Դասարանական աշխատանք․
1. Ո՞րն է անսեռ բազմացման բնորոշ առանձնահատկությունը։
ա) մասնակցում են երկու ծնողներ
բ) սերունդը գենետիկորեն տարբեր է
գ) մասնակցում է մեկ ծնող
դ) առաջանում են սերմեր
2. Ո՞ր եղանակը ապահովում է գենետիկ բազմազանություն։
ա) անսեռ բազմացումը
բ) բողբոջումը
գ) մասնատումը
դ) սեռական բազմացումը
3. Ո՞րն է անսեռ բազմացման առավելություններից մեկը։
ա) դանդաղ սերնդի առաջացում
բ) մեծ էներգիայի ծախս
գ) արագ և մեծաքանակ սերնդի առաջացում
դ) գենետիկ փոփոխականություն
4. Ո՞րն է սեռական բազմացման թերություններից մեկը։
ա) ապահովում է հարմարվողականություն
բ) սերունդը գենետիկորեն նույնն է
գ) պահանջում է ավելի շատ էներգիա և ժամանակ
դ) արագ է ընթանում
5. Ի՞նչ է սեռական բազմացման կենսաբանական նշանակությունը։
ա) բնակչության արագ աճ
բ) օրգանիզմների ոչնչացում
գ) տեսակների հարմարվողականության բարձրացում
դ) օրգանիզմների պարզեցում
6. Ո՞ր օրգանիզմների մոտ է առավել հաճախ հանդիպում անսեռ բազմացումը։
ա) միայն կենդանիների
բ) բույսերի, սնկերի և միաբջիջների
գ) միայն մարդկանց
դ) միայն բարձրակարգ կենդանիների

Տվյալ էսսեում ես կմեկնաբանեմ ազատության գազափարը՝ համադրելով Մ․ Նալբանդյանի «Ազատություն» բանաստեղծությունը Մ․ Խորենացու «Հայկ և Բել» ավանդազրույցի հետ։

«Հայկ և Բել» ավանդազրույցը համարվում է հայ ժողորդի և Հայաստանի ստեղծման հարցի սկզբնաղբյուրը։ Մովսես Խորենացին Հայկին նկարագրում է՝ որպես գանգռահեղ, թիկնեղ, վառվռուն աչքերով և հաստ բազուկներով մի երիտասարդի։ Բաբելոնի աշտարակաշինության փորձը ավարտվեց անհաջողությամբ, և Հայկը որոշում է աբստամբություն բարձրացնել Բելի տիրապետության դեմ։ Բելը համարվում էր մարդկության առաջին բռնակալը, ում հաջողվեց բռնանալ մյուսներին և զավթել ամբողջ երկիրը։ Հայկը հեռանում է Բաբելոնից և սակավաթիվ մարդկանց հետ բնակվում մի լեռան մոտ։ Այնտեղ կառուցում է բնակավայր, որը հետագայում նվիրում է իր թոռանը՝ Կադմոսին։ Իսկ ինքը տեղափոխվում է հյուսիս-արևմուտք և բնակություն է հաստատում մի դաշտում, որը կոչվում էր Հարք։ Բելը միշտ ձգտել էր նրան, որ բոլորն իրեն հնազանդվեն։ Եվ իմանալով, որ Հայկը հեռացել է Բաբելոնից՝ դավաճանելով նրան՝ Բելը իր որդիներից մեկի գլխավորությամբ ուղարկում է մի պատգամավորություն։ Բելի հիմնական պահանջն էր, որ Հայկն ընդունի իր գերակա իրավունքը։ Նաև Բելն առաջարկեց Հայկին բնակություն հաստատել իր տիրապետության ցանկացած կետում՝ վերադառնալով Բաբելոն։ Սակայն Հայկը մերժում է Բելի առաջարկը՝ խստությամբ հետ ուղարկելով Բելի պատգամավորներին։ Բելը չհավանեց Հայկի պատասխանը և մեծ հետևակ զորքի հետ գալիս է Հայաստան։ Վանա լճի ափին տեղի ունեցավ Հայկի և Բելի ճակատամարտը։ Հայկը եռաթև նետով տապալում է Բելին և վերջապես ազատություն է ձեռք բերում։ Հայերը Հայկին նմանեցնում են աղեղնավոր որսորդ Օրիոնին, երբեմն՝ նույնիսկ Հրատ կամ Մարս մոլորակին։

Մ․ Նալբանդյանը իր բանաստեղծության մեջ ազատությունը ներկայացնում է՝ որպես մարդու բնական իրավունք, սակայն նրա համար պետք է պայքարել։ Բոլորն էլ ցանկանում են ի ծնե ազատություն ունենալ, բայց Նալբանդյանի խոսքերով՝ «ազատություն սիրողներին այն աշխարհը խիստ նեղ է»։ Մանուկը, օրորոցը և ձեռքերը պարզելը խորհրդանշում են մանկություն։ Շատերը ազատություն լսելով պատկերացնում են իրենց մանկությունը։ Երբ նրանք անհոգս էին, դժվարությունների մասին մեծ պատկերացում չունեին և ուղղակի վայելում էին իրենց կյանքը։ Ներկայումս մարդը ստիպված է պայքարել ազատության համար։ Նույնիսկ առաջ, Մ․ Նալբանդյանը, Մ․ Խորենացին և բազմաթիվ այլ գրողներ պայքարում էին ազատ խոսքի և մտածողության համար, գրելով այդ ամենի մասին։

 Ըստ իս՝ ազատության համար պետք չէ պայքարել կամ անցնել դժվարություններ միջով, որպեսզի ունենա ազատ խոսքի իրավունք, ամեն մարդ ունի ազատության իրավունք, և ոչ ոք չի կարող մարդուն զրկել այդ իրավունքից։ Ամեն դեպքում, հիմա, որպեսզի դու ազատ կյանքին հասնես՝ ստիպված ես բազմաթիվ դժվարությունների միջով անցնել։ Կարևորն այն է, որ դու այդ ճանապարհին չհանձնվես։ Հայկը շատ լավ օրինակ է, նա ազատատենչ մարդ էր։ Անցնելով հսկա ճանապարհ՝ նա կարողացավ մուտք գործել ազատ կյանք։ Բանաստեղծության մեջ ներկայացված է, որ երեխան փոքրուց ազատությանն է սպասում՝ չիմանալով, որ աշխարհում ազատությանը հեշտությամբ ոչ ոք չի հասնում։ Իմ կարծիքով՝ ազատությունն այն է, երբ դու կարող ես ազատ արտահայտել քո կարծիքը և ապրել այնպես, ինչպես դու ես ուզում։ Սակայն ամեն ինչն ունի իր չափն ու սահմանը, և քո ազատությունը չպետք է նեղություն բերի քո շրջապատին։

Առաջադրանքներ․
1) Լուծեք հավասարումը․

ա) 3x-3-x-2/(x+2)(x-1)=0
2x-5/(x+2)(x-1)=0
2x=5, x=2,5
բ) 5x-20+8x/x*x-4=0
13x-20/x*x-4=0
13x=20, x=20/13
գ) x-1+x+1/(x+1)(x-1)=0
2x/(x+1)(x-1)=0
2x=0, x=0
դ) 2/x+4 + 4/x+2=0
2x+4+4x+8/(x+4)(x+2)=0
6x+12/(x+4)(x+2)=0
6x=12, x=2
ե) -3x/8(x-2) — 1/4x+4=0
12x-12-8x+16/(8x-16)(4x+4)=0
-20x-4/(8x-16)(4x+4)=0
-20x=-4, x=0.2
զ) 85x/x+2 — 3/1=0
85x-3/(x+2)*1=0
85x=3, x=3/85

2) Լուծեք հավասարումը․

3) Կոտորակի համարիչը հայտարարից մեծ է 1-ով։ Գտե՛ք կոտորակը, եթե համարիչը կրկնապատկելիս կոտորակը դառնում է 2.4։
2(x+1)/x=2.4
2x+2=2.4x
0.4x=2
x=5, 5+1=6
6/5
4) Մեքենան անցավ 120 կմ ճանապարհ։ Եթե մեքենայի արագությունը լիներ 10 կմ/ժ-ով ավելի, ապա նույն ճանապարհը կանցներ 1 ժամով ավելի շուտ։ Գտե՛ք մեքենայի արագությունը։
120/x — 120/x+10=1
120(x+10)-120x/x(x+10)=1200/x(x+10)=1
x(x+10)=x²+10x=1200
x²+10x-1200=0, D=100+4800=4900
x=-10+70/2=30կմ/ժ

Առաջադրանքներ․

1) Գտե՛ք եռանկյան մակերեսը, եթե դրա 7 սմ և 16 սմ երկարությամբ կողմերը կազմում են 45° անկյուն:
S=1/2*16*7*√2/2=28√2
2) Գտե՛ք եռանկյան մակերեսը, եթե դրա 11 դմ և 8 դմ երկարությամբ կողմերը կազմում են 150° անկյուն:
S=1/2*11*8*1/2°=22
3) Եռանկյան կողմերի արտադրյալը 3570 սմ³ է: Գտե՛ք այդ եռանկյանն արտագծած շրջանագծի շառավիղը, եթե դրա մակերեսը 84 սմ² է:
R=abc/4S=3570/336=10.625
4) Եռանկյան կողմերի արտադրյալը 150√5սմ է: Գտե՛ք այդ եռանկյանն արտագծած շրջանագծի շառավիղը, եթե դրա մակերեսը 15 սմ² է:
R=150√5/60=2.5√5
5) Գտե՛ք 5 դմ, 5 դմ, 8 դմ կողմերով եռանկյանն արտագծած շրջանագծի շառավիղը:
H=25+64=√89
R=H/2=4.7
6) Գտե՛ք եռանկյան մակերեսը, եթե դրա պարագիծը 40 սմ է, իսկ ներգծած շրջանագծի շառավիղը՝ 3 սմ:
S=(40/2)*3=60
7) Գտե՛ք եռանկյանը ներգծած շրջանագծի շառավիղը, եթե դրա մակերեսը 210 դմ² է, իսկ պարագիծը՝ 84 դմ:
R=210/(84/2)=5
8) Եռանկյան կողմերից մեկը 24 դմ է, իսկ մյուս երկու կողմերի գումարը՝ 32 դմ: Գտեք այդ եռանկյանը ներգծած շրջանագծի շառավիղը, եթե դրա մակերեսը 84 դմ² է։
R=24+32/84*4
R=56/336
9) Գտե՛ք 10 սմ, 10 սմ, 16 սմ կողմերով եռանկյանը ներգծած շրջանագծի շառավիղը:
S=√18(18-10)(18-10)(18-16)=√18*8*8*2
S=√2304=48

Написать эссе: «Мое отношение к поступку Желткова»

Повесть А. И. Куприна была о безответной, но очень сильной любви. Желтков был скромным чиновником, для которого любовь стала смыслом жизни, а Вера — его возлюбленная, была княгиней, отличающаяся благородством, «холодной» красотой, спокойствием и сдержанностью. У Веры Николаевны любовь к мужу давно переродилась в «чувство прочной, верной, истинной дружбы».
От подарка Желткова Вера испытала тревогу, вместо восторга. Рассматривая камни, именинница повернула браслет, и камни вспыхнули. С тревогой Вера поняла, что огни эти похожи на кровь.
Любовь Желткова — это редчайший дар, а не сумасшествие. Он видит красоту Веры, но не требует её ответного чувства. Он осознаёт, что не имеет права вторгаться в жизнь княгини, и потому его любовь — молчаливая. Желтков решает уйти после того, как понимает, что его любовь не может быть признана, и он не в силах изменить судьбу Веры. Беседа с её братом и мужем показывает ему реальный мир, где он — ничто, а Вера связана обязательствами.

На мой взгляд поступок Желткова невозможно считать за слабость или силу. С одной стороны он сильный, потому что решился на этот огромный шаг — покончить жизнь за любовь. А с другой стороны — слабый, потому что он не смог смириться с безответной любовью. Я считаю, что подобные поступки людей мы не вправе судить, ведь никто кроме них не знает, что происходило в их жизни, голове, мыслях на тот момент. Назвать поступок Желткова слабым или сильным очень тяжело.

Կարդա՜ և պատասխանի՜ր հետևյալ հարցերին․
1. Ո՞րն է «ազատություն» գաղափարը բանաստեղծության մեջ։
Բանաստեղծության գաղափարն այն է, որ ազատությունը հեշտ չի տրվում ոչ մեկին։ Որպեսզի դու ազատ կյանքին հասնես, դու ամեն դեպքում ստիպված ես բազմաթիվ դժվարությունների միջով անցնել, սակայն կարևոն այն է, որ դու այդ ճանապարհն անցնելից չհանձնվես։ Պետք է նպատակ դնել և ձգտել նրան, օրինակ՝ նույն ազատությունը։
2. Արդյո՞ք այն ներկայացվում է որպես բնական իրավունք, իդեալ, թե պայքարի արդյունք։

Բանաստեղծության սկզբում ազատությունը ներկայացված է որպես բնական իրավունք, բոլորն էլ ցանկանում են, որ ի ծնե ազատություն ունենան, սակայն ազատություն սիրողներին այս աշխարհը «խիստ նեղ» է։ Ներկայուսմն ազատության համար պետք է պայքարել և ձգտել նրան։ Ըստ իս՝ ազատության համար պետք չէ պայքարել կամ անցնել դժվարություններ միջով, ամեն մարդ ունի ազատության իրավունք, և ոչ ոք չի կարող այն իրավունքը նվաստացնել։
3. Ի՞նչ նշանակություն ունեն՝ մանուկը, օրորոցը, ձեռքերը պարզելը՝ որպես խորհրդանիշներ։

Մանուկը, օրորոցը և ձեռքերը պարզելը խորհրդանշում են մանկություն։ Շատերը ազատություն լսելով պատկերացնում են իրենց մանկությունը։ Երբ նրանք անհոգս էին, դժվարությունների մասին մեծ պատկերացում չունեին։ Մարդը պայքարում է մանկության ազատության համար։ Բանաստեղծության մեջ, ըստ իս՝ ներկայացված է այն, որ երեխան փոքրուց ազատությանն է սպասում, չիմանալով, որ աշխարհում ոչ ոք ազատությանը հեշտությամբ չի հասնում։
4. Ի՞նչ է ազատությունը քեզ համար։ Համապատասխանու՞մ է այն Նալբանդյանի պատկերացման հետ։
Իմ կարծիքով՝ ազատությունն այն է, երբ դու կարող ես ազատ արտահայտել քո կարծիքը, չհնազանդվել ուրիշին և ապրել այնպես, ինչպես դու ես ուզում։ Սակայն ամեն ինչն ունի իր չափն ու սահմանը, և քո ազատությունը չպետք է նեղություն բերի քո շրջապատին։
5. Կա՞ արդյոք այսօր ազատության համար պայքարի անհրաժեշտություն։
Իմ կարծիքով՝ այո։ Ներկայումս ազատության, ազատ կարծիք արտահայտելու կամ ընդհանրապես ազատ խոսելու համար պետք է պայքարել։ Ես համաձայն չեմ, որ ազատության համար պետք է պայքարել, սակայն իրականությունը այսպիսին է։

Հարցերը կօգնեն գրել Էսսե։ Էսսեում փորձիր համադրել գրական վերլուծությունը քո անձնական մտքերի ու օրինակների հետ։

ԱԶԱՏՈՒԹՅՈՒՆ Ազատ աստվածն այն օրից, Երբ հաճեցավ շունչ փչել, Իմ հողանյութ շինվածքին Կենդանություն պարգևել. Ես անբարբառ մի մանուկ Երկու ձեռքս պարզեցի, Եվ իմ անզոր թևերով Ազատությունն գրկեցի։ Մինչ գիշերը անհանգիստ Օրորոցում կապկապած Լալիս էի անդադար, Մորս քունը խանգարած, Խնդրում էի նորանից Բազուկներս արձակել. Ես այն օրից ուխտեցի Ազատությունը սիրել։ Թոթով լեզվիս մինչ կապերը Արձակվեցան, բացվեցան, Մինչ ծնողքս իմ ձայնից Խնդացին ու բերկրեցան, Նախկին խոսքն, որ ասացի, Չէր հայր, կամ մայր, կամ այլ ինչ. Ազատությո՜ւն, դուրս թռավ Իմ մանկական բերանից։ «Ազատությո՞ւն, — ինձ կրկնեց Ճակատագիրը վերևից.— Ազատությա՞ն դու զինվոր Կամիս գրվիլ այս օրից: Օ՛հ, փշոտ է ճանապարհդ, Քեզ շատ փորձանք կը սպասե. Ազատություն սիրողին Այս աշխարհը խիստ նեղ է» ։ — Ազատությո՜ւն, — գոչեցի, — Թող որոտա իմ գլխին Փայլակ, կայծակ, հուր, երկաթ, Թող դավ դնե թշնամին, Ես մինչ ի մահ, կախաղան, Մինչև անարգ մահու սյուն, Պիտի գոռամ, պիտ կրկնեմ Անդադար. ազատությո՜ւն։ Միքայել Նալբանդյան

1) Սինուսների և կոսինուսների թեորեմների օգնությամբ
լուծեք ABC եռանկյունը, եթե․
ա) <A = 60^o, <B = 40^o, c = 14
<C=180-(60+40)=80^o
14/sin80^o=a : √3/2=b/sin40^o
a=14*√3/2 : sin80^o=7√3/sin80^o
b=14*sin40^o/sin80^o
բ) <A = 30^o , <C = 75^o, b = 4,5
<B=180-(30+75)=75^o
a/0,5=4,5/sin75^o=c/sin75^o
c=4,5
գ) <A = 80^o, a = 16, b = 10
16/sin80^o=10/sinB=c/sinC
sinB=10*sin80^o/16=10*9.8/16=0.61
<B=38^o
<C=180-(80+38)=62^o
sin62^o=0.88
10/0.61=c/0.88
c=0.88*10/0.61=8.8/0.61=14.42
դ) <B = 45^o, <C = 70^o , a = 24,6
<A=180-(45+70)=65
24.6/sin65^o=b/√2/2=c/sin70^o
b=24.6*√2/2/sin65^o=12.3√2/sin65^o=19.2
c=24.6*sin70^o/sin65^o=23.1/0.9=25.6

2) ABC եռանկյան մեջ <A = 10^o, <C = 20^o, AC = 10 սմ։ Գտեք այդ եռանկյանն արտագծած շրջանագծի շառավիղը։
a/sin10^o=10/sin150^o=c/sin20^o=2R
sin150^o=sin30^o*5=5/10=0.5
2R=10/0.5=20
R=10

3) Լուծե՛ք ABC եռանկյունը, եթե.
ա) b = 5 սմ, c = 12 սմ, ɑ = 45^o
a²=25+144-120*√2/2=169-60√2
a=√169-60√2=8.62
5/sinB=8.62/√2/2=0.41
<B=24.5^o
<C=180-(45+24.5)=110.5^o
բ) a = 10 սմ, b = 14 սմ, ɣ = 30^o
c²=100+196-280*√3/2=296-140√3
c=√53.6=7.53
7.53/0.5=10/sinA=14/sinB
sinA=0.5*10/7.53=0.6
<A=41^o
<B=180-(30+41)=109^o
գ) a = 8 սմ, c = 12 սմ, ß = 60^o
b²=64+144-192*0.5=208-96=112
b=√112=10.5
10.5/√3/2=8/sinA=12/sinC
sinA=8*√3/2/10.5=6.92/10.5=0.65
<A=41^o
<C=180-(41+60)=79^o