, Ի՞նչն է ինձ ուրախացնում, Փակ դուռ, Անտառի արահետներով, Աշխատանքի բերկրանքը, Արևի երկիր Հայաստանս: Խոսքումդ հնարավորինս գործածիր դերանուններ:

«Ի՞նչն է ինձ ուրախացնում»

Երջանկությունը զգացմունք է, որը անցնում է որոշ ժամանակում։ Երջանկությանը դժվար է սահմանել և նույնիսկ ավելի դժվար է հասնել: Յուրաքանչյուրն ունի իր յուրահատուկ պատճառները, թե ինչն է իրեն երջանիկ դարձնում, և ինձ համար կան մի քանի հիմնական բաներ, որոնք ուրախություն են բերում իմ կյանք:

Նախ և առաջ, ինձ բավականին քիչ բան է ուախացնում։ Ամենաշատը ինձ այս պահին պետք է հանգիստ, լռություն և մենակություն, որպեսզի ես կարողանամ հավաքվեմ իմ մտքերի հետ և ուղղակի հանգիստ լռության մեջ իմ գործերով զբաղվեմ։ Ես չեմ սիրում աղմկոտ վայրեր, դրա համար էլ ես ավելի շատ նախընտրում եմ մենակ տանը մնալ, քան թե գնալ ինչ որ միջոցառման։ Նաև ես կուզենայի հանգիստ լռության մեջ գիրք կարդալ կամ կատվիս հետ խաղալ։ Վերջերս ես տարված եմ դասերով, ինչի պատճառով էլ վատ եմ քնում։ Եթե հնարավորություն ունենայի ամբողջ օրը քնել, ես մեծ հաճույքով կհամաձայնվեի։ Կյանքում ինձ ուրախացնում է լռությունը և հանգստությունը, երբ ամեն ինչ իր տեղն է, բոլորը հանգիստ և կազմակերպված են։ Ես քանի որ բավականին հետքրքրված եմ գրքերով, ինձ նաև գրքերն են ուրախացնում։ Ես նախընտրում են դետեկտիվները, ավելի շատ ես մենակ նստած եմ սենյակում և կարդում եմ լռության մեջ, որպեզսի լրիվ հասկանամ, թե ինչի մասին է գիրքը։ Գիրք կարդալուց հետո, հնարավոր է, որ ես սկսեմ ստեղծագործել, բայց արդեն օտար լեզուներով։ Ստեղծագործելիս ես կարողանում եմ ներկայացնել իմ մտքերը և կարծիքը այս կյանքի և երկրի մասին, բայց արդեն ավելի գեղեցիկ և գրագետ տեսքով։ Մտերիմների հետ անցկացրած ճամանակը ինձ համար նույնպես շատ կարևոր է։ Ես այդքան էլ չեմ սիրում մարդկանց հետ լինել, բայց մտերիմների հետ ես զգում եմ, որ նրանց հետ իմ կյանքը ավելի վառ և հետաքրքիր է։

1. Կետերը փոխարինիր համապատասխան ժխտական դերանունով:
Ժխորի մեջ ոչ ոչքի ուշք չէր դարձնում նրա վրա, ոչ ոչքի մտքով չէր անցնում, որ աղջկա սիրտը թրթռում է սիրուց:
Նրանք կգան, կավերեն, և չի մնա էլ ոչինչ:
Դեղին տերևն ընկավ քարին, ոչ մի շշուկ չլսվեց:
Ժրության վրա ոչ մեկ այնքան ապուշ չի կտրում, որքան ծույլ մարդը:
Շատ տեսնել և ոչինչ չունենալ, նշանակում է ունենալ հարուստ աչքեր և աղքատ ձեռքեր:
Նա ոչ մի ահ չուներ, բացի հորից:
2. Ինչ, որտեղ, ինչպես, ով դերանունները նախադասությունների մեջ գործածիր մի դեպքում որպես հարցական, մյուս դեպքում` որպես հարաբերական դերանուն:
Ինչ — Նա անում էր այն, ինչ ուզում էր։
Ի՞նչ է նա անում։

որտեղ — Ո՞րտեղ է նա թողել իմ հեռախոսը։
Նա ուզում է գնալ այնտեղ, որտեղ նա կարող է հանգստանալ։

ինչպես — Ինչպե՞ս է նա այդ անելու։
Նա անում է այնպես, ինչպես ուզում է։

ով — Ո՞վ է վերցրել իմ պայուսակը։
Նա այն մարդն է, ով ուզում է հարուստ լինել։
3. Փակագծում տրված գոյականներն ու բայերը համաձայնեցրո՛ւ ընդգծված դերանունների հետ:
Ոչ ոք (երգել), բոլորը (լսել) անտառի երգը:
Ոչ մեկը (համարձակվել) խոսել, նա այնքա˜ն բարկացած էր:
Բոլոր (աշխատակից) նա լավ է վերաբերվում:
Բոլորին (հրավիրել) ծննդյան տարեդարձին:
Կարծես թե ամբողջ (քաղաք) նրա մասին (խոսել):
Ամբողջը (դառնալ) կրակի բաժին:
Յուրաքանչյուրը միջադեպը (մեկնաբանել) յուրովի:
4.Կետերի փոխարեն գրի՛ր մենք  անձնական դերանվան համապատասխան ձևերը՝ մեր, մեզ մեզնից, մեզնով:
…քաղաքում հիմա շատ բան է փոխվել:
Երկար ժամանակ … պատմում էր, թե որտե՛ղ է եղել և ինչե՛ր է տեսել:
Հիմա նա… հեռու է հազարավոր կիլոմետրերով:
Գրում է, թե … է ապրում ու … սպասելով է անցկացնում ժամանակը:
Մի  քանի տարի… տանը ապրեց:
Տատս … բողոքում է, բայց առանց … էլ չի դիմանում:
5.Կետերը փոխարինի՛ր մի դեպքում համապատասխան հարցական, մյուս դեպքում՝ հարաբերական դերաննուններով: Ուշադրություն դարձրո՛ւ կետադրությանը:
Ով, ինչ, երբ, որտեղ, ինչքան:
….է ջուր հավաքվում այս փոսում:
Ինձ հետաքրքրում է, թե …է  ջուր հավաքվում այս փոսում:
…պետք է անեն՝ տարածքի գեղեցկությունը պահպանելու համար:
Իրենք էլ չգիտեն, թե …  պետք է անեն տարածքի գեղեցկությունը պահպանելու համար:
…պետք է վերականգնի հատված անտառները:
Ձեզ հարց տվե՞լ եք, թե …պետք է վերականգնի հատված անտառները:
…ժամանակ է պետք՝ ամեն ինչ վերականգնելու համար:
Ճարտարապետին հարցնում են, թե ….ժամանակ է պետք ամեն ինչ վերականգնելու համար:
…այդպես գրավեց  քո ուշադրությունը:
Ցո՛ւյց  տուր տեսնեմ , թե … .այդպես գրավեց  քո ուշադրությունը:
… ես պատմելու քո վերջին ճամփորդության մասին:
Գոնե ասա՛, թե … ես պատմելու քո վերջին ճամփորդության մասին:
6.Փակագծում տրված գոյականներն ու բայերը համաձայնեցրո՛ւ ընդգծված դերանունների հետ:
Ոչ ոք (լսել), թե որտեղի՛ց  են գալիս ոտնաձայները:
Ոչ մեկը (փորձել) բարձրաձայնել, բոլորը լուռ (նայել):
Բոլոր (ճանապարհ) մի տեղ (տանել):
Բոլորը (հավաքվել) եկեղեցու բակում:
Կարծես թե ամբողջ (քաղաք) հրապարակ (լցվել):
Ամբողջը (ոչնչանալ) մեկ օրում:

«Գիրքն իմ կյանքում»

Ընհդանրապես գրքերն իմ կյանքում շատ մեծ դեր են խաղում։ Տարբեր ժանրերի գրքեր եմ կարդում, բայց ամենաշատը հավանում եմ դետեկտիվները։ Գիրք կարդալիս մենք կարող ենք զարգացնել մեր բառապաշառրը կամ ուղղակի հաճույք ստանալ։ Ինձ, որպես մարդուն, ով հաճախ պատմություններ է գրում, գիրք կարդալը շատ կարևոր է։ Գիրք կարդալիս ես շատ եմ սիրում տեսություններ հորինել, մանավանդ դետեկտիվներ կարդալիս։ Օրինակ՝ ի՞նչ կլինի մյուս գլխում, ո՞վ է նրան սպանել և այլն․․․։ Ես նախընտրում եմ կարդալ ռուսերեն գրքեր, նրանք իմ համար ավելի հեշտ և արագ են կարդացվում։ Բայց հայերեն գրքեր ես իհարկե ավելի շատ եմ կարդացել։ Իմ հավանած գրքերից մեկն է «Սպիտակ ժանիք»-ը, կենդանիների մասին գրքեր ես շատ եմ սիրում։ Վերջին կարդացած գիրքն Ագաթա Քրիստիի «Կատուն աղավնիների մեջ» վեպն է։ Հիմա ես ուզում եմ սկսել կարդալ նույն Ագաթա Քրիստիի «Այբբենական սպանություններ» և «4:50-ին Փադինգթոն կայարանից» գրքերը։ Բացի Ագաթա Քրիստիից, նաև կարդում եմ Սթիվեն Քինգի գրքերը։ Ամենասիրած նրա գրքերից մեկն է «Բոցավառվող հայացք»-ը։

Կատարել առաջադրանքները
1.Ընդգծե՛ք փոխադարձ 3 դերանուն.
ա) միմյանց, ամեն մեկին, իրար, դրանց, մեկմեկու, ոչ մեկը
բ) ոմանց, իրարից, ուրիշին, մեկմեկի, ոչնչով, միմյանցով
2. Ընդգծե՛ք հարցական 3 դերանուն.
ա) այնպիսի, ինչպիսի՞, ո՞ր, համայն, ո՞վ, նա
բ) որքա՞ն, մեկը, այնինչ, ի՞նչ, ո՞ւր, որևիցե
գ) երբևէ, որտե՞ղ, ոմանց, ե՞րբ, ուրիշ, քանի՞
3. Ընդգծե՛ք հարաբերական 3 դերանուն.
ա) ինչու, նույն, որչափ, սրա, ում, այսպիսի
բ) այսինչ, ինչպես, որևէ, նրանք, որքանով, որից
գ) որտեղի, նույնպիսի, ինչքան, ամեն ոք, քանիսը, դա
4. Ընդգծե՛ք 5 դերանուն.
ա) բոլորովին, ինքը, մեկնումեկը, ինքնին, տեղնուտեղը, այլ, ոչ մի, այլևս, որքա՞ն, առմիշտ
բ) սա, ուր որ է, ինչ–ինչ, այժմ, որևիցե, փոքր–ինչ, ե՞րբ, միասին, նույնպիսի, եռաչափ
գ) ամեն մեկը, մեկտեղ, ո՞ւր, այլուր, նույնտեղ, ամենուր, մի քանի, մեջտեղ, յուրովի, ամբողջ
5. Ընդգծե՛ք գոյականական 3 դերանուն.
ա) այդ, ես, ի՞նչ, այնինչ, ամեն ոք, սույն
բ) ոչինչ, այլ, ո՞վ, այնքան, այսպես, իրար
գ) որևէ, նա, յուրաքանչյուր ոք, ինչքա՞ն, այսինչ, մեկմեկու
6. Ընդգծե՛ք ածականական 3 դերանուն.
ա) այդպես, այս, ոչ մեկը, ինչպիսի՞, բոլոր, դու
բ) յուրաքանչյուր, իրենք, որտե՞ղ, որոշ, սրանք, ո՞ր
գ) ոչ ոք, միևնույն, համայն, որչա՞փ, ինչ–որ, ամենքը
7. Ընդգծե՛ք թվականական 3 դերանուն.
ա) միմյանց, մի քանի, որչա՞փ, նույն, նույնքան, այստեղ
բ) քանի՞, այսպիսի, այդքան, նույնպես, ո՞րերորդ, դա
գ) ոմանք, այսքան, այնպես, ո՞ր, որքան, քանի՞երորդ
8. Ընդգծե՛ք մակբայական 3 դերանուն.
ա) նույնչափ, դրանք, երբևէ, այն, ո՞ւր, ամեն մի
բ) ողջ, այնտեղ, ինչպե՞ս, մեկը, նույնպիսի, երբևիցե
գ) այդտեղ, դուք, ամենայն, այսքան, ե՞րբ, ուրիշ
9. Փակագծերում տրված տարբերակներից ընդգծե՛ք ճիշտը.
ա) Տղամարդը ժպտում է, կարծես ուզում է ասել, որ բարակ գլանակը նուրբ է (իր, իրեն) համար։
բ) Հարգելի՛ տիկին, չէի՞ք ասի՝ Ձեր անունն (ի՞նչ, ինչպե՞ս) է:
գ) Նա հասցրել էր կարդալ դպրոցի գրադարանի (բոլոր, ամբողջ) գրքերը:
դ) Աբովյան, Նազարյան, Նալբանդյան, Պռոշյան, Րաֆֆի, Աղայան և (այլք, այլոք). որքա՜ն սրբագործված, նվիրական անուններ են։
ե) Հանդեսին հրավիրել էինք մի խումբ պաշտոնյաների, սակայն (ոչ մեկ, ոչ մեկը) չեկավ։
զ) Աչքերի ձևը նույնն էր, (ինչ–որ, ինչ որ) ծովափի կնոջ, որ դարձյալ բարակ մեջքով էր և բարձրահասակ:
է) Ինքս էլ չիմացա, թե (ինչու, ինչի) պատճառ բռնեցի գիրքը, ասացի, որ չեմ կարող գալ։
ը) Երեք ընկերոջ ժամադրել էի համերգ գնալու համար, բայց ոչ մեկը (չեկան, չեկավ)։
թ) Կիրակի օրը ծրագրել էինք զբոսարշավի մեկնել Ամբերդ և Քարի լիճ, բայց մեր դասղեկը առաջարկեց արշավը հետաձգել մեկ ամսով՝ առանց կարգին բացատրելու, թե (ինչու, ինչի) համար։
ժ) (Ողջ, բոլոր) շրջակա փողոցները լցված են հրասայլերով։

Առաջադրանքներ
1.Գտի՛ր տրված բառերի բոլոր նմանությունները (ձևի, իմաստի):
ա) Ես (1-ին դեմք), սա, այս (ցուցական դերանուններ):
բ) Դու (2-րդ դեմք), դա, այդ (խոսակցին մոտ առարկա):
գ) Նա (3-րդ դեմք), այն (խոսակցից հեռու գնտվող առարկա):
2. Կետերի փոխարեն գրի՛ր փակագծում տրված մենք անձնական դերանվան համապատասխան ձևերը:
Մեր քաղաքում հիմա շատ բան է փոխվել:
Երկար ժամանակ մեզ պատմում էր, թե որտե՛ղ է եղել և ինչե՛ր է տեսել:
Հիմա նա մեզանից հեռու է հազարավոր կիլոմետրերով:
Գրում է, թե մեզնով է ապրում ու մեզ սպասելով է անցկացնում ժամանակը:
Մի  քանի տարի մեր տանը ապրեց:
Տատս մեզանից բողոքում է, բայց առանց մեզ էլ չի դիմանում:
3. Հարցական դերանունները փոխարինի՛ր ես, դու, նա, ինքը, մենք, դուք, նրանք անձնական դերանունների համապատասխան ձևերով:
Ո՞վ եկավ:
Ես եկա, դու եկար, նա եկավ, ինքը եկան, մենք եկանք, դուք եկաք, նրանք եկան։
Ո՞ւմ  պայուսակը:
Իմ պայուսակը, քո պայուսակը, նրա պայուսակը, իր պայուսակը, մեր պայուսակը, ձեր պայուսակը, նրանց պայուսակը
Մոտենալ ո՞ւմ :
Մոտենալ ինձ, մոտենալ քեզ, մոտենալ նրան, մոտենալ իրեն, մոտենալ մեզ, մոտենալ ձեզ, մոտենալ նրանց։
Հեռանալ ումի՞ց:
Հեռանալ ինձանից, հեռանալ քեզանից, հեռանալ նրանից, հեռանալ իրենից, հեռանալ մեզանից, հեռանալ ձեզանից, հեռանալ նրանցից։
Հիանալ ումո՞վ:
Հիանալ ինձանով, հիանալ քեզանով, հիանալ նրանով, հիանալ իրենով, հիանալ մեզանով, հիանալ ձեզանով, հիանալ նրանցով։
4. Ընդգծված գոյականները և հարցական դերանունները փոխարինի՛ր ես, դու, մենք, դուք դերանունների համապատասխան ձևերով (տրական հոլովով):
Իմ խաղալիքն էր ջարդել:
Առանց ձեզ տեղ չէր գնում:
Մեր ճառելն առաջին անգամ էր տեսնում:
Հանուն քեզ ամբողջ ամառը մնաց շոգ քաղաքում:
Իմ պարտեզն է օր օրի կանաչում ու գեղեցկանում:
Հանձնաժողովն մեզ տվեց մրցանակը:
5.Դերանունների տրված զույգերի մեջ առանձնացրո՛ւ տրական հոլովով դրվածները: Խմբավորի՛ր բառազույգերի մյուս անդամները և դրանք անվանի՛ր:
Իմ, քո, նրա, իր, մեր, ձեր — սեռական հոլովով
Ինձ, քեզ, նրան, իրեն, մեզ, ձեզ — տրական հոլովով
6. Տրված դերանուններով (սեռական հոլով) նախադասություններ կազմի՛ր և լրացրո՛ւ նախադասությունը:
Իմ ընկերները բակում ինձ են սպասում։
Քո քույրիկը ինձ պայուսակ նվիրեց։
Նրա մայրիկը լրագրող է աշխատում։
Իր կատուն շատ գեղեցիկ է։
Մեր խումբը կազմված է հինգ հոգուց։
Ձեր պայուսակը նրա մոտ է։
Սեռական հոլովը ցույց է տալիս այն առարկան, որին պատկանում կամ վերաբերում է որևէ բան:
7. Հոլովման աղյուսակում գրի՛ր տրված դերաննուների համապատասխան ձևերը  և պատասխանի՛ր հարցերին:
Ես, դու, նա, ինքը, մենք, դուք, նրանք, ո՞վ:
Ուղղական — ես, դու, նա, ինքը, մենք, դուք, նրանք, իրենք
Սեռական — իմ, քո, նրա, իր, մեր, ձեր, նրանց, իրենց
Տրական — ինձ, քեզ, նրան, իրեն, մեզ, ձեզ, նրանց, իրենց
Հայցական — ինձ, քեզ, նրան, իրեն, մեզ, ձեզ, նրանց, իրենց
Բացառական — ինձ(ա)նից, քեզ(ա)նից, նրանից, իրենից, մեզ(ա)նից, ձեզ(ա)նից, նրանցից, իրենցից
Գործիական — ինձ(ա)նով, քեզ(ա)նով, նրանով, իրենով, մեզ(ա)նով, ձեզ(ա)նով, նրանցով, իրենցով
Ներգոյական — ինձնում, քեզնում, նրանում, իրենում, մեզնում, ձեզնում, նրանցում, իրենցում
Ո՞ր դերանունների սեռական և տրական հոլովներն են համընկնում:
Նրանց և իրենց։
Դերանուններից ո՞ր հոլովներն են նմանվում գոյականի համապատասխան ձևերին:
8. Ուշադրությո՛ւն դարձրու ընդգծված դերանուններին և որոշի՛ր, թե ո՞ւմ անվան փոխարեն են դրվում դրանք:
Զինվորն ասաց, որ ինքը գիշերը գնացքով է գնալու ու նրան էլ է տանելու իր հետ:
Որսորդը բողոքում էր, որ ինքն անտառում արջ է տեսել, իսկ նա չի հավատում իրեն:
Գիտնականն ասում է, որ իրեն իրեղեն ապացույցներ են պետք, նա իզուր է ուզում խոսքով ապացուցել:
Անծանոթն ասաց, որ նա իզուր է անհանգստանում, ինքը միայն մի բաժակ ջուր է ուզում:
Հետախույզն ընկերոջը հորդորում էր, որ նա իզուր ժամանակ չկորցնի, ինքը գիտի, որ այդտեղ այլևս գետ չկա:
9.Պարզի՛ր, թե յուրաքանչյուր նախադասության մեջ ո՞ւմ անվան փոխարեն են դրվում ընդգծված երրորդ դեմքի դերանունները և պատասխանի՛ր հարցին:
Օրինակ`
Տղայի հայրը նրանով է պարծենում:- Տղայով:
Տղան ընկերոջ մասին ասում էր, որ նա վախենում է օձի լեզվից, մինչդեռ ինքը գիտե, որ օձերը լեզվով միայն հոտոտում ու շոշափում են:
Աղջիկը զարմացած նայեց տատին, նա իրեն այդքան ոգևորված չէ՞ր տեսել, ի՞նչ է։
Աղջիկը զարմացած նայեց տատին,  ինքը նրան այդքան ոգևորված չէ՞ր տեսել, ի՞նչ է:
Ծերունին տղայի կողքին իր մանկությունն էր հիշում:
Ծերունին տղայի կողքին նրա մանկությունն էր հիշում:
Գայլն իրեն համոզում էր, որ ինքը չի վախենում շներից:
Գայլն իրեն համոզում էր, որ նա չի վախենում շներից:
Նախադասության մեջ նա՞, թե՞ ինքը դերանունն է փոխարինում նույն նախադասության ենթակայի անվանը:

190. Որտեղ հնարավոր է, ընդգծված դերանունները փոխարինի՛ր գոյականներով:
Օրինակ` Աշխարհում ոչ մեկին նրանից շատ չի սիրում:- Աշխարհում ոչ մեկին որդուց շատ չի սիրում:
Իշխանն ձիուն էլ չէր խնայում, վաղ առավոտից մինչև ուշ երեկո թամբին էր:
Իշխանը որդուն էլ չէր խնայում, վաղ առավոտից մինչև ուշ երեկո թամբին էր:
Երկիրը արևի շուրջը պտտվում է մի տարում:
Լուսինը երկրի շուրջը մեկ օրում է պտտվում:
Մայրս ասում էր, որ տատիկը երեկոյան հյուրեր է ընդունելու:
Մայրս ասում էր, որ քույրս երեկոյան հյուրեր է ընդունելու:
Այդ մարդն եղբորից բացի բոլորին վստահում է:
Այդ մարդն ընկերոջից բացի բոլորին վստահում է:

191. Պարզի՛ր, թե Ա և Բ նախադասություններում ընդգծված դերանուններն ինչո՞վ են տարբերվում:
Ա. Որքա՞ն հարստություն է թաղվել ծովի խորքերում առաջին նավի խորտակման օրվանից:
Բ.Ոչ ոք չի կարող ստույգ ասել, թե որքան հարստություն է թաղվել ծովի խորքերում առաջին նավի խորտակման օրվանից:
Ա. Ե՞րբ են ձկները խավիար դնում:
Բ. Ուզում եմ պարզել, թե երբ են ձկները խավիար դնում:
Ա. Խեցու մեջ մարգարիտն ինչպե՞ս է գոյանում:
Բ.Ես նոր եմ իմացել, թե խեցու մեջ մարգարիտն ինչպես է գոյանում:
Նրանք տարբեր դերանուններ ունեն։