1. Բնութագրե՛ք Շիրակի մարզի աշխարհագրական դիրքը:
Շիրակի մարզը գտնվում է մեր հանրապետության հյուսիս-արևմտյան վերջույթում։ Պետական սահմանների երկայնքով հյուսիսից սահմանակից է Վրաստանին, արևմուտքից՝ Թուրքիային։ Արևելքից սահմանակից է Լոռու մարզին, իսկ հարավից՝ Արագածոտնի մարզին :
2. Վերլուծե՛ք Շիրակի մարզի բնառեսուրսային ներուժը:
Շիրակի մարզը հարուստ է բերրի հողերով, ջրային ռեսուրսներով և շինանյութերով։ Սա նպաստում է գյուղատնտեսության և շինարարության զարգացմանը։
3. Առանձնացրե՛ք Շիրակի մարզի քաղաքները և հայտնի գյուղերը:
Քաղաքներ՝ Գյումրի (մարզկենտրոն), Արթիկ, Մարալիկ։ Հայտնի գյուղեր՝ Փանիկ, Աշոցք, Ախուրյան, Հոռոմ
4. Արդյունաբերության մեջ ի՞նչ ճյուղեր են գերակշռում։
Գերակշռում են թեթև, սննդի և շինանյութերի արդյունաբերության ճյուղերը։
5. Գյուղատնտեսության մեջ ի՞նչ ճյուղեր են գերակշռում։
Գերակշռում են անասնապահությունը և հացահատիկի մշակությունը (ցորեն, գարի), ինչպես նաև կարտոֆիլագործությունը։
6. Մարզում ինչպիսի՞ նշանավոր վայրեր գիտես։
Հառիճավանք, Մարմաշենի վանք, Սև բերդ։
7. Ինչ առանձնահատկությամբ է աչքի ընկնում մարզը
Շիրակի մարզը առանձնանում է երկրաշարժից հետո վերականգնված քաղաքներով (հատկապես 1988 թվականի Սպիտակի երկրաշարժից հետո), իր մշակութային հարուստ ժառանգությամբ և հյուրասիրությամբ հայտնի բնակչությամբ

ՀԱՐՑԵՐ ԵՎ ԱՌԱՋԱԴՐԱՆՔՆԵՐ
1. Բնութագրե՛ք Արմավիրի մարզի աշխարհագրական դիրքը:
Արմավիրի մարզ գտնվում է Հայաստանի արևմտյան մասում՝ Արարատյան դաշտավայրում։ Հարավից սահմանակից է Թուրքիային, իսկ Հայաստանի ներսում՝ Արարատի և Արագածոտնի մարզերին։ Մարզի տարածքը հիմնականում հարթավայրային է, կլիման՝ տաք և չոր։ Մոտ լինելը Երևանին և կարևոր ճանապարհներին նպաստում է տնտեսական և տրանսպորտային կապերի զարգացմանը:
2. Վերլուծե՛ք Արմավիրի մարզի բնառեսուրսային ներուժը:
Մարզը հարուստ է բնական ռեսուրսներով, որոնք հիմնականում նպաստում են գյուղատնտեսությանը։ Բնական ռեսուրսներն են օրինակ՝ բերրի հողերը, ջրային ռեսուրսները (Արաքս և Մեծամոր գետերը), արևոտ կլիման։
3. Օգտվելով համացանցից նկարագրի՛ր Էջմիածին և Մեծամոր քաղաքների կարևորությունը։
Էջմիածինը Հայաստանի հոգևոր կենտրոնն է։ Այստեղ գտնվում է Հայ Առաքելական եկեղեցու կենտրոնը՝ Մայր Աթոռ Սուրբ Էջմիածինը։ Քաղաքը նաև կարևոր մշակութային և զբոսաշրջային կենտրոն է։ Մեծամոր քաղաքը հայտնի է էներգետիկ նշանակությամբ, քանի որ այստեղ է գտնվում Հայաստանի ատոմային էլեկտրակայանը՝ Մեծամորի ատոմային էլեկտրակայան, որը երկրում էլեկտրաէներգիայի կարևոր աղբյուր է։
4. Առանձնացրե՛ք Արմավիրի մարզի խոշոր, գերխոշոր և հայտնի գյուղերը:
Արմավիրի մարզում կան բազմաթիվ գյուղեր, որոնցից հայտնի են Արշալույս, Փարաքար, Մուսալեռ, Արաքս, Մարգարա, Բաղրամյան գլուղերը։
5. Արդյունաբերության մեջ ի՞նչ ճյուղեր են գերակշռում։
Արմավիրի մարզում առավել զարգացած են շինանյութերի արտադրությունը, սննդի արդյունաբերությունը, գինեգործությունն ու կոնյակագործություը և էլեկտրաէներգիայի արտադրություն
6. Գյուղատնտեսության մեջ ի՞նչ ճյուղեր են գերակշռում։
Մարզի տնտեսության հիմնական ճյուղը գյուղատնտեսությունն է։ Զարգացած են անասնապահությունը, խաղողագործությունը, պտղաբուծությունը, բանջարաբուծությունը և հացահատիկային մշակաբույսերի աճեցումը։
7. Մարզում ինչպիսի՞ նշանավոր վայրեր գիտես։
Արմավիրի մարզում հայտնի են բազմաթիվ պատմամշակութային վայրեր, օրինակ՝ Մեծամորի հնավայր, Էջմիածնի Մայր Տաճար, Զվարթնոց տաճար, Սարդարապատի հուշահամալիր

1. Նշե ՛ք մարզի գյուղատնտեսության գլխավոր ճյուղերը: Ի՞նչ գործոններ են
նպաստում դրանց զարգացմանը:
Արարատի մարզի գյուղատնտեսության գլխավոր ճյուղերն են խաղողագործությունը, պտղաբուծությունը, բանջարաբոստանային մշակաբույսերի մշակումը և անասնապահությունը։ Գյուղատնտեսության զարգացմանը նպաստում են Արարատյան դաշտի բերրի հողերը, տաք և արևոտ կլիման, երկար վեգետացիոն շրջանը և լավ զարգացած ոռոգման համակարգերը։
2. Որո ՞նք են Արմավիրի մարզի արդյունաբերության գլխավոր ճյուղերը:
Արմավիրի մարզի արդյունաբերության գլխավոր ճյուղերը հիմնականում կապված են գյուղատնտեսական հումքի վերամշակման հետ։ Այստեղ զարգացած են գինու և կոնյակի արտադրությունը, պահածոների և կաթնամթերքի արտադրությունը, ինչպես նաև ալրաղաց և հացաբուլկեղենի արտադրությունը։
3. Վերլու ծե ՛ք մարզի բնական պայմանները և թվարկե՛ք ռեսուրսները:
Արարատի մարզի բնական պայմանները բնորոշվում են հարթ և ցածրադիր ռելիեֆով, շոգ ամառներով և մեղմ ձմեռներով, տեղումները քիչ են: Մարզը հարուստ է բերրի հողերով, ջրային ռեսուրսներով, արևային էներգիայով և որոշ հանքային պաշարներով, ինչպիսիք են աղը և շինանյութերը։
4. Բնորոշե՛ք մարզի տարաբնակեցման հիﬓական գծերը:
Քաղաքները քիչ են, և բնակավայրերը հիմնականում կենտրոնացած են ճանապարհների և գյուղատնտեսական հողերի շուրջ։ Բնակչության մեծ մասը ապրում է գյուղական բնակավայրերում։ Գյուղերը խոշոր են և միմյանց մոտ տեղակայված։
5. Հաﬔմատե ՛ք Արարատի և Արմավիրի մարզերի բնակչությունը և տնտեսությունը: Նշե՛ք ընդհանուր և տարբերիչ գծերը:
Երկուսն էլ գտնվում են Արարատյան դաշտում և ունեն գյուղատնտեսական ուղղվածություն։ Երկու մարզերում էլ զարգացած է խաղողագործությունը և ոռոգվող հողագործությունը։ Սակայն Արմավիրի մարզում ավելի զարգացած է վերամշակող արդյունաբերությունը և բնակչության խտությունը ավելի բարձր է, մինչդեռ Արարատի մարզում ավելի մեծ դեր ունեն պտղաբուծությունը և հանքային որոշ ռեսուրսներ։
6. Գնահատե ՛ք Արմավիրի մարզի աշխարհագրական դիրքը:
Արմավիրի մարզի աշխարհագրական դիրքը կարելի է գնահատել որպես նպաստավոր։ Այն մոտ է Երևանին, սահմանակից է Թուրքիային և կարևոր տրանսպորտային ուղիների հանգույցում է գտնվում։ Սա նպաստում է առևտրի, գյուղատնտեսության և արդյունաբերության զարգացմանը։

Բլոգում պատասխանել հարցերին․
1. Բնութագրե՛ք Արագածոտնի բնակչությունն ու բնակավայրերը։
Արագածոտնը Հայաստան աշխարհի առավել վաղ բնակեցված շրջաններց է: Այստեղ 1831 թ–ին կար 88 գյուղ՝ ավելի քան 16.5 հազ. հայ բնակչով: Մարզի բնակչությունն ավելի արագ է աճել 1970–1999 թթ.։ Արագածոտնը ՀՀ թույլ քաղաքայնացված մարզերից է: Քաղաքներում է ապրում մարզի բնակչության ընդամենը 22%–ը: Մարզի տարբեր հատվածներում բնակչության խտության ցուցանիշերը նկատելիորեն տարբեր են:
2. Որո՞նք են Արագածոտնի մարզի բնակչության խտության տարբերությունների պատճառները:
3. Ի՞նչ ռեսուրսներով է հարուստ մարզը։
Արագածոտնում կան բազմագույն տուֆեր, բազալտի, պեռլիտի և հրաբխային խարամի պաշարներ: Շատ են նաև սառնորակ աղբյուրները։ Մարզի տարածքի մեծ մասում լեռնային սևահողեր են, բարձրլեռնային մասերում՝ մերձալպյան ու ալպյան մարգագետիններ:
4. Նշե՛ք Արագածոտնի մարզի ազգային փոքրամասնություններով բնակեցված գյուղերը։
Արագածոտնի մարզի փոքրամասնություններով՝ եզդիներով, բնակեցված գյուղերից են Ալագյազը, Օթևանը, Ակնալիճը։
5. Ի՞նչ նախադրյալներ կան Արագածոտնի մարզում բնակչության հանգստի կազմակերպման համար։
Արագածոտնի մարզում բնակչության հանգստի կազմակերպման հիմնական նախադրյալներն են բարենպաստ լեռնային բնությունը, մաքուր օդը, պատմամշակութային հարուստ ժառանգությունը, գիտական կենտրոնները և ակտիվ սպորտային ու ժամանցային հնարավորությունները։
6. Թվարկի՛ր մարզի քաղաքները։
Արագածոտնի մարզի քաղաքներն են Ծաղկահովիտը, Ապարանը, Աշտարակը և Թալինը։
7. Թվարկի՛ր մարզի տարաքում գտնվող ջրային օբյեկտները։
Գետեր — Քասաղ, Գեղարոտ, Ամբերդ
Լճեր և ջրամբարներ —Քարի լիճ, Ապարանի ջրամբար
8. Համառոտ նկարագրի՛ր տնտեսությունը։
Արագածոտնի մարզի տնտեսությունը հիմնականում գյուղատնտեսական է։ Բնակչության մեծ մասը զբաղվում է հողագործությամբ և անասնապահությամբ, զարգացած է նաև մեղվաբուծությունը։ Արդյունաբերությունը թույլ է զարգացած և հիմնականում ներկայացված է սննդարդյունաբերությամբ ու շինանյութերի արտադրությամբ։ Մարզում կարևոր դեր է ստանում նաև զբոսաշրջությունը՝ պայմանավորված Արագած լեռով, պատմամշակութային հուշարձաններով և Բյուրականի աստղադիտարանով։

1. Բնութագրե ՛ք Երևանի բնական պայմաններն ու ռեսուրսները:
Երևանը գտնվում է Արարատյան դաշտի հյուսիսարևելյան հատվածում՝ Հրազդան գետի հովտում։ Քաղաքը շրջապատված է լեռներով, ունի բարձրադիր դիրք (մոտ 900–1300 մ)։ Կլիման չոր մայրցամաքային է՝ տաք ամառներով և համեմատաբար ցուրտ ձմեռներով։ Երևանին բնորոշ են լեռնահովտային քաﬕներ: Մթնոլորտային տեղուﬓերի քանակը շուրջ 300
մմ է, որոնք հիﬓականում թափվում են գարնանը և աշնանը: Բնական ռեսուրսներից կարևոր են շինարարական նյութերը (տուֆ, բազալտ), ջրային ռեսուրսները (Հրազդան գետ, ստորերկրյա ջրեր)։
2. Բացատրե ՛ք Երևանի բնակչության թվի արագ աճի պատճառները: Արտահայտե՛ք տեսակետ արագ աճի պատճառների և դրա հետևանքների վերաբերյալ:
Երևանը խոշոր արդյունաբերական կենտրոն է, երկրի մայրաքաղաքն է՝ վարչական, տնտեսական և մշակութային կենտրոն, ունի բարձրագույն ուսումնական հաստատությունների առկայություն, հարմար տրանսպորտաաշխարհագրական դիրք։ Բնակչության աճի պատճառ են նաև բարենպաստ պայմանները և ներքին միգրացիան՝ գյուղերից և փոքր քաղաքներից եկած մարդիկ։ Բնակչության աճը նպաստում է տնտեսական ակտիվությանը,սակայն աճում է նաև բնակչության խտությունը, բնակարանային պահանջարկը և առաջանում է տարածքային անհավասար զարգացում ՀՀ-ում։
3. ՀՀ քաղաքներն ի՞նչ խմբերի են բաժանվում ըստ աշխատանքի աշխարհագրական բաժամանն իրենց մասնակցության աստիճանի:
Արդյունաբերական քաղաքներ — Վանաձոր, Կապան, Ալավերդի
Տրանսպորտային հանգույց-քաղաքներ — Երևան, Գյումրի
Գյուղատնտեսական մշակման կենտրոններ — Արտաշատ, Արմավիր
Բազմաֆունկցիոնալ քաղաքներ — Երևան, Գյումրի
Առողջարանային և զբոսաշրջային քաղաքներ — Ջերմուկ, Դիլիջան
4. Գյումրու զարգացման տարբեր փուլերում ի՞նչ գործոններ են նպաստել կամ խանգարել նրա տնտեսական վերելքին:
Գյումրու զարգացմանը նպաստել են աշխարհագրական բարենպաստ դիրքը, տրանսպորտային հանգույց լինելը, արդյունաբերության զարգացումը խորհրդային շրջանում։ Իսկ խանգարել են 1988 թ․ երկրաշարժը, ԽՍՀՄ-ի փլուզումից հետո տնտեսական ճգնաժամը և աշխատատեղերի կրճատումն և արտագաղթը։
5. Տվե ՛ք Վանաձոր քաղաքի աշխարհագրական բնութագիրը:
Վանաձորը գտնվում է Լոռու մարզում՝ Փամբակի գետի հովտում։ Քաղաքը շրջապատված է լեռներով, ունի մեղմ լեռնային կլիմա։ Քաղաքով են անցնում Թբիլիսի–Գյումրի երկաթուղին, ինչպես նաև ﬕ քանի ավտոխճուղիներ:
6. Հայաստանի քաղաքների շարքում ո՞րն է Վաղարշապատի հատուկ դերը։
Վաղարշապաւմ բացառիկ է նրա հոգևոր-մշակութային նշանակությունը: Այդ առումով Վաղարշապատը համահայկական կենտրոն է: Այստեղ է գտնվում Հայ առաքելական եկեղեցու գլխավոր կենտրոնը՝ Մայր Աթոռ, Ս. Էջﬕածինը, Մայր տաճարը, ինչ պես նաև Աﬔնայն հայոց կաթողիկոսի աթոռանիստը:
7. Գնահատե ՛ք Կապան քաղաքի զարգացման բնական և տնտեսական նախադրյալները:
Կապանի զարգացումը մեծապես պայմանավորված է հանքարդյունաբերությամբ, սակայն լեռնային պայմանները որոշ դժվարություններ են ստեղծում ենթակառուցվածքների զարգացման համար։ Բնական նախադրյալներից են Կապանի ջրային ռեսուրսները, լեռնային ռելիեֆը և օգտակար հանածոները (պղինձ, մոլիբդեն)։ Իսկ տնտեսական նախադրյալներից են տրանսպորտային կապերը Իրանի հետ, հանքարդյունաբերության զարգացումը և աշխատուժի ձևավորում։

1. Ի՞նչ գործոններ են ազդում ՀՀ բնակչության ու բնակավայրերի տեղաբաշխման վրա:
Բնակչության ու բնակավայրերի տեղաբաշխման վրա ազդում են կլիմայական պայմանները, բարձրությունը, ՏԱԴ-ն, լեռները և սարահարթերը։
2. Ինչով են պայմանավորված ՀՀ–ում բնակչության ու բնակավայրերի տեղաբաշխման
մեծ տարբերությունները՝ ըստ ծովի մակարդակից ունեցած բարձրության:
ՀՀ–ում բնակչության մեծ մասը բնակվում է ցածր և միջին բարձրություններում, իսկ բարձր լեռնային գոտիները սակավաբնակ են՝ բնական և սոցիալ–տնտեսական անբարենպաստ պայմանների պատճառով։
3. Ի՞նչ զարգացում է ունեցել քաղաքային տարաբնակեցումը ՀՀ–ում:
1914թ–ին ՀՀ ժամանակակից տարածքում քաղաքներ էին Երևանը, Գյումրին, Գավառը և Գորիսը:
Դրանցում ապրում էր բնակչության 10.4 %–ը: Հետագայում գյուղերի խոշորացման և նոր գործառույթների կատարման շնորհիվ քաղաքներ դարձան Հրազդանը, Վանաձորը, Կապանը, Արտաշատը, Աբովյանը և այլն: Արդյունաբերության շնորհիվ հիմնվեցին Չարենցավան, Քաջարան, Բյուրեղավան և այլ քաղաքներ: 1980–ականների վերջերին ՀՀ–ում կար 58 քաղաքային բնակավայր:
4. Ի՞նչ փոփոխություններ է կրել ՀՀ գյուղական տարաբնակեցումը։
Վերջին 100 տարում ՀՀ–ում նվազել է մանր, փոքր և միջին մեծության գյուղերի թիվը: Արարատյան դաշտում և հարակից տարածքներում նոր հողերի յուրացման շնորհիվ հիմնվել են շուրջ 100 նոր գյուղեր:
5. Թվարկե՛լ ՀՀ մարզերը մարզկենտրոններով /օգտվել էջ 29-ի քարտեզից

Արագածոտն	Աշտարակ
Արարատ	Արտաշատ
Արմավիր	Արմավիր
Գեղարքունիք	Գավառ
Կոտայք	Հրազդան
Լոռի	Վանաձոր
Շիրակ	Գյումրի
Սյունիք	Կապան
Տավուշ	Իջևան
Վայոց ձոր	Եղեգնաձոր

1. Թվա՛րեք բնակչության կազմի տեսակները։
Տարբերում են բնակչության ազգային, սեռային, տարիքային, սոցիալական, կրոնական, ըստ բնակավայրի տեսակների կազմ և այլն։
2. Ի՞նչ է ազգային կազմը, և միատար ազգային կազմ ասելով ի՞նչ եք հասկանում
Ազգային կազմ ասելով հասկանում ենք որևէ երկրի, տարածաշրջանի կամ բնակչության խմբի մեջ ապրող տարբեր ազգությունների համամասնությունը և կազմը։ Միատար ազգային կազմ նշանակում է, որ տվյալ երկրի կամ տարածքի բնակչության մեծամասնությունը պատկանում է մեկ ազգության, իսկ մյուս ազգությունները կամ բացակայում են, կամ շատ փոքր տոկոս են կազմում։
3. Ի՞նչ ազգային փոքրամասնություններ կան Հայաստանում, և որտե՞ղ են նրանք հիմնականում ապրում։
Հայաստանը հիմնականում ունի միատար ազգային կազմ, սակայն այստեղ ապրում են նաև մի շարք ազգային փոքրամասնություններք ասորիներ, ռուսներ, քրդեր, ուկրաինացիներ, վրացիներ, հույներ և այլն։
4. Ինչպիսի՞ն է ՀՀ բնակչության սեռային կազմը ըստ տարիքի, և ինչպե՞ս է այն փոփոխվում։
ՀՀ-ում բնակչության սեռային կազմը տարբեր տարիքային խմբերում տարբեր է: Ցածր տարիքային խմբերում (մինչև 20-25) գերակշռում են տղաները: Ավելի բարձր տարիքային խմբերում գերակշռող են դառնում կանայք, իսկ ծերերի մեջ կանանց գերակշռությունն էլ ավելի է մեծանում
5. ՀՀ բնակչության կազմում ինչպիսի՞ տարիքային խմբեր են առանձնացվում։
ՀՀ բնակչության կազմում տարբերում են մինչաշխատունակ, աշխատունակ և հետաշխատունակ։ Ըստ տարիքային խմբերի որոշում են աշխատանքային և դպրոցական տարիքի բնակչության, զինապարտների, թոշակառուների թիվը
6. Բնակչության կազմը ըստ բնակավայրերի քանի՞ տիպ ենք առանձնացնում։
Բնակչությունը ըստ բնակավայրերի բաշխված է քաղաքի և գյուղի միջև։
7. Ինչպիսի՞ն է ՀՀ-ում ուրբանիզացման մակարդակը։
ՀՀ-ում ուրբանիզացման մակարդակը միջինից բարձր է։ Հայաստանում բնակչության մոտ 60–65 %-ը քաղաքային է, իսկ մնացած մասը՝ գյուղական։
8. Ինչ է աշխատանքային ռեսուրսը։ Այս ռեսուրսի քանակը ինչո՞վ է պայմանավորված։
Աշխատանքային ռեսուրսներ են համարվում երկրի կամ տարածքի այն բնակչությունը, որը ֆիզիկապես և մտավոր կարող է աշխատել և մասնակցել հասարակական արտադրությանը։ Աշխատանքային ռեսուրսների քանակը պայմանավորված է բնակչության ընդհանուր քանակով և տարիքային կազմով։
9. Աշխատանքային ռեսուրսների քանակական և որակական ցուցանիշ ասելով ի՞նչ եք հասկանում։
Աշխատանքային ռեսուրսների քանակական ցուցանիշը ցույց է տալիս, թե քանի մարդ է կազմում աշխատանքային ռեսուրսը տվյալ երկրում կամ տարածքում։ Աշխատանքային ռեսուրսների որակական ցուցանիշը ցույց է տալիս, թե
ինչպիսի՛ն է այդ աշխատուժը, այն կախված է բնակչության կրքական և մշակութային մարդկանցից։

1. 20-րդ դասրի ընթացքում ինչպիսի՞ փոփոխություններ կրեց ՀՀ բնակչության թիվը և ի՞նչ պատճառներ ազդեցին դրա փոփոխության վրա։
20-րդ դարի ընթացքում, 1918-1920 թթ․ հայ-թուրքական պատերազմի, սովի և հայ ժողովրդի կոտորածների պատճառով Հայաստանի բնակչության թիվը կտրուկ նվազեց։
2. Մշտական բնակչություն ասելով ի՞նչ կարելի է հասկանալ։
Մշտական բնակչությունը, դա տվյալ տարածքում մշտապես բնակվող ու հաշվառման պահին ներկա և ժամանակավոր բացակայող բնակչության թվերի հանրագումարն է։
3. Ինչ է բնակչության բնական և մեխանիկական շարժ։
Բնական շարժը, դա բնակչության թվի փոփոխությունն է ծնունդների և մահերի հանրագումարի հաշվին, իսկ մեխանիկական շարժը՝ բնակչության թվի փոփոխությունն է միգրացիայի հաշվին:
4. Հայաստանում՛ խորհրդային տարիներին ներգաղթը ինչպե՞ս է տեղի ունեցել։
5. Բնաչության խտություն ասելով ի՞նչ են հասկանում, ինչպե՞ս ենք այն հաշվում։
Բնակչության խտությունն ընդհանուր տարածքային մակերեսի վրա բնակչության քանակի բաշխվածությունն է։ Այն ցույց է տալիս, թե միջինում քանի մարդ է ապրում 1 կմ² տարածքի վրա։

1․ Նշե՛լ ազգային պարկի, արգելոցի և արգելավայրի տարբերությունները։
Ազգային պարկ — լայն տարածք, բազմաֆունկցիոնալ պահպանություն և էկոտուրիզմ։
Արգելոց — խիստ պահպանվող շրջան, բացարձակապես արգելված տնտեսական գործունեությամբ։
Արգելավայր — մասնակի սահմանափակումներով պահպանվող տարածք, թույլատրվում է որոշակի գործունեություն։
2․ Քանի՞ ազգային պարկ ունենք Հայաստանում, նշե՛ք դրանց անունները և նկարագրե՛ք յուրաքանչյուրը։
Հայաստանում առանձնացված են չորս ազգային պարկեր` «Սևան», « Դիլիջան», «Արփի լիճ» և «Արևիկ»:
Նախատեսվում է ստեղծել նաև « Ջերմուկ», «Գնիշիկ» և այլ ազգային պարկեր: «Սևան» ազգային պարկը կազմակերպվել է 1978 թ. և ընդգրկում է մոտ 150 հազ. հա մակերես: Դրա 17%-ը ցամաքային է, ﬓացածը` ջրային տարածք է: «Դիլիջան» ազգային պարկը հիմնադրվել է 2002 թ. (մինչ այդ եղել է պետական արգելոց): Այն տարածվում է Գետիկ ու Աղստև գետերի ջրհավաք ավազանում՝ 1000-2300 մ բարձրությունների վրա: Պարկի տարածքը կազմում է 28 հազ. հա: «Արփի լիճ» ազգային պարկը հիմնադրվել է 2009 թ.։ Այն ընդգրկում է Եղնախա– ղի լեռների արևելյան, Ջավախքի լեռների հարավարևմտյան լանջերը և դրանց մի-ջև ընկած լեռնատափաստանային, մերձալպյան լանդշաֆտները: Պարկի տարածքը կազմում է մոտ 62 հազ. հա: «Արևիկ» ազգային պարկը հիմնադրվել է 2009 թ. Զանգեզուրի լեռնաշղթայի Մեղ– րի լեռնաբազուկի հարավային լանջերին: Այն ընդգրկում է շուրջ 34,5 հազ. հա տարածք:
3․ Քանի՞ արգելոց ունենք Հայաստանում, թվարկե՛ք դրանց անունները և նկարագրե՛ք յուրաքանչյուրը։
Հայաստանի Հանրապետության տարածքում պետական արգելոցները երեքն են` Խոսրովի, Շիկահողի և Էրեբունու:
Խոսրովի արգելոցը տարածվում է Գեղամա լեռների հարավային մասում՝ Ազատ և Վեդի գետերի ջրհավաք ավազաններում, 1000-2300 մ բարձրությունների վրա՝ զբաղեցնելով ավելի քան 29 հազ. հա մակերես: Նշանավոր է շուրջ 1800 բուսատեսակներով: Շիկահողի արգելոցը գտնվում է Ծավ գետի ջրհավաք ավազանում՝ 700-2400 մ բարձրության վրա: Արգելոցի 94%-ը անտառապատ է և ունի խիստ մասնատված ռելիեֆ: Այստեղ աճում է 1000-ից ավելի բուսատեսակ։ Էրեբունու արգելոցը կազմակերպվել է Երևանից հարավ-արևելք ընկած բլրապատ կիսաանապատային տարածքում: Նրա գլխավոր նպատակն է պահպանել հացազգիների վայրի տեսակների հարուստ գենոֆոնդը։
4․ Հայաստանում քանի արգելավայր ունենք — թվարկել մի քանիսը։
Հայաստանում գործում են ավելի քան 25 արգելավայրեր: Հայաստանի արգելավայրերից մի քանիսն են Վեդի գետի և շրջակա տարածքների արգելավայրը, Խոսրովի անտառի արգելավայրը, Մեղրիի անապատային արգելավայրը, Քամաղան կիրճի արգելավայրը, Հոռոմ գյուղի բուսաբանական արգելավայրը, Սևանի կիրճերի արգելավայրը, Արաքս գետի արգելավայրը։
5․ Բնական հուշարձանները ինչպիսի՞ նշանակություն ունեն։ Թվարկե՛ք մի քանիսը։
Բնական հուշարձանները ունեն գիտական, պատմական, մշակութային և էսթետիկական նշանակություն: Դրանք օգնում են ուսումնասիրել բնական միջավայրը, կրթական նպատակներով օգտագործվում են և պահպանում են տեսարժան ու եզակի լանդշաֆտները: Հայաստանում հայտնի են Որոտանի գետի վրայով անցնող «Սատանի ամուրջը», Վայոց Ձորի ստալակտիտներն ու Մոզրովի և Մագիլիկարսի քարանձավները, Ջերմուկի, Շաքիի և Թռչկանի ջրվեժները:
6․ Ինչի համար է նախատեսված «Կարիր» գիրքը։ Նշե՛ք «Կարմիր գրքում» գրանցված մի քանի բույս և կենդանի
«Կարմիր գիրքը» նախատեսված է վտանգված բուսական և կենդանական տեսակների պահպանության համար: Այն գրանցում է հազվագյուտ բույսեր, կենդանիներ և թռչուններ, օրինակ՝ տաքթաջյանի կաթնունին, հայկան մուֆլոնը, հայկան սո ղունը, սևանյան ձկնատեսակներ և այլն: Գիրքը կարևոր է, քանի որ օգնում է վերահսկել էկոհամակարգերի հավասարակշռությունը և պաշտպանել կենդանիների կենսական միջավայրը:

Ինչպիսի՞ հողեր կան Հայսատանում։
Լեռնային գորշ կիսաանապատային, լեռնաշագանակագույն, լեռնային սևահողեր, լեռնաանտառային գորշ և դարչնագույն, մարգագետնատափաստանային, լեռնամարգագետնային, ձյունամերձ գոտու «պարզագույն», աղուտ-ալկալի, կուլտուր-ոռոգելի, գետահովտամարգագետնային։
Նկարագրե՛լ կիսաանապատային հողերը։
Այս հողերը զբաղեցնում են հիմնականում Արարատյան գոգավորության ցածրադիր գոտու ﬕնչև 1300 մ բարձրությունները: Ձևավորվում են խիստ չոր ցամաքային կլիմայի և աղքատ բուսածածկույթի պայմաններում,
հումուսով աղքատ են, բայց հարուստ են կրով, ﬔծ մասամբ քարքարոտ են և փոշիացած:
Նկարագրե՛լ ամենատարածված հողատեսակը։
Հայաստանում ամենաշատը տարածված են լեռնային սևահողերը։ Դրանք հանրապետության գյուղատնտեսության գլխավոր հարստությունն են, տարածվում են 1300-2400 մ բարձրություններում՝ հիմնականում զբաղեցնելով հրաբխային սարավանդների ընդարձակ տարածքներ: Սևահողերն ունեն կնձիկահատիկային կառուցվածք: Դրանց վերին շերտը լավ հումուսացված է, և հզորությունը հասնում է մինչև 75 սմ-ի:
Ինչպիսի՞ էնդեմիկ բուսատեսակներ գիտեք Հայաստանում։
Հայաստանում կան մոտ 120 էնդեմիկ բուսատեսակներ։ Նրանցից են՝ պատատուկ հայկական, ոզնաթուփ հայկական, օշինդր հայաստանյան, «Հայաստանի արմատ»` տորոն, սզնի Զանգեզուրի, կաղնի արաքսյան: ՀՀ-ում տարածված են նաև շատ դեղաբույսեր (մայրամախոտ, անթառամ, ուրց, խնկածաղիկ և այլն):
Ինչպիսի՞ էնդեմիկ կենդանատեսակներ գիտեք Հայաստանում։
Շատ կենդանատեսակներ հատուկ են ﬕայն Հայկական լեռնաշխարհին և հարակից տարածքներին: Դրանցից են
հայկական վայրի ոչխարը (մուֆլոն), բեզոարյան այծը, կովկասյան փասիանը, հայկական եղջերավոր օձը և այլն:
Հիմնականում ՀՀ անտառները ինչպիսի՞ նշանակություն ունեն։
Հայաստանի անտառները հիմնականում էկոլոգիական նշանակություն ունեն։ Դրանք պահպանում են հողը, նպաստում են խոնավության ու կլիմայի կայունությանը։
Ի՞նչ կներկայացնեք ֆրիգանոիդ բուսականության մասին։
Ֆրիգանոիդ (լեռնային չորասեր) բուսականությունը տարածված է քարքարոտ լեռնային հողերում՝ հատկապես Ուրցի, Երանոսի, Վայքի լեռներում։ Այստեղ աճում են չորադիմացկուն փշոտ ու ցածրահասակ թփեր՝ մասրենի, տարբեր ցածրաճ բույսեր, ինչպես նաև դեղատու և եթերայուղատու տեսակներ։
Նկարագրե՛լ անապատային և կիսանապատային գոտին։
Անապատային և կիսանապատային գոտին գտնվում է Արարատյան դաշտավայրի ստորին մասերում։ Այստեղ բուսականությունը ներկայացված է փոքր կղզյակներով՝ աղուտներում և ավազուտներում։