Ճամփորդություններ՝
Երևանի Պատմության Թանգարան
Խոր Վիրապ
Եռօրյա Արատես
Նախագծեր՝
Ես սեբաստացի եմ
Իմ բակը իմ թաղը
Սեպտեմբերից Նոյեմբեր կատարած աշխատանքներս՝
Իմ ամառվա ճամփորդությունը
Արաքս գետ
Զորաց եկեղեցի
Արատեսյան վանք
Հայաստանի մարզերը և մարզկենտրոնները
Սատանի կամուրջ
Նորավանք
Մխիթար Սեբաստացու մասին
Արցախի տեսարժան վայրեր

Ամիսներ
Սեպտեմբեր՝
Իմ ամառվա ճամփորդությունը-Սեպտեմբերի 7
Արաքս գետ-Սեպտեմբերի 14
Զորաց եկեղեցի-Սեպտեմբերի 15
Արատեսյան վանք-Սեպտեմբերի 15
Եռօրյա Արատես-Սեպտեմբերի 21
Հայաստանի մարզերը և մարզկենտրոնները-Սեպտեմբերի 22
Իմ բակը իմ թաղը-Սեպտեմբերի 28
Հոկտեմբեր՝
Սատանի կամուրջ-Հոկտեմբերի 5
Նորավանք—Հոկտեմբերի 13
Խոր Վիրապ-Հոկտեմբերի 19
Նոյեմբեր՝
Մխիթար Սեբաստացու մասին-Նոյեմբերի 6
Արցախի տեսարժան վայրեր-Նոյեմբեր ի10
Ես սեբաստացի եմ-Նոյեմբերի 23
Երևանի պատմության Թանգարան-Նոյեմբերի 29

Սեպտեմբերից մինչև Նոյեմբեր ես կատարել եմ 14 նյութ։
Ահա հայրենագիտությանս բաժնիս հղումը

Ջուրը բնության մեջ: Ջրոլորտ: Երկրագնդի մակերևույթի մեծ մասը ծածկված է ջրով:Երկրագնդի վրա ջրի ծավալի մեծ մասը Համաշխարհային օվկիանո­սի աղի ջրերն են: Միայն չնչին մասը կազմում են ցամաքի, մթնո­լորտի ե կենդանի օրգանիզմների մեջ գտնվող ջրերր:Մարդուն անհրաժեշտ քաղց­րահամ ջրի ծավալր մեր մոլորա­կի վրա շատ չնչին է, ըստ որում՝ բաշխված է խիստ անհավասա­րաչափ: Մի տեղ ջրի ավելցուկի պատճառով գոյացել են ճահիճ­ներ, իսկ մեկ այլ տեղ ջրի սակա­վության պատճառով առաջացել են անապատներ:
Օվկիանոսի, ցամաքի, մթնոլորտի կենդանի օրգանիզմների մեջ գտնվող ջրերր միասին կազմում են Երկիր մոլորակի ջրային թաղանթը՝ ջրոլորտը:
Ջրի հատկությունները: Ուններով այն տարբերվում է բնության մեջ եղած մնացած բոլոր նյութերիրանում է, իսկ սառչելիս սեղմվում են, և խտությունր մեծանում է: Սակայն, ի տարբերություն բոլոր նյութերի՝ ջուրր միակ նյութն է, որի խտությունը պինդ վիճակում (սառույց) ավելի փոքր է, քան հեղուկ վիճակում: Ջրի կարևոր հատկություններից է նաև զանազան նյութեր իր մեջ լու­ծելու ունակությունը: Անցնելով ապարների միջով՝ ջուրր լուծում է զանա­զան նյութեր:Բնական ջրերը, ըստ դրանց մեջ լուծված աղերի քանակի, լինում են քաղցրահամ և աղի:Այն ջրերը, որոնք մեկ լիտրում պարունակում են մինչև 1 գրամ լուծ­ված աղեր, կոչվում են քաղցրահամ, իսկ 1 գրամից ավելի աղ պարունակող ջրերը կոչվում են աղի:Աղի ջրերր պիտանի չեն խմելու և դաշտերի ոռոգման համար: Բոլորովին մաքուր ջրերր նույնպես պիտանի չեն, որովհետև ջրի մեջ բնական վիճա­կում լուծված որոշ քանակությամբ նյութերն անհրաժեշտ են բույսերի և կենդանիների կենսագործունեության ապահովման համար:Նույնիսկ խմելու համար լավագույն է համարվում այն ջուրր, որի մեկ լիտրը պարունակում է չնչին քանակի լուծված նյութեր, և վնասակար բակ­տերիաներ չի պարունակում:Ջրի մյուս կարևր հատկությունր ջերմունակությունն է, այսինքն՝ ջեր­մություն կլանելու և կուտակելու հատկությունը:Ջուրր սառույց վիճակից հեղուկի և հեղուկից գոլորշու վերածվելիս շրջապատից կլանում է մեծ քանակությամբ ջերմություն: Օրինակ՝ ամառ­վա շոգին քաղաքի վրա տեղացած անձրևը րոպեների րնթացքում կարող է գոլորշանալ՝  շրջապատից կլանելով մեծ քանակությամբ ջերմություն: Որ­պես արդյունք՝ քաղաքի օդի ջերմաստիճանր կարող է մի քանի աստիճա­նով նվազել՝ մեղմացնելով շոգր: Իսկ ջուրր սառույց կամ գոլորշին հեղուկ դառնալիս տեղի է ունենում հակառակ գործրնթացր. կլանված ջերմու­թյունն անջատվում է և հաղորդվում շրջապատին:Օրինակ՝ ջրավազաններր, ամռանը կուտակելով Արեգակի ջերմային էներգիան, զովացնում են մերձակա տարածքի շոգը, իսկ ձմռանր կուտակ­ված ջերմությունն աստիճանաբար հաղորդում են շրջապատին՝ մեղմելով սաստիկ ցուրտը:

Հարցեր և առաջադրանքներ
1.Ի՞նչ է ջրոլորտը: Որո՞նք են դրա բաղադրամասերը:
Երկրագնդի վրա ջրի ծավալի մեծ մասը Համաշխարհային օվկիանո­սի աղի ջրերն են:
2.Ջրի ի՞նչ հատկություններ գիտեք:
Ուններով այն տարբերվում է բնության մեջ եղած մնացած բոլոր նյութերիրանում է, իսկ սառչելիս սեղմվում են, և խտությունր մեծանում է: Սակայն, ի տարբերություն բոլոր նյութերի՝ ջուրր միակ նյութն է, որի խտությունը պինդ վիճակում ավելի փոքր է, քան հեղուկ վիճակում: Ջրի կարևոր հատկություններից է նաև զանազան նյութեր իր մեջ լու­ծելու ունակությունը:
3.Ո՞ր ջրերն են կոչվում քաղցրահամ:
Քաղցրահամ են կոչվում այն ջրերը, որոնք մեկ լիտրում պարունակում են մինչև 1 գրամ լուծ­ված աղեր։
4.Ի՞նչ է ջրի ջերմունակությունը: Ինչպե՞ս է դա ազդում կիմայի վրա:
Ջրի մյուս կարևոր հատկությունր ջերմունակությունն է, այսինքն՝ ջեր­մություն կլանելու և կուտակելու հատկությունը:Ջուրր սառույց վիճակից հեղուկի և հեղուկից գոլորշու վերածվելիս շրջապատից կլանում է մեծ քանակությամբ ջերմություն:
5.Ինչո՞ւ ամռան շոգին տեղացած հորդառատ անձրևից որոշ ժամա­նակ հետո շոգը մեղմում է:
Ամառ­վա շոգին քաղաքի վրա տեղացած անձրևը րոպեների րնթացքում կարող է գոլորշանալ՝  շրջապատից կլանելով մեծ քանակությամբ ջերմություն:

 Գտեք տրված թվերի ամենափոքր ընդհանուր բազմապատիկը:
6 և 7 — 42
5 և 11 — 55
4 և 7 — 28
12 և 8 — 24
24 և 6 — 24
18 և 6 — 18
25 և 50 — 50

В одном доме жили две девочки – Рукодельница да Ленивица. Рукодельница была умная девочка. Она рано вставала, одевалась, за дело принималась: печку топила, избу мыла, а потом на колодец за водой ходила. А Ленивица в постельке лежала, потягивалась, с боку на бок переваливалась. Потом встанет, да и сядет к окошку мух считать: сколько прилетело, да сколько улетело. Как всех пересчитает Ленивица, так уж не знает, за что приняться и чем бы заняться. Сидит и плачет, что ей скучно. Между тем Рукодельница воду принесёт, затем примется чулки вязать, да рубашки шить. И не было никогда ей скучно. Однажды Рукодельница пошла за водой, опустила ведро в колодец на верёвке. Верёвка оборвалась, и ведро упало в глубокий колодец…
Нечего было делать. Рукодельница ухватилась за верёвку и опустилась по ней к самому дну. Только тут с ней чудо случилось, смотрит: перед ней печка, а в печке сидит румяный пирожок, поглядывает да приговаривает:
– Я совсем готов, подрумянился. Кто меня из печки возьмёт, тот со мной и пойдёт!
Рукодельница схватила лопатку, вынула пирожок и положила его за пазуху. Идёт она дальше. Перед нею сад, а в саду стоит дерево, а на дереве золотые яблочки; яблочки листьями шевелят и говорят:
– Мы яблочки наливные, вкусные. Кто нас с дерева стрясёт, тот нас себе и возьмёт. Рукодельница подошла к дереву, потрясла его, и золотые яблочки так и посыпались к ней в передник. Рукодельница идёт дальше. Смотрит перед ней Мороз Иванович. Сидит он на ледяной лавочке да снежные комочки ест.
– А! – сказал он. – Здорово, Рукодельница! Спасибо, что ты мне пирожок принесла.
Тут он посадил Рукодельницу возле себя, и они вместе пирожком позавтракали, а золотыми яблочками закусили.
– Знаю я, зачем ты пришла, – говорит Мороз Иванович, – ты ведёрко в мой колодец уронила. Отдам я тебе ведёрко, только ты мне за то три дня послужи. Будешь умна, тебе ж лучше; будешь ленива, тебе ж хуже.
чудо – հրաշք                                                                     передник – фартук
положить за пазуху – ծոցը դնել                                     лавочка – скамейка
послужить – ծառայել
Найдите в тексте ответы на вопросы и прочитайте их.
1. Чем занималась Рукодельница рано утром?
Она рано вставала, одевалась, печку топила, избу мела, а потом на колодец за водой ходила.
2. Почему Ленивице было скучно?
Потому что она ничего не делала.
3. Скучала ли Рукодельница?
Нет
4. Что случилось однажды у колодца?
Рукодельница брала воду, но верёвка порвалась и ведро упало в колодец
5. О чём попросили девочку пирожок и яблочки?
Пирожок попросил девочку его достать из печки.
Яблоко попросило девочку стрясти его с дерева.
6. Кого встретила на дне колодца девочка?
Печку, Дерево и Мороза Ивановича.
7. Что предложил Мороз Иванович Рукодельнице?
Чтобы она три дня ему послужила.
Согласны ли вы с тем. что …
1. Девочку звали Ленивицей, потому что она была очень ленивой. Да
2. Девочку звали Рукодельницей, потому что она всё умела делать. Да
3. Всю работу делала Рукодельница, и Ленивице нечего было делать. Да
4. На дне колодца первым встретился девочке Мороз Иванович. Нет
5. Девочка пришла к Морозу Ивановичу с пустыми руками. Нет
6. Он был очень сердитый и не хотел отдавать ведро. Нет
Подберите антонимы к данным словам.
Глупый — умный
добрый — злой
бледный — румянный
поздно — рано
весело — грустно
лучше — хуже
отнести — принести
подняться — опустится
Спишите. Вместо точек вставьте нужные глаголы.
1. Рукодельница всегда рано вставала (встала, вставала) и принималась (принялась, принималась) за дело.
2. Каждый день девочка топила (топила, растопила) печку.
3. Верёвка оборвалась, и ведро упало (падало, упало) в колодец.
4. Мороз Иванович посадил девочку возле себя, и они вместе пирожком позавтракали (завтракали, позавтракали).

1.Հաշվեք ձեր պահարանի մակերևույթի մակերեսն ու ծավալը, եթե նրա չափումներն են՝ 160, 230, 60:
160×2+230×2+60×2=900սմ
2.Հաշվեք 6 սմ կող ունեցող  խորանադի ծավալն ու մակերևույթի մակերեսը։
V=6x6x6=216
6×6=36
36×6=216

Գոյականի թիվը
190. Կազմի՛ր տրված գոյականների հոգնակին: Փորձի՛ր բացատրել, թե ո՞ր բառերին է -եր վերջավորություն ավելանում, ո՞ր բառերին՝ -ներ:
Ա. Ծառ- ծառեր
ձայն-ձայներ
հոտ-հոտեր
քար-քարեր
կով-կովեր
արջ-արջեր
փունջ-փնջեր
լուր-լուրեր
բառ-բառեր
բեղ-բեղեր
հայ-հայեր
հայր-հայրեր
ցեղ-ցեղեր
սիրտ-սրտեր
գիր-գրեր
սյուն-սյուներ
պատ-պատեր
հույն-հույներ
ձու-ձվեր
սուր-սրեր
քիթ-քթեր
քույր-քույրեր
մայր-մայրեր
ձեռք-ձեռքեր
ոտք-ոտքեր
տատ-տատեր
պապ-պապեր
Բ. Եղբայր- եղբայրներ
աթոռ-աթոռներ
պապիկ-պապիկներ
տատիկ-տատիկներ
գրպան-գրպաններ
թութակ-թութակներ
եղնիկ-եղնիկներ
ոչխար-ոչխարներ
սեղան-սեղաններ
թռչուն-թռչուններ
մեքենա-մեքենաներ
բարեկամ-բարեկամներ
աշակերտ-աշակերտներ
մատյան-մատյաններ
հեռախոս-հեռախոսներ
ծաղկավաճառ-ծաղկավաճառներ
պանրագործարան-պանրագործարաններ
191. Գրի՛ր, թե նախորդ առաջադրանքը կատարելիս
ա) ո՞ր բառերի մեջ երկու ն գրեցիր.
Երկու ն գրեցի այն բառերի մեջ, որոնք վերջանում էին ն-ով։
բ) ո՞ր բառերի մեջ հնչյուններ փոխվեցին:
Հնչյուններ փոխվեցին այն բառերի մեջ, որոնք անկանոն ձևով են կազմում իրենց հոգնակի թիվը, օրինակ՝ ձու, քիթ, սուր, փունջ։
192․ Նյութը կարդացեք շատ ուշադիր, որ հասկանաք և կարողանաք որևէ մեկին բացատրել։
Գոյականը երկու թիվ ունի՝ եզակի և հոգնակի: Եզակին ցույց է տալիս մեկ առարկա, հոգնակին՝ մեկից ավելի: Հոգնակին կազմվում է եզակիից՝ հիմնականում -եր կամ -ներ մասնիկների օգնությամբ. (-եր-ը ավելանում է միավանկ բառերին, ները՝ բազմավանկ)

Գոյականի հոլովումը
196. Հարցում արտահայտող բառի փոխարեն տրված գոյականները գրի՛ր (դրանք ինչպե՞ս փոխվեցին):
Այգում մի մարդ ինչո՞վ գործ էր անում:
բահով, մկրատով, թիակով։
Բահ, մկրատ, թիակ:
Առարկա ցույց տվող բառերն ստացել են -ով վերջավորություն։

197. Հարցում արտահայտող բառի փոխարեն տրված գոյականները գրի՛ր (դրանք ինչպե՞ս փոխվեցին):
Հիանում էր ինչո՞վ:
Երգով, աշխարհով, ընկերներով, շարժումներով։
Բառերը
Երգ, աշխարհ, ընկերներ, շարժումներ:

Առարկա և անձ ցույց տվող բառերն ստացել են -ով վերջավորություն։

198. Տրված նախադասությունները լրացրո՛ւ դպրոց բառով՝ ուշադրություն դարձնելով վերջավորություններին:
Ամեն առավոտ դպրոց եմ գնում:
Մի մեքենա մոտեցավ մեր դպրոցին:
Այսօր Արան վերջինը դուրս եկավ դպրոցից:
Մեր դպրոցով բոլորս էլ հիանում ենք:
Ես ու քույրս սովորում ենք դպրոցում:
199. Բառակապակցություններ կազմի՛ր հարցում արտահայտող բառի փոխարեն՝ տրված գոյականները գրելով: Բառերին ի՞նչ վերջավորություններ ավելացան:
Պառկել որտե՞ղ:
Ծովափին, մահճակալին, անդունդի եզրին, գետի ափին, անտառի բացատին անկողնում, հիվանդանոցում

Ծովափ, մահճակալ, անդունդի եզր, գետի ափ, անտառի բացատ, անկողին, հիվանդանոց:

Բառերն ստացեն են -ին և -ում վերջավորություններ։

Дети его лепят зимой во дворе,
из три шарика состоит,
В место носа морковка,
в место глаз камушки, а на голове ведро.

Это дерево такое,
но всё лето и всю зиму зелёное,
на верху звёздочка сияет,
а на веточках игрушки, и обмотана
герляндой, стоин в углу красивая.

Идёт с неба белое,
с узорами красивое,
на одежду падает,
а в руке тает.

1.She didn’t know ✔ that I was watching ✔ her while she was singing.
2.James fell ✔ off the stairs yesterday while I was cooking ✔ dinner.
3.When the train arrived ✔, we were chatting ✔ with my friends.
4.When you first came ✔ to this country, I was working ✔ as a cashier.
5.The first time I saw you, you were playing ✔ the guitar and Bella was singing ✔ our favorite song by the beach.
6. I called ✔ you as soon as I heard ✔ the news.
7. I don’t know what it said but when she received ✔ his e-mail, she cried ✔ a lot.
8. While it was raining ✔ yesterday, we were swimming ✔ in the sea.
9. We called ✔ the insurance company when our car broke down ✔ in the middle of the highway.
10. My dad came ✔ home just when the game ended ✔.

Վեդին Հայաստանի Արարատի մարզում՝ Արաքսի ձախակողմյան վտակն է։ Սկիզբ է առնում Գեղամա լեռնաշղթայի ծայր հարավում ընկած Մանկունք լեռնագագաթի հարավարևելյան լանջերի՝ մոտ 2700 մ բարձրություններից։ Հոսքի ընդհանուր ուղղությունը հարավարևմտյան է։ Վերին հոսանքում գետն ունի լեռնային բնույթ։ Ստորին հոսանքում անցնում է Արարատյան հարթավայրով ու թափվում Արաքսը Եղեգնավան գյուղից մոտ 2 կմ հարավ՝ ծովի մակարդակից մոտ 810 մ բարձրության վրա: Վեդիի երկարությունը 58 կմ է, ջրահավաք ավազանի մակերեսը 633 կմ², որի մի մասը մտնում է Խոսրովի անտառ արգելոցի մեջ։ Խոշոր վտակներից են Մանկունքը, Սպիտակաջուր , Խոսրովը, Շաղափը ու Կոտուցը (Կետուզչայ) (վտակները ներկայացված են ըստ Վեդիի մեջ թափվելու հերթականության)։ Ջրի միջին տարեկան ծախսը մոտ 2,3 մ³/վրկ է, հոսքը՝ մոտ 72 միլիոն մ³։ Սնումը հիմնականում հալոցքային (47%), ստորերկրյա (42%) ու անձրևային է։ Հորդանում է մարտից մինչև հունիս, որի ընթացքում ձևավորվում է տարեկան հոսքի 70%-ը։ Ջուրը օգտագործվում է գյուղատնտեսական նպատակներով։ Սակավաջուր տարիներին ու ոռոգման շրջանում գետը հաճախ Արաքսին չի հասնում։