Հողի մասին խոսելիս կամ դրա հետ աշխատելիս շատ բան է անհրա­ժեշտ իմանալ: Իհարկե, բոլորս լավ գիտենք, որ բույսերի մեծ մասն աճում է հողում: Այստեղ հանդիպում են նաև շատ կենդանիներ: Հողում մեծաքա­նակ են տարբեր բակտերիաները և սնկերը: Իսկ ի՞նչ է հողը, ի՞նչ բաղա­դրություն ունի:

Հողը երկրագնդի մակերևույթի վերին բերրի շերտն է:

Հողում մոտ 50-60 սանտիմետր խորությամբ մի փոքր փոս փորելիս կարելի է նկատել հողի տարբեր շերտեր: Վերին շերտը մուգ գույ­նի է: Այստեղ են բույսերի արմատները: Հողի այս շերտը պարունակում է նաև տարբեր բույսերի և կենդանիների մնացորդներ: Այդ մնացորդները բակտերիաների և սնկերի օգնությամբ քայքայվում են, առաջանում է օր­գանական նյութերով հարուստ հումուս, որր հողին հաղորդում է մուգ գույն: Հողի ավելի խոր շերտերը բաց գույնի են, այս­տեղ քիչ է հումուսը:

Կարելի է ասել, որ հողը ոչ միայն բույսերի և այլ կեն­դանի օրգանիզմների ապրե­լու միջավայր է, այլ նաև՝ կեն­դանի օրգանիզմների կենսա­գործունեության արդյունք: Հումուսի պարունակու­թյամբ հողերը շատ տարբեր են: Հումուսով հարուստ է սևահողը, որտեղ լավ են աճում բույսերը: Հումուսի պակասի դեպքում բույսերն զգում են սննդի պակաս: Հողի բերրիության և բույսերի աճի ապահովման համար օգտագործում են պարարտանյութեր: Պարարտանյութերը պարունակում են տարբեր նյութեր և լրացուցիչ սնունդ են բույսի համար:

Բույսերի աճի համար անհրաժեշտ են նաև ջուր, թթվածին և այլ նյու­թեր: Ջրի պարունակությունը հողում փոփոխական է: Երբ անձրևները սա­կավ են, անհրաժեշտ է արհեստական ոռոգում, որի համար օգտագործում են լճերի, գետերի, ջրամբարների, ջրանցքների ջրերը: Իսկ թթվածնով հարստացնելու համար հողը փխրեցնում են:

Հարցեր և առաջադրանքներ

1. Ի՞նչ կենդանի օրգանիզմներ են հանդիպում հողում:
   Հողում մեծաքանակ են բակտերիաները և սնկերը:
   
2. Ի՞նչ է հողը, իսկ հումո՞ւսը:
   Ոչ միայն բույսերի և այլ կեն­դանի օրգանիզմների ապրե­լու միջավայր է, այլ նաև՝ կեն­դանի օրգանիզմների կենսա­գործունեության արդյունք: Հողում մոտ 50-60 սանտիմետր խորությամբ մի փոքր փոս փորելիս կարելի է նկատել հողի տարբեր շերտեր: Վերին շերտը մուգ գույ­նի է: Այստեղ են բույսերի արմատները:
   Բույսերի և կենդանիների մնացորդները բակտերիաների և սնկերի օգնությամբ քայքայվում են, առաջանում է օր­գանական նյութերով հարուստ հումուս, որն հողին հաղորդում է մուգ գույն: Հողի ավելի խոր շերտերը բաց գույնի են, այս­տեղ քիչ է հումուսը:
   
3. Ինչո՞ւ է հողի վերին շերտը մուգ գույնի:
   Հողը վերին շերտը մուգ գույնի է, քանի որ պարունակում է մեծ քանակությամբ հումուս:
   
4. Ի՞նչ նյութեր են պարունակվում հողում:
   Պարունակվում են ջուր, թթվածին և այլ նյու­թեր:
   
5. Ի՞նչ են պարարտանյութերը:
   Պարարտանյութը պարունակում է շատ նյութեր և լրացուցիչ սնունդ է բույսերի համար:
   
6. Ի՞նչ նպատակով են իրականացնում հողի արհեստական ոռոգումը, փխրեցումը:
   Ջրի պարունակությունը հողում փոփոխական է: Երբ անձրևները սա­կավ են, անհրաժեշտ է արհեստական ոռոգում, որի համար օգտագործում են լճերի, գետերի, ջրամբարների, ջրանցքների ջրերը: Իսկ թթվածնով հարստացնելու համար հողը փխրեցնում են:

Ինքնաստուգում 15

1. Կետադրեք տեքստը

Նրա հայրենիքը եղել  է բարձրաբերձ, անառիկ Սասունը: Այդ խուլ, հեռավոր ու հիասքանչ երկրի մոռացված անկյունը, որտեղ ձորերը  դառնում են անդունդներ: Տաք դաշտերում վտակների ափերին աճում են վայրի խաղողը, տանձ, և մարդը երբեք չի տեսնում դրանց բերքը, որովհետև արջերն ավելի շուտ են գտնում դրանք: Այստեղ աճում է նաև վայրի հոնը, թուզը, որը քաղցր է ու անուշահամ: Իսկ բարձրերում, որտեղ ցրված էին աղքատ տնակները, ցանում էին կորեկ ու վաղահաս ցորեն:

2. Երբ է և, ու շաղկապներից առաջ դրվում ստորակետ:

3. Գտեք նախադասության ենթական:

Աշնանը, բերքահավաքի ժամանակ, մարդիկ արտերը եզրին խարույկ էին վառում:

Գիշերները արջերը  կարող են տրորել կորեկը:

Ընկույզի մեծությամբ կարկուտը ջարդել է այդ մարդու տանիքը:

Բոլորի համար անսպասելի պայթեց պատերազմը:

 Վերցնելով կնոջն ու աղջկան, Հազրոն հասավ ինչ-որ հարթավայր: 

4. Գտեք նախադասությունների շաղկապները, ընդգծեք, դրանցից առաջ դրեք ստորակետ:

Մարդիկ փախչում, էին որովհետև լսել էին պատերազմի լուրը:

Հեռուներից եկել էին երկու կին, ովեքր իրենց հետ բերել էին տարբեր զարմանալի առարկաներ:

Նրանք մոռացել էին ընկերոջ մասին, բայց ընկերը նրանց ներեց:

Քամին պոկում էր ծառի վերջին տերևները, և աշունը դանդաղ զիջում էր իր տեղը ձմռանը:

Նրանք ավարտեցին իրենց աշխատանքը, հավաքեցին գործիքները, և լուռ հեռացան:

Մենք չենք անհանգստացնի քեզ, քանի որ դու ամենից լավ աշխատողն ես:

1. Допиши окончания. Выбери три словосочетания и составь с ними предложения.

Красивое платье

Интересная книга

Высокий дом

Теплое  молоко

Лесное  озеро

Умная собака

Злой  волк

Красивая картина

Строгий директор

Улыбчивая бабушка
1) У меня улыбчивая бабушка.
2) Лана купила интересную книгу.
3) Я нарисовала красивую картину.

2. Раскрой скобки

Ты (читать) читаешь новую книгу?

Дети (играть) играют во дворе.

Я (любить) люблю шоколадное мороженое.

Мы (хотеть) хотим посмотреть мультик.

Мария высоко (прыгать) прыгает на батуте.

3. Выполнить задание.

Прииер:

Я читаю

ты читаешь

Он, она, оно читает

Мы читаем

Вы читаете

Они читают

Прыгать, плавать, считать, петь, пить( я пью), играть, сушить, сохранять, проказничать.

Я прыгаю
Ты прыгаешь
Мы прыгаем
Вы прыгаете
Они прыгают.

Я плыву
Ты плаваешь
Мы плаваем
Вы плаваете
Они плавают.

Я считаю
Ты считаешь
Мы считаем
Вы считаете
Они считают.

Я пою
Ты поёшь
Мы поём
Вы пойте
Они поют.

Я пью
Ты пьёшь
Мы пьём
Вы пьёте
Они пьют.

Я играю
Ты играешь
Мы играем
Вы играете
Они играют.

Я сушу
Ты сушешь
Мы сушем
Вы сушаете
Они сушат.

Я сохраняю
Ты сохраняешь
Мы сохраняем
Вы сохраняете
Они сохраняют.

Я проказничаю
Ты проказничаешь
Мы проказничаем
Вы проказничаете
Они проказничают.

4. Переведи

Կարմիր խնձոր, հետաքրքիր քաղաք, մեծ թանգարան, խիստ պապիկ, խելացի շուն, աղմկոտ աքլոր, համեղ պաղպաղակ, մեծ լիճ, կապույտ շորիկ։

Красное яблоко, интересный город, большой музей, строгий дедушка, умная собака, шумный петух, вкусное морожное, большое озеро, голубое платье.

5. Переведи:

Անտառում կան շատ կենդանիներ։

Աղվեսը շատ խորամանկ կենդանի է։

Երևանը շատ գեղեցիկ քաղաք է։

Մեր դպրոցում կա Ագարակ որտեղ կան ձիեր, շներ, մեղուներ, բացիկներ և հավիկներ, անգամ սիրամարգ։

В лесу есть много животных.

Лиса очень хитрое животное.

Ереван очень красивый город.

В нашей школе есть ферма в которой есть лошадьи, собаки, пчёлы, открытки и курицы, даже павлин.

Տարբեր դարաշրջաններում Հայաստանն ունեցել է 12 մայրաքաղաք:
Դրանք են՝ Վան, Արմավիր, Երվանդաշատ, Արտաշատ, Տիգրանակերտ, Վաղարշապատ, Դվին, Բագարան, Շիրակավան, Կարս, Անի, Երևան:

Վան քաղաքը գտնվում է Վանա լճի ափին: Վան քաղաքը ունի նաև այս անունները՝ Տոսպ, Տուշպա, Վանտոսպ, Երվանդավան, Շամիրամ: Վան քաղաքը ամենա հնագույն քաղաքներից է: Վան քաղաքը IX դարում է հիմնադրվել: Վան անունը նշանակում է «ապրելու տեղ» կամ՝ բնակավայր:

Արմավիրը մ.թ.ա. 331թ. դարձել է Երվանդունիների մայրաքաղաքը և գտնվել է ներկայիս Արմավիրի մարզի Հայկավան գյուղի մոտ`բլրի վրա։ Մ. Խորենացին Արմավիրի հիմնադրումը վերագրում է Հայկ Նահապետի թոռ Արամայիսին:

Երվանդաշատը կառուցվել է Երվանդ վերջին արքայի կողմից մ.թ.ա. 220թ-ին Ախուրյանն Արաքսին միախառնվելու վայրում։ Երվանդ վերջին թագավորը արքունի ողջ հարստությունը տեղափոխում է, Արմավիրի բնակչության մի մասը: Մայրաքաղաքը տեղափոխելու պատճառ են էր որ ըստ Մ. Խորհենացու արաքսի հունի փոփոխումն էր, դրանից մարդիկ զրկվել էին ջրից: Երվանդի մահից հետո Երվանդաշատ քաղաք եղել Հայաստանի խոշոր քաղաքներից:

Արտաշատը հիմնել և մայրաքաղաք է հռչակել Արտաշես Առաջին արքան: Արտաշես առաջինը ժողովրդի մոտ հանդես եկած ամենախոշոր գործիչներից էր, Հիմնադրել է Արտաշատը մ.թ.ա. 189թ-ին: Պատմիչների վկայությամբ` քաղաքը կառուցվել է Արաքս և Մեծամոր գետերի միախառնման վայրում:

Տիգրան Մեծի օրոք, երբ Հայաստանը դարձավ աշխարհի մեծագույն տերություններից, մայրաքաղաք Արտաշատը մնաց երկրի հյուսիսում: 80-ական թվականներին կառուցվեց նոր մայրաքաղաք, աղձնիքում՝ Արևմտյան Տիգրիսի վտակ Քաղիրթ գետի հովտում։